home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / creatief / out of the box denken

Out of the box denken: creatief denken buiten de kaders

Out of the box denken is een vorm van creatief denken. Daarom heb ik deze pagina onder creatief denken gezet. Je denkt buiten bestaande kaders, buiten bekende gedachten en soms letterlijk buiten de lijntjes. Letterlijk betekent out of the box 'uit de doos' en oorspronkelijk duidt het op 'kant en klaar'. Een betere verwoording is outside of the box denken (bron: Ensie). Maar ik wil er meteen iets aan toevoegen: creativiteit zit niet alleen buiten de box. Je kunt ook binnen bestaande kaders met een onverwachte oplossing komen waar nog niemand aan gedacht heeft.

Wat betekent out of the box denken?

Out of the box denken leg ik uit als een vorm van mentale creativiteit. Je denkt niet in belemmeringen maar je zet je fantasie, verbeeldingskracht, creativiteit en innovatief vermogen in zonder dat jij je meteen laat remmen of belemmeren door de huidige situatie, door ja-maars van anderen, door wet- of regelgeving, door politieke gevoeligheid van het onderwerp of door de comfortzone die wat onder druk komt te staan.

Het gaat erom dat je mogelijkheden ziet, bedenkt en verzint zonder dat je jezelf al bij de eerste gedachte afremt. Je durft buiten bestaande denkpatronen te kijken. Je stelt vragen die misschien nog niet gesteld zijn en je onderzoekt oplossingen die op het eerste gezicht vreemd, ongebruikelijk of onmogelijk lijken.

Dat betekent niet dat iedere gedachte uiteindelijk bruikbaar moet zijn. Eerst gaat het om ruimte maken. Eerst bedenken wat mogelijk zou kunnen zijn. De werkelijkheidstoets komt daarna wel.

Wat is het verschil tussen out of the box denken en creatief denken?

Out of the box denken is creatief denken, maar creatief denken is breder dan out of the box denken. Bij out of the box denken verlaat je bewust een bestaand kader, een denkpatroon of een vanzelfsprekend uitgangspunt. Je zoekt een mogelijkheid buiten datgene wat tot nu toe als normaal, logisch of gebruikelijk werd beschouwd.

Creativiteit kan echter ook ontstaan zonder dat je de bestaande kaders verlaat. Je kunt twee bekende zaken op een nieuwe manier combineren. Je kunt een bestaand proces slimmer organiseren. Je kunt een probleem vanuit een onverwachte hoek bekijken. Ook dat is creativiteit.

Out of the box denken is dus vooral interessant wanneer de bestaande manier van denken je gevangenhoudt. Je kijkt buiten de lijntjes omdat de oplossing binnen de bekende lijnen niet gevonden wordt. Maar maak er geen doel op zichzelf van. Buiten de box denken is geen prestatie wanneer binnen de box een uitstekende oplossing voor het oprapen ligt.

Wat is het nut en de waarde van out of the box denken?

Ik zeg het vaker maar als Edison zich bij de uitvinding van de gloeilamp had laten belemmeren door de vraag aan een marketingbureau te stellen of er ook behoefte zou zijn aan gloeilampen, dan was er nooit een gloeilamp gekomen. Dat geldt evenzo voor de televisie, computer, tablet, mobiele telefoon en internet. Als de behoefte vooraf gepeild was, hadden we allemaal 'nee' ingevuld.

Dat is het kenmerk van de uitvinding. Je voorziet niet in een behoefte, je creëert een nieuwe behoefte. Iemand bedenkt iets wat er nog niet is. Dat vraagt dat je niet uitsluitend kijkt naar wat mensen vandaag kennen en waar zij vandaag om vragen.

Out of the box denken helpt ook wanneer je steeds tegen hetzelfde probleem aanloopt. Wanneer drie varianten van dezelfde oplossing niet werken, kun je een vierde variant bedenken. Maar je kunt ook de vraag stellen of je misschien naar het verkeerde probleem kijkt. Juist dat laatste kan een totaal andere denkrichting opleveren.

Waarom heeft out of the box denken met scheppingsdrang te maken?

