Creatief als kernkwaliteit: ben jij creatief?
Creatief zijn is een kwaliteit en talent. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten kan creativiteit op heel verschillende manieren tot uiting komen. Misschien ben je een creatieve denker en ben je vindingrijk in het bedenken van ideeën en oplossingen. Misschien ben je juist een creatieve maker en ontstaat er iets tastbaars onder jouw handen. Of je bent praktisch creatief en ziet oplossingen voor alledaagse of organisatorische vraagstukken. Hoe jouw creativiteit er ook uitziet: je bent origineel, vindingrijk en inventief en je kunt iets maken of bedenken wat er daarvoor nog niet was.
Wat is creativiteit?
Creativiteit komt van creëren en heeft alles te maken met iets maken, ontwikkelen, ontwerpen, bedenken of vormen. Wie creëert, brengt iets voort. Dat kan een tastbaar product zijn, maar net zo goed een gedachte, oplossing, ontwerp, visie of nieuwe werkwijze.
- Wie artistiek creatief is, kan bijvoorbeeld een muziekstuk componeren of iets ontwerpen.
- Creatieve makers kunnen iets met hun handen creëren, zoals schilderen, knutselen, boetseren, handwerken of naaien.
- Creatieve denkers bedenken een idee, oplossing, plan, visie of ontwerp.
- Praktisch creatieve mensen bedenken originele oplossingen voor concrete vraagstukken.
Creativiteit is meer dan out-of-the-box denken
Bij creativiteit ontstaat nogal eens de verwarring dat je altijd buiten de bestaande kaders moet denken om creatief te zijn. Dat is niet zo. Je kunt juist heel creatief zijn terwijl je binnen een bepaald kader werkt. Je kunt ook bewust buiten bestaande kaders zoeken of zo vrij denken dat er voor jou nauwelijks een box bestaat. Het gaat dus niet om de vraag hoe wild of afwijkend jouw idee is. De essentie is dat je iets nieuws bedenkt, maakt, combineert of op een andere manier bekijkt.
- Je kunt creatief zijn in-the-box: binnen bestaande kaders kom je tot originele en bruikbare oplossingen.
- Je kunt out-of-the-box denken: je laat bestaande kaders tijdelijk los en onderzoekt andere mogelijkheden.
- Je kunt zo vrij denken dat bestaande kaders nauwelijks richting geven aan jouw verbeelding, fantasie of filosofische gedachten.
Out-of-the-box denken zie ik daarbij niet als een afzonderlijke kernkwaliteit, maar als een creatieve denkvaardigheid. Creativiteit is breder. Een timmerman die binnen een beperkte ruimte een slimme oplossing bedenkt, kan net zo goed creatief zijn als iemand die een compleet nieuw concept ontwikkelt.
Welke soorten creativiteit zijn er?
Niet iedere creatieveling is hetzelfde. Ik onderscheid in ieder geval drie vormen: de creatieve denker, de creatieve maker en de praktisch creatieve mens.
De creatieve denker: mentale creativiteit
Creatieve denkers maken in eerste instantie iets in hun hoofd. Hun gedachten leiden tot een plan, idee, ontwerp, oplossing of visie. Zij hebben een scheppend vermogen en kunnen verbanden leggen die anderen niet onmiddellijk zien. De één komt tot nieuwe inzichten door gesprekken met anderen, terwijl een ander nauwelijks prikkels van buitenaf nodig heeft en vanuit zijn eigen manier van denken en waarnemen tot nieuwe ideeën komt.
Wanneer je een creatieve denker bent, herken je wellicht het volgende:
- Je komt met gedachten en ideeën die niet automatisch bij de gevestigde orde horen.
- Je durft gebaande wegen te verlaten en afwijkende paden te onderzoeken.
- Je bent onafhankelijk van geest.
- Je ziet verbanden die anderen niet meteen zien.
- Je vindt experimenteren leuk.
- Je kunt buiten gangbare structuren denken.
- Wanneer iedereen roept dat iets niet kan, word jij juist nieuwsgierig of het misschien toch kan.
- Andere mensen kunnen jouw gedachtegang soms moeilijk volgen.
- Je weet als geen ander dat er meerdere wegen naar Rome zijn.
