Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Verantwoordelijkheid nemen

Verantwoordelijkheid leren nemen is een basis voor iedereen die zich persoonlijk wil door ontwikkelen en effectief in het leven wil staan. Het vergroot niet alleen uw invloed maar ook uw eigenwaarde en zelfvertrouwen gaat zienderogen omhoog wanneer u verantwoordelijkheid neemt. Dit artikel gaat over:

  • Waarvoor verantwoording nemen?
  • Verantwoordelijk voor zaken waar u invloed op hebt
  • Verantwoordelijkheid als kernwaarde
  • Verantwoordelijkheid afschuiven of ontlopen
  • Verantwoordelijkheid dragen en de voorwaarden die erbij horen
  • Verantwoordelijkheden laten aanpraten

Waarvoor verantwoording leren nemen?

Verantwoordelijkheid nemenWe noemen een aantal zaken. U bent verantwoordelijk voor:

  • uw eigen leven voor zover u dat kunt beïnvloeden
  • uw eigen gevoelens en gedachten
  • hoe u de zaken ervaart
  • uw fouten, verkeerde inschattingen, verkeerde beslissingen
  • uw eigen keuzes en de consequenties daarvan
  • uw eigen motivatie
  • uw eigen verwachtingspatronen
  • uw eigen behoeften en de vervulling van uw persoonlijke behoeften

In een ander artikel gaan we in op: verantwoordelijkheidsgevoel en verantwoorden maar dan met name gericht op de werkvloer. Verantwoordelijk zijn of je verantwoordelijk voelen. Dat zijn twee verschillende zaken.

Verantwoordelijkheidsgevoel

Voor alle zaken waar u invloed op hebt

VerantwoordelijkU bent verantwoordelijk voor alle zaken waar u invloed op hebt. Dat helpt meteen om de grens van verantwoordelijkheid te leren kennen en te duiden. We maken een viertal categorieën:

  • Wel verantwoordelijk, wel invloed

    Bent u verantwoordelijk en hebt u er invloed op? Dan is het zaak om uw invloed aan te wenden en uw verantwoordelijkheid daadwerkelijk te nemen. Ontwikkel uw invloedvaardigheden, verdiep u in uw stijl van communicatie, vergroot uw adviesvaardigheden of conflictvaardigheden zodat uw invloed groter wordt. Maar laat het niet gaan!

  • Wel verantwoordelijk, geen invloed

    Voelt u zich verantwoordelijk maar hebt u er geen invloed op? Dan kunt u maar één ding doen: leren loslaten! Hoe moeilijk u dat ook vindt! Verantwoordelijkheid bij de ander laten liggen is een leerproces. Want de ander is verantwoordelijk voor zijn leven, voor zijn/haar eigen gevoelens en gedachten, voor zijn/haar keuzes, motivatie, verwachtingspatronen en voor de vervulling van eigen behoeften.

    Ja zegt u, dat is mooi gezegd! Maar die ander pakt zijn verantwoordelijkheden niet. Dus als ik het niet doe……………. Zelfs al hebt u 100% gelijk: u krijgt de ander nooit in beweging door het voor een ander in te vullen.

  • Niet verantwoordelijk, wel invloed

    Voelt u zich niet verantwoordelijk of bent u niet verantwoordelijk (dat zijn twee dingen) maar hebt u wel invloed? Mooi laten gaan. Waarom zou u zich daarmee bezig houden? Het hoort niet bij uw verantwoordelijkheidsgebied immers.

  • Niet verantwoordelijk, geen invloed

    De laatste is niet zo moeilijk! Voelt u zich niet verantwoordelijk en hebt u geen invloed? Mooi laten gaan!

Loslaten

Loslaten is de verantwoordelijkheid bij de ander laten liggen. Waarvoor is de ander verantwoordelijk?

  • voor zijn eigen leven en alle zaken waar hij/zij invloed op heeft
  • voor zijn eigen gevoelens en gedachten
  • hoe hij/zij de zaken ervaart
  • voor zijn/haar eigen motivatie
  • voor zijn eigen fouten en de definitie van wat hij/zij als fout ervaart

Loslaten

Verantwoording nemen: waarvoor?

Autonomie of persoonlijke ontwikkeling betekent: u neemt verantwoordelijkheid. Waarvoor? We noemen een aantal zaken:

  • Voor eigen gevoelens en gedachten

    U bent verantwoordelijk voor uw eigen gevoelens en gedachten. Dat is een basis in uw persoonlijke ontwikkeling maar ook voor de communicatie en feedbackregels. De kunst is om het bij uzelf te houden. Dus niet: ‘jij stelt me teleur’ want dan legt u de verantwoordelijkheid voor uw gevoelens bij de ander neer. Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gevoelens betekent: ‘ik ben teleurgesteld’. Dat zijn mijn gevoelens, daarvoor neem ik verantwoordelijkheid, daarop ben ik aanspreekbaar! Ik leg het niet bij een ander neer, ik beschuldig de ander niet. Ik sta voor wat ik zeg.

