home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / overprikkeld

Wat is overprikkeling bij hoogsensitiviteit?

Ben je overprikkeld of voel je je overladen? Dat kan een valkuil zijn die bij hoogsensitiviteit (HSP) hoort. In dit artikel ga ik in op: overprikkeling en hoogsensitiviteit. Maar ook op vragen als:

• Wat zijn de kenmerken?
• Hoe ontstaat het?
• Wat kun je eraan doen?

Verdieping: overprikkeling bij HSP uitgewerkt

Onderstaande artikelen vormen samen de verdieping op het thema overprikkeling bij HSP. Lees ze in samenhang om grip te krijgen op stress, energie en herstel.

• Overdrive bij HSP: continu ‘aan’ staan
• HSP en stress: hoe spanning zich opbouwt
• HSP en balans: omgaan met energie
• Jezelf gronden als HSP
• HSP en uitersten: van overdrive naar leegte
• HSP en omgaan met druk
• HSP en hoe belangrijk hersteltijd is
• Energie door lichamelijk contact: een krachtbron voor hoogsensitieve personen
• Emotionele verstrengeling: emoties en gevoelens overnemen van anderen

• Wat is zintuiglijke overprikkeling?

  Zintuiglijke overprikkeling omvat een breed scala aan prikkels die onze zintuigen bombarderen: wat we ruiken, proeven, voelen, horen en zien. Denk aan harde geluiden zoals het geluid van verkeer of bouwwerkzaamheden, onaangename geuren zoals chemische reinigingsmiddelen, fel licht dat afkomstig is van flikkerende lampen of schermen, of zelfs een rommelige omgeving met visuele overbelasting zoals stapels papieren of chaotische kamers. Al deze prikkels kunnen overweldigend zijn voor een gevoelig zenuwstelsel en leiden tot fysieke en mentale stress.

• Wat is emotionele overprikkeling?

  Emotionele overprikkeling treedt op wanneer iemand de emoties en verhalen van anderen te intens ervaart. Hooggevoelige mensen hebben vaak een sterk inlevingsvermogen, waardoor ze de emoties van anderen diep kunnen voelen. Dit kan leiden tot het absorberen van andermans emoties en het verliezen van controle over de eigen gevoelens. Het kan resulteren in conflicten, omdat de eigen emoties verstrengeld raken met die van anderen, grensoverschrijdingen waarbij de persoon niet in staat is om zijn of haar eigen grenzen te bewaken, of loyaliteitsconflicten waarbij iemand vastzit tussen verschillende emotionele behoeften van anderen.

• Wat is cognitieve overprikkeling?

  Cognitieve overprikkeling ontstaat wanneer het brein te veel informatie tegelijkertijd moet verwerken. Dit kan gebeuren bij intensief denken, luisteren of informatie verwerken. Bijvoorbeeld bij het volgen van complexe gesprekken, het lezen van ingewikkelde teksten of het proberen te multitasken. Het brein kan overbelast raken en niet meer goed functioneren, wat resulteert in verwarring, concentratieproblemen, vergeetachtigheid of zelfs hoofdpijn. Dit kan vooral uitdagend zijn voor hooggevoelige personen die gevoelig zijn voor prikkels en diep nadenken over situaties.

Wat zijn de kenmerken van overprikkeling?

Ben jij een HSP-er? Dan heb je eerder last van prikkels dan andere mensen. Bovendien ben je ook eerder overprikkeld dan andere personen die zich niet herkennen in de eigenschap van hoogsensitiviteit. Wat zijn de kenmerken?

• Soms word je onrustig, rusteloos of ongedurig en dat trekt door je lijf.
• Je krijgt hoofdpijn of buikpijn, of je voelt spanning in je spieren.
• Je ervaart een vorm van stimulatie: snelle hartslag, zweten of opwinding.
• Er komt weinig meer uit je vingers.
• Je voelt je niet lekker.
• Je hebt moeite met concentratie.
• Je kunt niet de discipline opbrengen om de taken te doen die je nog moet doen.
• Kritiek of negatieve feedback neem je veel zwaarder op dan noodzakelijk is.
• Je overziet het geheel niet meer, of je ziet alleen nog de negatieve zaken.
• Problemen maak je groter dan ze zijn.
• Je ziet beren op de weg.
• Je raakt de controle kwijt en je kunt niet zo goed meer nadenken.
• Je neigt naar overgevoeligheid of je wordt sentimenteel.
• Je raakt sneller dan anders geïrriteerd.
• Je reageert snibbig of onvriendelijk tegen anderen.
• Je bent geneigd om je terug te trekken of afzijdig te houden.
• Je verlangt naar rust en stilte.
• Je vergeet soms dingen omdat er te weinig verwerkingstijd is.