- Je ziet nieuwe kansen en oplossingen.
- Je verbindt gedachten en informatie in hoog tempo met elkaar.
- Je hebt misschien een hoofd vol nieuwe ideeën.
Waarnemen, associëren en verbeeldingskracht
Creativiteit ontstaat niet alleen doordat je hard nadenkt. Waarnemen, associëren en verbeeldingskracht spelen eveneens een belangrijke rol. Je kunt een probleem vanuit verschillende kanten bekijken, het oordeel even uitstellen en mogelijkheden toelaten die op het eerste gezicht misschien vreemd lijken. De creatieve denker neemt dus niet alleen feiten waar, maar verbindt indrukken, ervaringen, beelden en gedachten met elkaar. Juist daaruit kunnen onverwachte ideeën ontstaan.
Creativiteit en hoogbegaafdheid
Creativiteit wordt vaak genoemd als kenmerk dat bij hoogbegaafdheid kan voorkomen. Dat betekent natuurlijk niet dat je hoogbegaafd moet zijn om creatief te zijn. Wel kan iemand die zeer snel denkt en gemakkelijk verbanden legt veel herkennen in de manier waarop de creatieve denker ideeën ontwikkelt. Originaliteit komt daarbij vooral tot zijn recht wanneer je voldoende vertrouwen ervaart om afwijkende gedachten ook werkelijk te laten zien.
De kracht van creatieve denkers
Binnen organisaties kunnen creatieve denkers veel toevoegen wanneer zij voldoende ruimte krijgen om hun kwaliteit te benutten. Ze kunnen vernieuwen, bestaande patronen ter discussie stellen en een verrassende invalshoek bieden wanneer anderen vastlopen. Hun kracht zit niet alleen in het hebben van veel ideeën, maar vooral in het zien van mogelijkheden waar anderen die nog niet zagen.
De creatieve maker: iets maken met je handen
Ben je een creatieve maker? Dan vind je het wellicht heerlijk om iets tastbaars te maken. Je kunt volledig opgaan in jouw creatie en soms vergeten hoeveel tijd er voorbijgaat. Het proces van maken kan rust geven en ervoor zorgen dat stress naar de achtergrond verdwijnt.
- Je maakt graag iets en kunt lang doorgaan totdat het af is.
- Je geniet van jouw eigen creaties.
- Je bent graag met jouw handen bezig.
- Je kunt de tijd vergeten wanneer je volledig in het maken opgaat.
- Je werkt graag samen met andere mensen die graag creëren.
- Je ervaart rust wanneer je iets mag maken.
- Je merkt dat spanning kan afnemen wanneer je met jouw creatie bezig bent.
Herken je dit talent? Dan is het belangrijk dat je er ergens ruimte voor vindt. Dat hoeft niet noodzakelijk in jouw beroep te zijn. Wanneer je deze kwaliteit in jouw werk onvoldoende kwijt kunt, kun je ook buiten het werk mogelijkheden zoeken om te creëren.
Praktische creativiteit
Je kunt ook heel praktisch creatief zijn. Dan hoef je geen compleet nieuw wereldbeeld te bedenken en evenmin een schilderij te maken. Je ziet vooral hoe iets slimmer, handiger of functioneler kan. Je lost praktische knelpunten op een originele manier op, denkt graag mee over werkbare oplossingen en kunt binnen bestaande beperkingen verrassend inventief zijn.
- Je vindt het leuk om praktische vraagstukken functioneel te verbeteren.
- Je bedenkt originele oplossingen voor concrete knelpunten.
- Je brainstormt graag over oplossingen die daadwerkelijk uitvoerbaar zijn.
- Je ziet mogelijkheden om op korte termijn tot resultaat te komen.
- Je kunt juist binnen bestaande kaders creatief zijn.
Ook deze vorm van creativiteit kan binnen organisaties veel waarde hebben. Denk bijvoorbeeld aan logistiek, planning, techniek of procesverbetering. Maar hang je niet aan die voorbeelden op. Praktische creativiteit kan in tal van functies tot uiting komen.
Wanneer wordt creativiteit een valkuil?