  • Voor eigen behoeften

    U bent verantwoordelijk voor uw eigen persoonlijke behoeften. Uit uw behoeften komen uw drijfveren en motivatie voort! Daarvoor kunt u een ander niet verantwoordelijk stellen. Hebt u behoefte aan zekerheid? Of aan aandacht, respect, erbij horen, gewaardeerd worden, gelijkwaardigheid en respect, vertrouwen? Leg die verantwoordelijkheid vooral niet bij een ander neer maar neem verantwoordelijkheid voor de vervulling van eigen behoeften!

    Verantwoordelijkheid nemen voor eigen behoeften gaat altijd samen met de verantwoordelijkheid voor eigen gevoelens.

    • Wanneer uw behoeften worden vervuld krijgt u positieve gevoelens: u wordt blij, enthousiast, optimistisch, gelukkig.
    • Wanneer uw behoeften niet vervuld worden krijgt u negatieve gevoelens. U wordt verdrietig, boos, u voelt irritatie of frustratie, u voelt zich afgewezen, gekleineerd etc.
  • Motivatie en zelfmotivatie

    U bent verantwoordelijk voor uw eigen motivatie en u bent in staat om uzelf te motiveren. U bent ook verantwoordelijk voor uw eigen werkgelegenheid.

  • Energiehuishouding en energiebalans

    U bent verantwoordelijk voor uw eigen energiehuishouding: energiebalans en energieniveau.

  • Voor eigen keuzes

    Verantwoordelijk voor eigen keuzes en nog scherper gesteld: ook voor de consequenties van uw keuzes. Wanneer u verantwoordelijkheid neemt voor uw eigen persoonlijke behoeften, maakt u keuzes op basis van uw eigen behoeften. U legt de verantwoording daarvoor niet bij een ander neer maar u neemt verantwoordelijkheid voor de eigen keuzes. Dat betekent: u beschuldigt de ander niet, u laat uw keuzes niet afhangen van een ander.

  • Voor eigen verwachtingen

    U bent verantwoordelijk voor uw eigen verwachtingen. U hebt ze zelf gemaakt in uw hoofd. Wat verwacht u van anderen?

    • Verwacht u dat een ander altijd voor u klaar staat voor u?
    • Denkt u dat mensen altijd loyaal en trouw zijn aan u?
    • Denkt u dat anderen u wel zullen helpen wanneer u in de problemen zit?

    Kernvraag is: waarop is deze verwachting gebaseerd? Hebt u het zelf aangenomen of verondersteld in uw hoofd of hebt u het afgesproken?

Verantwoordelijk als kernwaarde of persoonlijke waarde

Verantwoordelijkheid kan een kernwaarde of persoonlijke waarde zijn die bij u past. Dat wil zeggen dat het een waarde is die u op het lijf geschreven is maar ook een motivator, een drijfveer. Wanneer dit beeld klopt zullen mensen u snel typeren als iemand die ‘ergens voor staat en ergens voor gaat’ of als iemand ‘waar je op aankunt, die zijn/haar verantwoordelijkheden kent en neemt’. Wees vooral trots op deze kwaliteit en hou de valkuil (over-verantwoordelijkheidsgevoel) goed in de gaten.

Jezelf over-verantwoordelijk voelen

Té hoog verantwoordelijkheidsgevoelVoelt u zich snel verantwoordelijk? Anders gevraagd: voelt u zich snel over-verantwoordelijk of voelt zich overal verantwoordelijk voor? Weet u waarom dat zo is ontstaan bij u? Wat uw drijfveer is?

Wie zich over-verantwoordelijk voet, ontneemt de ander de mogelijkheid om:

  • Eigen keuzes te maken
  • Eigen behoeften te vervullen
  • Eigen verantwoordelijkheid te nemen
  • Zelf in beweging te komen op basis van eigen intrinsieke motivatie

We leggen het wel eens zo uit: wie zich overal verantwoordelijk voor voelt, maait het gras van de buurman. En daarmee creëert u luie, passieve buurmannen die niet in beweging komen. Buurman zegt: ‘Dank je wel, ben je er al weer! Maai jij mijn gazonnetje maar dan loop ik er de kantjes wel af’.

Over-verantwoordelijkheid is een valkuil en energievreter. Hebt u er soms last van?

Oververantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheden afschuiven

De tegenhanger van verantwoordelijkheid nemen is het afschuiven van verantwoordelijkheid. Daarvoor zijn meerdere methoden denkbaar.

  • Vingerwijzen en anderen beschuldigen

    Een methode om de eigen verantwoordelijkheid te ontlopen is: de ander de schuld geven, met de vinger naar de ander wijzen. O.a. Jij frustreert me, jij maakt me boos. Zelfs: jij maakt me gelukkig. Op dat moment legt u de verantwoordelijkheid van uw gevoelens bij de ander neer. U bent slachtoffer, de ander is dader of veroorzaker van uw negatieve gevoelens. Maar u zit in de dode hoek waar u niet verder komt.

    Het veroorzaakt dat u passief op de stoel kunt blijven zitten. Kortom: anderen beschuldigen is destructief. Lees verder: beschuldigen

  • Onwetend: dat hebben ze me nooit verteld

    Een andere methode van iemand de zwarte piet toeschuiven is: ik heb het niet geweten of ik had niet de bevoegdheid om maatregelen te nemen. Met andere woorden: ik kan er niets aan doen. Voor de gevolgen van mijn onwetendheid, moet u niet bij mij zijn.

  • Mezelf de schuld geven: hoe kon ik zo stom zijn?

    Een andere manier is om jezelf tot dader te benoemen. Hoe heb ik het zover laten komen? Wat stom dat ik erin getrapt ben. Kenmerk van deze houding is dat ik als schuldige benoemd wordt door mezelf en mijn omgeving stond erbij en keer ernaar.

    Kenmerkend bij het aspect: verantwoordelijkheid nemen is dus ook dat ik fouten mag maken en ook zal maken. Overigens wat is fout? En: wanneer gaat het niet goed? Ik heb de definitie inmiddels: FOUT is dat het anders gaat dan ikzelf had gedacht. Het gaat anders dan het beeld dat ik erover had. Het gaat niet volgens mijn eigen verwachtingspatroon. 

Voorwaarde: aanspreekbaar zijn op en verantwoorden

Verantwoordelijkheden dragen gaat niet ‘maar zo’. Het heeft impliciet een aantal voorwaarden. Wie verantwoordelijkheid draagt is:

  • bereid om verantwoording af te leggen daar waar nodig
  • bereid om zich te laten controleren (en ziet dat niet als bemoeienis van anderen)
  •  open en transparant
  • aanspreekbaar op zijn/haar gedrag, gemaakte keuzes of verantwoordelijkheden

Aanspreekbaar zijn

Schuld en verantwoordelijkheid

Mensen halen schuldgevoel en verantwoordelijkheid vaak door elkaar. Dat zit bijvoorbeeld in de uitspraak: ‘waar er twee kijven, hebben er twee schuld’. We zouden er van maken: ‘waar er twee kijven, hebben er twee verantwoordelijkheid’.

We zien het ook vaak bij conflicten en echtscheidingen. De volksmond roept al snel: ‘wie zijn schuld is dat?’. Wij hebben het liever over verantwoordelijkheden.

  • Laat u nooit chanteren: over schuldgevoel!

    Sommige mensen zijn uitermate vaardig om een ander een schuldgevoel aan te praten. Daarbij spelen ze vooral in op uw gevoel van verantwoordelijkheid. Vaak willen ze wat van u gedaan krijgen of u in een bepaalde emotionele toestand brengen. In feite praten ze u een schuldgevoel aan waardoor ze u in actie proberen te brengen. Voorbeelden van uitspraken:

    • ‘Jij hebt me niet gesteund in het conflict met mijn leidinggevende, daarom sta ik nu op straat’
    • ‘Als jij wat anders had leren communiceren, was onze relatie niet kapot gegaan’
    • ‘Jarenlang stond ik voor jou klaar maar wat krijg ik er voor terug?’
    • ‘Moet je kijken wat ik allemaal voor jou doen: en jij?’
    • ‘Als jij eens wat meer had gedaan in de huishouding, was ik nooit burnout geraakt, maar ik draaide ook overal voor op’.

    Let op: mensen zijn zelf verantwoordelijk voor eigen keuzes. Zelfs al gaan ze inbreken, auto’s stelen, aan de wiet, roken of drinken. Hun keuze is hun verantwoordelijkheid. Laat u geen schuldgevoel aanpraten.

Leerdoelen

Dit artikel is geschreven in de serie over leerdoelen voor de training autonomie.

Leerdoelen training Autonomie

Training en coaching

Bekijk onze trainingen gericht op:

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Jan Stevens trainer / coach De Steven