Hoe ontstaat overprikkeling bij HSP?

Als HSP-er neem je veel prikkels tot je. In feite neem je subtieler waar en of het nu gaat om horen, zien, ruiken, voelen of proeven: je hebt de neiging prikkels, gevoelens, indrukken en energieën op te vangen in een intensere mate dan niet HSP-ers. Dat speelt overal waar je komt een rol. Of je nu naar de supermarkt gaat, de winkelstraat, de voetbalwedstrijd of de verjaardagsvisite: overal staat die sensor aan die prikkels opvangt. Hoe kan dat nu? Ik noem wat algemene oorzaken:

• Waarom lukt het filteren van prikkels niet goed?

  Vaak hebben hooggevoelige mensen moeite om al die prikkels te filteren. Het komt als één massa binnen, althans zo voelt het. Ze kunnen zich er moeilijk voor afsluiten. Sterker nog: heel vaak gebeurt het onbewust. Ze hebben er niet eens erg in.

• Waarom ben je als HSP gevoeliger voor energie van anderen?

  HSP-ers hebben een neusje voor energie en zeker ook voor negatieve energie. Negatieve gevoelens en emoties bij andere mensen vangen ze haarfijn op. Soms ook verdriet, teleurstelling of boosheid bij andere mensen. En al die energie van andere mensen is vermoeiend en dat kost dus energie. Ik noem het wel eens de categorie afvalstoffen.

• Wat betekent diepergaande verwerking bij HSP?

  Behalve de oorzaak die ik al noemde (sterke zintuiglijke waarneming), is een ander kenmerk van HSP belangrijk bij overprikkeling. Dat is hoe de waarneming wordt verwerkt. Diepergaande verwerking is een belangrijk kenmerk bij hoogsensitieve personen.

• Welke andere oorzaken van overprikkeling zijn er?

  Overprikkeld kun je ook raken door autorijden, reizen of door vergaderen en werkoverleg. Maar ook door een conflict dat speelt, spanningen die je aanvoelt of drukte. Vaak wordt het ervaren als een intensieve bezigheid. Wellicht raak je overprikkeld door het nieuws!

Wat is jezelf gronden als HSP en waarom helpt het bij overprikkeling?

Jezelf gronden betekent dat je weer contact maakt met jezelf, met je lichaam en met het hier en nu. Ik zie vaak dat je als HSP veel in je hoofd zit of meegaat in alles wat je voelt bij anderen. Je raakt als het ware ‘los’ van jezelf. Wanneer je niet gegrond bent, sta je open voor alles. Prikkels komen harder binnen, emoties van anderen nemen sneller de overhand en je verliest je eigen centrum. Dan ligt overprikkeling op de loer.

Gronden helpt je om weer bij jezelf te komen. Je zakt als het ware uit je hoofd terug in je lichaam. Je voelt je voeten weer op de grond, je ademhaling wordt rustiger en je systeem komt tot rust.

Het is geen trucje maar een houding. Durf je stil te staan? Durf je te voelen wat er in jou gebeurt, zonder meteen door te schieten naar denken of doen? Voor jou als HSP is gronden essentieel. Het helpt je om prikkels beter te verwerken, om onderscheid te maken tussen jouw gevoel en dat van de ander en om steviger te blijven staan in jezelf.

Wat gebeurt er met een HSP onder druk en hoe leidt dit tot overprikkeling?

Wanneer je als HSP onder druk komt te staan, verandert er iets in jouw systeem. Ik zie vaak dat je dan nog harder gaat werken, nog meer gaat nadenken en nog meer je best gaat doen om het goed te doen. Onder druk schiet je als het ware in een overlevingsstand. Je gaat compenseren. Je wilt controle houden, alles begrijpen en niets laten liggen. Maar juist daar raak je jezelf kwijt.

De druk zorgt ervoor dat je minder goed voelt wat je nodig hebt. Je grenzen vervagen. Je gaat over je eigen signalen heen en blijft doorgaan, terwijl je lichaam eigenlijk al aangeeft dat het genoeg is. En precies daar ontstaat overprikkeling. Niet alleen door de hoeveelheid prikkels, maar ook door de spanning die erop zit. Je systeem staat strak, je hoofd maakt overuren en je herstel blijft uit.

