home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / attent

Attent zijn als kernkwaliteit

Attent zijn is een kernkwaliteit. Het woord heeft zijn oorsprong in het Frans en Latijn en komt van ‘attentif’ en ‘attentus’. Dat betekent aandachtig en zorgvuldig. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten heeft attent zijn voor mij vooral te maken met aandacht hebben voor een ander. Wanneer je attent bent, heb jij een verbindende kracht in je. Aandacht voorziet in een behoefte in een wereld die voortjaagt van hot naar her.

Attent: tegenwoordig een winkel, maar van oorsprong een menselijke kwaliteit

Tegenwoordig denken sommige mensen bij Attent misschien eerst aan een winkel. Maar attent zijn als menselijke kwaliteit gaat natuurlijk over iets heel anders. Het gaat over aandacht hebben voor wat er om je heen gebeurt en vooral voor de mensen om je heen. Je merkt iets op, denkt aan iemand en doet soms iets kleins omdat die ander voor jou betekenis heeft.

Daar zit ook meteen het verschil tussen attent zijn en alleen maar correct of beleefd gedrag vertonen. Attentheid komt niet uit een voorschrift. Het ontstaat doordat je werkelijk aandacht hebt voor iemand.

Aandacht en zorgvuldigheid horen bij attent zijn

Wanneer je attent bent, heb je aandacht en ben je zorgvuldig. Je bent vriendelijk en zorgzaam. Je hebt oog voor wie de ander is en voor de behoeften van de ander. Je geeft aandacht en overdenkt zorgvuldig wat passend is. Daarbij leef je je in en toon je inlevingsvermogen. Je probeert niet alleen vanuit jezelf te kijken, maar ook te begrijpen wat iets voor de ander betekent.

Een attent gebaar hoeft niet groot te zijn

Juist kleine gebaren kunnen veel betekenen. Een kaartje, even vragen hoe het gaat, iemand ergens aan herinneren, belangstelling tonen of op een moeilijk moment even laten weten dat je aan iemand denkt. Het hoeft niet spectaculair te zijn. Soms zit de waarde juist in het feit dat je hebt opgelet en dat je aan iemand hebt gedacht.

Een attent gebaar zegt als het ware: ik heb je gezien, ik heb aan je gedacht en je bent niet onopgemerkt gebleven. Dat kan in menselijke relaties meer betekenen dan een groot gebaar dat vooral bedoeld is om indruk te maken.

De kracht van attent zijn is verbinding

Attent zijn is meer dan een eenvoudige eigenschap. Het is een verbindende kracht die in staat is de kloof tussen mensen te overbruggen in een wereld die maar voortjaagt. Attent zijn overstijgt egoïsme en individualisme. Het is een bouwsteen van verbinding en binding. Communicatie in authentieke zin is: je zendt uit wie je bent. Dat kleine gebaar voor jouw 90-jarige tante is dan een blijk van genegenheid en respect. Het is het tonen van sympathie en in het geval van een zieke buurman kan het de drempel verlagen naar een hulpvraag voor concrete steun.

Attent zijn als levenshouding

Ik weet dat ik attent ben. Ik stuur mijn tantes een kaart met oud en nieuw en ook op hun verjaardag. Ik heb tantes van 95 jaar en van 83 jaar. Een kaartje kan zoveel doen. Maar ik heb ook geleerd dat attentheid bij jezelf begint. Stuur je tante een blijk van genegenheid omdat je de behoefte hebt om die genegenheid te tonen. Scherp gezegd: stuur je tante niet een blijk van genegenheid om bij haar in de gunst te komen. Dat is manipulatie. En stuur je tante ook niet een blijk van genegenheid omdat je vindt dat je dat zou moeten doen. Dat is niet attent. Attent zijn is geen verplicht nummer, maar een brug tussen mensen door mee te leven, je in te leven en medeleven te tonen.

Oprechte aandacht kun je niet spelen

Daar zit voor mij een belangrijke grens. Je kunt attent gedrag nadoen. Je kunt precies weten welk kaartje je moet sturen, welke woorden iemand graag hoort of welk gebaar goed overkomt. Maar daarmee ben je nog niet automatisch attent. Wanneer jouw gebaar vooral bedoeld is om waardering, erkenning of iets anders van de ander terug te krijgen, verandert de betekenis ervan.