Waar jouw kracht ligt, ligt vaak ook jouw persoonlijke vraagstuk. Bij creatieve mensen kan de valkuil chaos zijn. Dat klinkt misschien als een naar woord, maar ik bedoel er iets heel concreets mee. Een creatieve geest kan snel van de ene gedachte naar de andere springen. Routine en reproductieve taken vervelen soms snel en nieuwe ideeën dienen zich alweer aan voordat het vorige werk is afgerond. Daardoor kan gebrek aan orde, structuur of beheersbaarheid ontstaan.
- Je raakt gemakkelijk afgeleid doordat jouw gedachten voortdurend nieuwe verbindingen maken.
- Je hoort soms één woord in een gesprek en jouw gedachten gaan daarop verder, waardoor je een deel van de boodschap mist.
- Je hebt moeite met routine, formaliteiten en verplichtingen waarvan je het nut onvoldoende ziet.
- Je begint gemakkelijk aan iets nieuws terwijl iets anders nog niet is afgerond.
- Je hebt veel ideeën, maar vindt het soms moeilijk om te kiezen welk idee werkelijk aandacht verdient.
Deze doorgeschoten kant werk ik verder uit bij chaotisch als valkuil.
Creativiteit heeft ook rust en structuur nodig
Het leerdoel van creatieve mensen wordt nogal eens vertaald naar efficiënter, planmatiger en beheersbaarder worden. Daar zit iets in, maar we moeten oppassen. Wie van een creatief mens vooral een volledig beheersbaar mens wil maken, probeert bijna vleesetende vegetariërs te creëren. De bedoeling is niet dat jouw creativiteit wordt gladgestreken totdat er niets origineels meer overblijft. Structuur moet jouw kwaliteit ondersteunen, niet verstikken.
Juist een beetje orde kan ruimte voor creativiteit geven. Wanneer je weet wat belangrijk is, overzicht hebt over jouw taken en niet voortdurend achter praktische zaken aan hoeft te lopen, ontstaat er rust in jouw hoofd. Die rust kan ervoor zorgen dat jouw creatieve geest vrijer kan werken en dat ideeën niet alleen ontstaan, maar ook werkelijk vorm krijgen.
Creativiteit laat zich niet volledig op commando sturen
Creativiteit is beïnvloedbaar, maar niet volledig programmeerbaar. Je kunt onmogelijk voorschrijven dat iemand iedere dag van 8.00 tot 17.00 uur creatief moet zijn. Je drukt niet op een bel waarna de flow aan gedachten en ideeën automatisch verschijnt. Te veel sturing, controle en procedures kunnen creativiteit daarom blokkeren.
Toch kun je wel voorwaarden creëren waaronder creativiteit gemakkelijker tot haar recht komt. Rust, overzicht, ruimte om te experimenteren en voldoende tijd om gedachten te laten rijpen helpen daarbij. Een goede basis van structuur en beheersbaarheid hoeft dus niet tegenover creativiteit te staan. Die basis kan juist de ruimte opleveren waarin creativiteit meer vorm en inhoud krijgt.
Is creativiteit voor jou een uitdaging?
Denk je te veel in vaste kaders? Zit je soms vast in bestaande patronen of is jouw denken een beetje vastgeroest? Misschien houd je graag vast aan regels, procedures en manieren waarop je het altijd hebt gedaan. Dan kan creativiteit voor jou juist een leerdoel zijn. Durf eens een andere weg te onderzoeken. Stel jezelf de vraag: kan het ook anders? Laat een vertrouwde oplossing eens los en kijk wat er gebeurt wanneer je ruimte maakt voor een nieuw idee. Dat betekent niet dat je jouw behoefte aan orde en structuur moet weggooien. Juist niet. Maar soms helpt het om de gebaande weg even te verlaten en iets te proberen waarvan je nog niet precies weet waar het uitkomt.
Welke ontwikkeldoelen passen bij creatieve mensen?
De uitdaging is niet om minder creatief te worden. Het gaat erom dat jouw ideeën voldoende ruimte krijgen én dat je er iets mee kunt doen. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij helpen:
- Meer rust en overzicht creëren zodat jouw ideeën voldoende aandacht krijgen.
- Bewust kiezen welke ideeën je verder uitwerkt en werkzaamheden ook afronden.