Het lastige is: je denkt dat je het nog wel aankunt. Maar onder druk ga je juist verder van jezelf af staan. De vraag is dus niet alleen: hoeveel prikkels krijg je binnen? Maar ook: onder welke druk sta jij?

Waar gaat het vaak mis bij overprikkeling?

Ik zie in de praktijk dat het niet alleen gaat om te veel prikkels. Het gaat vooral om hoe jij ermee omgaat. Vaak gaat het mis omdat je te lang doorgaat. Je voelt wel signalen, maar je negeert ze. Je denkt dat het nog wel kan, dat je nog even door moet. Ondertussen stapelt het zich op.

Ook zie ik dat je jezelf wegcijfert. Je gaat pleasen, je past je aan, houdt rekening met anderen en zegt te weinig nee. Je grenzen vervagen en voor je het weet ga je er structureel overheen. Of je laat je leiden door tal van verplichtingen. 

Een andere valkuil is dat je alles wilt begrijpen en oplossen. Je blijft nadenken, analyseren en doorvoelen. Maar je systeem krijgt geen rust meer. En misschien wel de belangrijkste: je neemt geen hersteltijd. Je gaat van prikkel naar prikkel, van afspraak naar afspraak, zonder echt op te laden. Daar gaat het vaak mis. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je te lang uit verbinding bent met wat je nodig hebt.

Wat kun je doen als je overprikkeld bent?

Je kunt als HSP-er beter met prikkels en overprikkeling leren omgaan.

• Jouw agenda kan erop ingericht worden.
• Je kunt structuur aanbrengen in jouw leven.
• Je kunt je afsluiten voor bepaalde zaken.
• Je kunt jouw tijd beter leren managen, maar nog veel beter is het om jouw energie te leren managen.
• Inzicht in jouw energiebalans is belangrijk: wat kost je energie en wat brengt je energie?
• Voor HSP-ers hebben wij een training timemanagement ontwikkeld waar al deze onderwerpen worden meegenomen.
• Je kunt gaan sporten en bewegen.
• Je zondert je af en trekt je even terug in jouw eigen wereldje.

Ook is het goed om af en toe een dagje op het afdruiprek te liggen. Dat betekent een time-out nemen en een dagje beuzelen, lummelen, duimendraaien, kaaiewaaien, luieren, laveien. Maar ik noem het: lanterfanten, bijtanken en weer op energie komen. Doe je het niet, dan ga jij je op enige dag laveloos en futloos voelen.

Waar speelt overprikkeling een rol?

Veel mensen merken dat overprikkeling vooral speelt op het werk, in relaties of binnen het gezin. Lees de volgende blogs:

• HSP en relaties
• HSP en gezin
• HSP en werkvloer

Veelgestelde vragen over overprikkeling en HSP

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Wat is het verschil tussen overprikkeling en hoogsensitiviteit?

Overprikkeling is een toestand waarin je systeem tijdelijk overbelast is door prikkels. Hoogsensitiviteit is een eigenschap waarbij je prikkels dieper en intenser verwerkt. HSP’ers zijn daardoor vatbaarder voor overprikkeling.

Hoe weet ik of ik hoogsensitief ben?

Je kunt onze HSP-test doen die je inzicht geeft in hoe jij prikkels verwerkt. De test helpt ook om je valkuilen en kwaliteiten beter te begrijpen.

Kan ik leren omgaan met overprikkeling?

Ja. In onze coaching en training leer je praktische vaardigheden zoals energiemanagement, grenzen aangeven en herstelmomenten inbouwen. Zie ook onze training timemanagement.

Welk gedrag zie je bij overprikkeling (bijvoorbeeld pleasegedrag)?

Ik zie vaak dat je gaat pleasen. Je zegt sneller ja, je past je aan en je wilt het voor iedereen goed doen. Ondertussen ga je over je eigen grenzen heen. Ook zie ik dat je je terugtrekt, kortaf reageert of juist overmatig gaat nadenken en controleren.

Hoe voel je overprikkeling aankomen?

Vaak begint het subtiel. Je wordt onrustiger, sneller geïrriteerd of je hoofd raakt voller. Je merkt dat je minder overzicht hebt, sneller moe bent en minder kunt verdragen. Dat zijn signalen dat jouw systeem volloopt.

Hoe kun je eerder ingrijpen bij beginnende overprikkeling?

Het begint met herkennen. Neem signalen serieus, bouw herstelmomenten in en vertraag. Stap even uit de situatie, zoek rust en kom terug bij jezelf voordat het doorslaat in volledige overprikkeling.