Wanneer je out of the box denkt, creëer je. Je schept iets nieuws. Scheppen is: 'je bedenkt iets wat er niet is'. Dat kan een muziekstuk zijn, een toneelstuk, een schilderij of een boek. Maar dat kan evenzeer een oplossing zijn voor een logistiek vraagstuk.

Creativiteit is dus niet alleen voor kunstenaars. Je kunt ook scheppend bezig zijn met een technisch probleem, een werkproces, een organisatorisch vraagstuk of een manier waarop je klanten helpt. Iets wat er gisteren nog niet was, ontstaat doordat iemand het bedenkt.

Daar hoort voor mij ook nieuwsgierigheid bij. Niet alleen vragen hoe iets werkt, maar ook: waarom doen we het zo? Kan het anders? Wat gebeurt er wanneer we twee dingen met elkaar combineren die tot nu toe niemand met elkaar verbonden heeft?

Wat is de box waar je buiten denkt?

Ik leg the box uit als kaders, patronen, denkpatronen en gedragspatronen. We zitten altijd wel gevangen in onze eigen box, onze gezamenlijke box. En daarmee duid ik op gezamenlijke denkpatronen en gezamenlijke gedragspatronen.

Een organisatie kan bijvoorbeeld een eigen box hebben. 'Zo doen wij dat hier.' 'Dat hebben we al geprobeerd.' 'Onze klanten willen dat niet.' 'Daar is geen geld voor.' 'Dat kan in onze branche niet.' Misschien klopt het allemaal. Maar het kan ook zijn dat niemand meer controleert of deze gedachten nog wel kloppen.

Soms is het goed om even buiten die patronen te denken en te kijken. Dan zie je andere dingen namelijk. Je verandert jouw positie en daardoor verandert soms ook wat je ziet.

Kun je ook binnen de kaders creatief denken?

Jazeker. Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Want er wordt soms gedaan alsof creativiteit pas begint wanneer alle kaders verdwijnen. Dat is onzin. In de werkelijkheid heb je bijna altijd met kaders te maken. Er is een budget, een deadline, wet- en regelgeving, een beschikbare hoeveelheid mensen of een afspraak waar je je gewoon aan hebt te houden.

Dan kun je nog steeds buitengewoon creatief zijn. Je vraagt dan niet: hoe kom ik buiten deze box? Je vraagt: welke mogelijkheden zitten er in deze box die we nog niet gezien hebben? Dat kan minstens zo verrassend zijn.

Stel dat je geen extra budget krijgt. Je kunt zeggen: dan kunnen we niets. Maar je kunt ook vragen: wat kunnen we anders organiseren met hetzelfde geld? Stel dat een bepaalde regel vaststaat. Dan kun je je daar eindeloos tegen verzetten, maar je kunt ook onderzoeken welke ruimte er binnen die regel nog wel is.

Dat is creatief denken binnen de kaders. De box blijft staan, maar jij denkt niet automatisch dezelfde rondjes binnen die box. Je komt met een onverwachte denkwijze of oplossing die anderen verrast. Soms moet je buiten de lijntjes kleuren. Soms moet je binnen dezelfde lijntjes iets bedenken wat nog niemand heeft getekend.

Wat hoort bij out of the box denken?

Ik noem een paar aspecten die bij out of the box denken horen:

• Je bent onderzoekend en intellectueel nieuwsgierig.
• Je bent onbevooroordeeld en daarmee bedoel ik: je zit niet vol ja-maars.
• Je speelt graag met ideeën.
• Je bent een creatieve denker.
• Je bent innovatief.
• Soms ben je onorthodox of onconventioneel in jouw benadering.
• Je bent bereid om jouw eigen comfortzone af en toe te verlaten.
• Je durft een gedachte eerst te onderzoeken voordat je beslist dat het niet kan.

Vooral dat laatste vind ik belangrijk. Wie bij ieder nieuw idee meteen zegt waarom het niet kan, komt niet toe aan creëren. Natuurlijk moet een idee uiteindelijk getoetst worden. Maar bedenken en beoordelen zijn twee verschillende fasen. Wanneer je ze voortdurend door elkaar haalt, sneuvelen nieuwe gedachten vaak voordat ze goed en wel bestaan.

Kun je out of the box denken leren?