- Structuur gebruiken als ondersteuning van jouw creativiteit zonder er een keurslijf van te maken.
Waar kun je je aan ergeren als je creatief bent?
Wanneer creativiteit sterk bij jou past, kun je je ergeren aan mensen of omgevingen waarin alles al vastligt. Uitspraken als ‘zo doen we dat hier nu eenmaal’, overdreven bureaucratie, starre procedures of een afwijzende reactie op ieder nieuw idee kunnen jou behoorlijk frustreren. Je ziet immers mogelijkheden en wilt onderzoeken of iets anders kan. Tegelijk zit daar jouw spiegel. Niet iedere regel is bedoeld om creativiteit tegen te houden en niet iedere bestaande werkwijze is achterhaald. Soms zorgt structuur er juist voor dat een goed idee ook werkelijk uitgevoerd kan worden.
Eigenschappenanalyse: rapport en webinar
Wil je beter zicht krijgen op jouw kwaliteiten, persoonskenmerken en valkuilen? Met de eigenschappenanalyse krijg je een rapport. Daarnaast kun je een webinar van een uur bekijken waarin de analyse en het rapport worden uitgelegd.
E-books over talenten, kwaliteiten en valkuilen
Wil je verder de diepte in? In mijn e-books over talenten, kwaliteiten en valkuilen krijg je woorden voor wat jou van nature typeert, waar jouw kracht ligt en wat er gebeurt wanneer een kwaliteit doorschiet.
Vragen over creativiteit
Over creatief zijn bestaan nogal wat misverstanden. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.
Moet je artistiek zijn om creatief te zijn?
Nee. Artistieke creativiteit is maar één vorm. Je kunt ook creatief zijn in denken, organiseren, techniek, planning, probleemoplossing of het verbeteren van praktische processen. Creativiteit gaat breder over het vermogen om iets nieuws te bedenken, te maken of op een andere manier met bestaande mogelijkheden om te gaan.
Kun je creatief zijn binnen vaste regels?
Jazeker. Soms vraagt een beperkt kader juist extra creativiteit. Wanneer bepaalde voorwaarden vaststaan, moet je binnen die ruimte zoeken naar een oplossing die nog niet vanzelfsprekend was. Dat is volwaardige creativiteit.
Hebben creatieve mensen altijd veel ideeën?
Niet noodzakelijk. Sommige creatieve mensen produceren voortdurend nieuwe ideeën, terwijl anderen juist heel origineel kunnen zijn bij één specifiek vraagstuk of in het maken van iets tastbaars. De hoeveelheid ideeën zegt dus niet alles over de kwaliteit van iemands creativiteit.
Waarom maken creatieve mensen niet altijd al hun ideeën af?
Een nieuw idee kan voor een creatieve geest veel aantrekkelijker zijn dan het uitwerken van de laatste praktische details van een bestaand idee. Ook kunnen nieuwe associaties de aandacht steeds opnieuw verleggen. Daarom kan kiezen, ordenen en afronden voor sommige creatieve mensen een belangrijk ontwikkelpunt zijn.
Kun je creativiteit ontwikkelen?
Je kunt in ieder geval omstandigheden en vaardigheden ontwikkelen die jouw creativiteit meer ruimte geven. Denk aan anders leren waarnemen, meerdere invalshoeken onderzoeken, associëren, experimenteren en jouw oordeel niet te snel vastzetten. Ook rust en voldoende ruimte om ideeën uit te werken kunnen helpen om jouw aanwezige creativiteit beter te benutten.
Creativiteit in balans
Creativiteit betekent dat je kunt maken, bedenken, verbinden en vernieuwen. Dat kan in jouw hoofd gebeuren, met jouw handen of in heel praktische oplossingen. De kracht zit in originaliteit en het zien van mogelijkheden. De balans ontstaat wanneer jouw ideeën voldoende structuur krijgen om ook werkelijk vorm te krijgen. Voor de creatieve mens kan orde daarom een waardevolle ontwikkeling zijn, terwijl de heel ordelijke mens juist mag ontdekken wat er gebeurt wanneer hij het bekende even loslaat en ruimte maakt voor iets nieuws.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 13-08-2016
Update: 8 augustus 2026.