Attentheid heeft iets oprechts. Je doet iets omdat je aandacht hebt voor de ander en omdat je genegenheid, betrokkenheid of medeleven wilt tonen. Zodra attent gedrag een strategisch instrument wordt, gaat die oprechtheid verloren.

Oog en oor hebben voor de ander

Attent zijn betekent dat je oog en oor hebt voor de ander. Je kijkt als het ware door het oog van de ander en je luistert door het oor van de ander. Het betekent aandacht schenken aan de behoeften van anderen, aandacht geven en overdenken. Die houding ligt aan de basis van menselijke relaties en vormt een tegenwicht tegen de oppervlakkigheid van ons dagelijks leven.

Wanneer slaat attentheid door?

Zijn er ook valkuilen? Jazeker. Bij iedere kernkwaliteit kan de kracht doorschieten. Over-attentie betekent bijvoorbeeld dat je te sterk gericht bent op anderen. Daardoor kunnen overmatige betrokkenheid en emotionele uitputting ontstaan. Je kunt over jouw eigen grenzen heen gaan, maar ook zo betrokken raken dat je de grenzen van een ander onvoldoende respecteert. Dan kan attentheid zelfs omslaan in overzorgzaam of bemoederend gedrag.

Je kunt ook voortdurend bezig zijn met de behoeften van anderen terwijl je jezelf vergeet en jouw eigen behoeften verwaarloost. Of je verwacht dat de ander net zo attent is als jij en hoopt onbewust iets terug te krijgen. Ook verkeerde motieven kunnen een rol spelen: attent zijn om externe erkenning of goedkeuring te verkrijgen. Dan verdwijnt de oprechtheid waar deze kwaliteit juist op drijft.

Welke ontwikkeldoelen passen bij attent zijn?

Het leerdoel is niet om minder aandacht voor anderen te hebben. Het gaat erom attent te blijven zonder jezelf of de ander uit het oog te verliezen. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Jouw eigen behoeften en grenzen blijven herkennen terwijl je aandacht hebt voor de ander.
• Aandacht geven zonder automatisch iets terug te verwachten.
• Onderscheid blijven maken tussen oprechte betrokkenheid en aandacht geven vanuit plicht, schuldgevoel of behoefte aan goedkeuring.

Waar kun je je aan ergeren als je attent bent?

De allergie van attentheid kan onverschilligheid zijn. Wanneer jij vanzelf oog hebt voor anderen, kan het je raken of irriteren wanneer iemand nauwelijks belangstelling toont, belangrijke gebeurtenissen vergeet of zonder aandacht aan de behoeften en gevoelens van anderen voorbijgaat.

Toch is het goed om ook daar voorzichtig mee te zijn. Niet iedereen laat betrokkenheid op dezelfde manier zien. Wat voor jou vanzelfsprekend attent gedrag is, hoeft voor een ander niet dezelfde betekenis te hebben.

Vragen over attent zijn

Over attentheid kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is attent zijn hetzelfde als aardig zijn?

Nee. Aardig zijn gaat vooral over vriendelijk gedrag. Attent zijn vraagt ook dat je iets opmerkt en aandacht hebt voor wat voor een ander van betekenis kan zijn. Je kunt dus vriendelijk zijn zonder bijzonder attent te zijn.

Kun je attent zijn zonder iets voor iemand te doen?

Ja. Soms zit attentheid juist in luisteren, iets onthouden, belangstelling tonen of op het juiste moment aandacht geven. Een concreet gebaar kan daarbij passen, maar is niet altijd nodig.

Waarom wordt een klein gebaar soms zo gewaardeerd?

Omdat het laat zien dat iemand is opgemerkt. Het gaat vaak minder om het kaartje, berichtje of andere gebaar zelf dan om de boodschap erachter: iemand heeft aan mij gedacht.

Kun je te veel rekening houden met anderen?

Ja. Wanneer aandacht voor anderen betekent dat jouw eigen behoeften en grenzen nauwelijks nog meetellen, raakt de balans zoek. Attent zijn vraagt niet dat je jezelf voortdurend wegcijfert.

Moet een ander weten dat jij attent bent geweest?

Nee. De waarde van attentheid zit niet in de erkenning die je ervoor krijgt. Soms weet iemand niet eens hoeveel aandacht jij ergens aan hebt besteed. Wanneer jouw gebaar oprecht is, hoeft waardering niet de voorwaarde te zijn.