Vooropgesteld: wanneer out of the box denken past bij jou, dan kun je dit ontwikkelen. Dan vergroot je jouw probleemoplossend vermogen en jouw innovatiekracht en je leert vertrouwen op jouw creativiteit en vermogen tot vernieuwing.

Past het niet bij je? Wat mij betreft kun je niet ontwikkelen wat er niet in zit. De fotograaf kon vroeger alleen die foto's ontwikkelen die op het rolletje stonden. Dat is met kwaliteiten ook zo. Je kunt er wel iets in leren. Maar je wordt niet muzikaal op het conservatorium. Je wordt ook geen creatieve denker op de training creatief denken.

Ik zou zeggen: kijk in je organisatie naar de kwaliteiten die mensen wel in huis hebben. Stimuleer ze om die in te zetten, verder te ontwikkelen en bekijk hoe je complementair kunt zijn aan elkaar. De een bedenkt gemakkelijk nieuwe mogelijkheden. De ander is juist goed in analyseren, structureren of uitvoeren. Dan moet je van de tweede geen kopie van de eerste proberen te maken. Zorg dat ze elkaar aanvullen.

Wanneer slaat creatief denken door in chaos?

Creatief denken kan een enorme hoeveelheid ideeën opleveren. Het ene idee roept het andere op en voor je het weet liggen er tien mogelijkheden op tafel. Dat is mooi, maar er komt ook een moment waarop je moet ordenen, kiezen en uitvoeren.

Wanneer je alleen nieuwe gedachten blijft produceren, van het ene naar het andere idee springt en niets meer afrondt, kan creativiteit chaotisch worden. Dat is de valkuil die bij creativiteit hoort. Niet omdat creativiteit op zichzelf chaotisch is, maar omdat een overvloed aan ideeën zonder structuur, keuze en begrenzing alle kanten op kan gaan.

Out of the box denken betekent dus niet dat je voor altijd buiten iedere structuur moet blijven. Soms moet je de box even uit om nieuwe mogelijkheden te ontdekken. Daarna moet je ook weer terug om te bepalen wat bruikbaar is, welke keuze je maakt en hoe je het idee daadwerkelijk gaat uitvoeren.

Anders heb je misschien honderd prachtige ideeën maar gebeurt er uiteindelijk helemaal niets.

Ontwikkeldoelen bij out of the box denken

• Bestaande denkpatronen leren herkennen en onderzoeken welke andere mogelijkheden er zijn.
• Leren schakelen tussen creatief denken buiten de kaders en creatief denken binnen bestaande kaders.
• Nieuwe ideeën leren ordenen, kiezen en vertalen naar een bruikbare oplossing.

Veelgestelde vragen over out of the box denken

Out of the box denken is meer dan een mooie managementterm. Het gaat over het loslaten van bekende denkpatronen om andere mogelijkheden te zien. Maar dat betekent niet dat alle kaders altijd moeten verdwijnen.

Wat betekent out of the box denken?

Out of the box denken betekent dat je buiten bestaande denkpatronen, aannames en bekende oplossingen kijkt. Je onderzoekt mogelijkheden die je niet ziet wanneer je alleen blijft denken vanuit de manier waarop iets altijd gedaan is.

Is out of the box denken hetzelfde als creatief denken?

Nee. Out of the box denken is een vorm van creatief denken. Creativiteit is breder. Je kunt namelijk ook binnen bestaande kaders een nieuwe, slimme of verrassende oplossing bedenken.

Kun je binnen vaste kaders creatief zijn?

Ja. Juist wanneer budget, tijd, regels of andere voorwaarden vaststaan, kun je creativiteit nodig hebben om binnen die grenzen een oplossing te vinden waar nog niemand aan gedacht heeft.

Moet je voor out of the box denken alle regels loslaten?

Nee. Soms is het nuttig om een bestaand kader ter discussie te stellen. Maar uiteindelijk moet een idee ook bruikbaar en uitvoerbaar worden. Out of the box denken betekent niet dat regels, grenzen en werkelijkheid er niet meer toe doen.

Wat is de valkuil van creatief denken?

De valkuil is dat een overvloed aan ideeën chaotisch wordt. Je bedenkt steeds iets nieuws maar ordent, kiest of voltooit onvoldoende. Creativiteit heeft daarom ook structuur nodig om tot resultaat te komen.