Vroeger gepest? Wat zijn de gevolgen op latere leeftijd?
Ben jij vroeger gepest? Was je op school niet weerbaar genoeg? Was je niet opgewassen tegen de pesters die jou het leven zuur maakten? Weet je dat ik dat al een verkeerde vraag vind? Want daarmee lijkt het alsof het aan jou lag. Zelfs wanneer je niet weerbaar genoeg was, is er geen enkele legitieme reden om gepest te worden.
Met grote regelmaat kom ik in mijn werk mensen tegen die vertellen dat ze vroeger zijn gepest. Soms vanwege hun uiterlijk, omdat ze buiten het dorp woonden, niet modieus gekleed waren, een bepaald geloof hadden of simpelweg anders waren dan de rest. Eigenlijk maakt het niet uit waarom je werd gepest. De gevolgen kunnen nog jarenlang merkbaar blijven.
Misschien merk je dat je conflicten vermijdt, dichtklapt bij spanning, moeite hebt met grenzen aangeven of jezelf snel ondergeschikt opstelt. Pesten kan jouw zelfvertrouwen, assertiviteit en weerbaarheid diep aantasten.
Weet je wat ik het ergste vind wanneer iemand gepest is? Het lijkt wel alsof grenzen, gevoelens en behoeften eruit geslagen zijn. Alsof alle assertiviteit en weerbaarheid eruit geslagen zijn. Pesten heeft verstrekkende gevolgen in een mensenleven. Herken jij dat?
Welke vormen van pesten zijn er?
Er zijn meerdere vormen van pesten te benoemen:
- Verbaal: iemand uitschelden, uitlachen of voor gek zetten.
- Fysiek: iemand slaan, klappen geven, mishandelen, schoppen of duwen.
- Relationeel: negeren, buitensluiten, over iemand roddelen, achterklap of iemand in een verkeerd daglicht zetten.
- Materieel: spullen afpakken, vernielen of een fiets afpakken.
- Via sociale media: iemands profiel misbruiken, foto’s misbruiken, hacken, etc.
Rogier: ‘Die pijn wil ik nooit weer voelen’
Rogier vertelde hoe erg het was. Vroeger werd hij gepest op school. School was voor hem geen lolletje, maar een dagelijks gevecht waar hij weer naartoe moest. Rogier was 38 jaar toen hij mij zijn verhaal vertelde. Maar, zei hij: ‘Die pijn die ik toen heb gevoeld, wil ik nooit weer voelen.’
Daarmee gaf Rogier een heel belangrijk kernpunt weer over pesten.
Wat zegt onderzoek over de gevolgen van pesten?
Onderzoek van de University of Warwick laat zien dat de gevolgen van pesten in de kindertijd tot ver in de volwassenheid kunnen doorwerken. Mensen die vroeger zijn gepest, kunnen later problemen ervaren op het gebied van psychische gezondheid, lichamelijke gezondheid, sociale relaties en maatschappelijk functioneren.
Pesten moet daarom niet worden afgedaan als een normaal onderdeel van opgroeien. Het kan langdurige invloed hebben op iemands gezondheid, zelfvertrouwen en relaties.
Wat zijn de gevolgen van vroeger gepest zijn?
Het pestgedrag dat je vroeger meemaakte, kan grote invloed hebben op jouw latere leven. Mensen boven de 50 jaar die zijn doorgegroeid naar een leidinggevende functie, komen zelfs met verhalen over pesten op school. Pesten is zo funest en wordt nog steeds schromelijk onderschat. Mogelijke gevolgen:
- Je kunt niet meer ad rem reageren in een gesprek.
- Zodra je spanning voelt, ga je het conflict vermijden en spanningsvelden uit de weg.
- Je zorgt dat je altijd een beetje op de achtergrond aanwezig bent, zodat je niet al te veel opvalt.
- Je blokkeert wanneer het heel dichtbij komt.
- Je verstopt jouw gevoelens en je vindt het lastig om je kwetsbaar op te stellen.
- Je ervaart en voelt geen grenzen.
- Jouw gevoelens heb je in de doofpot gestopt alsof ze er niet toe doen.
- Je bent in jouw hoofd gaan leven.
- Je voelt je eenzaam en verdrietig.
- Je bent onzeker geworden en je twijfelt aan jezelf.
- Jouw zelfbeeld is laag en jouw zelfvertrouwen klein.
- Je voelt je soms depressief.
- Je hebt een copingstrategie ontwikkeld.
Merk je dat je vooral dichtklapt tegenover mensen die bazig, intimiderend of sterk overheersend zijn? Lees dan verder over weerbaar worden tegen dominante personen.
Een indringend verhaal van Alice over pestkoppen
Alice schreef voor me op hoe het in zijn werk gaat:
Ze staan er al, de pestkoppen. Stelletje klootzakken. Wat heb ik de pest aan ze. Als ik ’s morgens om half acht kom aanlopen op weg naar de bushalte, dan hoor ik ze al van verre. Branieschoppers. Schreeuwlelijkerds. Als ze me in het snotje krijgen, is het met mijn rust gedaan. Rotopmerkingen krijg ik naar mijn hoofd. Ze schreeuwen onzinnige vragen naar me. Of ik soms de schoenen van mijn moeder aanheb. Ja, ik heb schoenen van mijn moeder aan en ik vind ze leuk. Maar ik zeg niks. Ik kijk niet naar ze, ik blijf staan op het andere uiteinde van het perron. Niet dat dat zin heeft, want we moeten met dezelfde bus en zitten op dezelfde school.
In december hebben ze een keer vuurwerk meegenomen. Ze gooien rotjes onder mijn voeten en ik schrik me dood. Daar hebben ze schik om. Een volwassene bemoeit zich ermee en dat helpt, eventjes. In de bus is het altijd druk en soms is er geen zitplaats. Dan staan we met z’n allen in het gangpad te wankelen. Mijn schooltas wordt gekaapt en weggeschoven. Ik haal hem op en zet hem stevig tussen mijn voeten. Ik probeer een plaats te bemachtigen die rugdekking geeft. Dit is weer zo’n schooldag: overleven, meer zit er niet in. Gelukkig gaat het niet altijd zo.
De school waar we naartoe gaan, is een tussenschool, een overbruggingsjaar tussen lagere en middelbare school, met een dozijn klassen van verschillende niveaus. Ik zit op het hoogste niveau. De pestkoppen op het laagste. In de pauzes komen we elkaar tegen in de gangen en op het schoolplein. Als ik pech heb, zoeken ze me op.
Met een groepje van vier, vijf of meer komen ze om me heen staan en ze laten me niet ontsnappen. Iemand geeft me een duw en ik val in de struiken achter me. Ik heb al geleerd om niet te gaan huilen, want dan hebben ze pret. Ik heb ook geleerd om ze niet aan te kijken, want dan daag ik ze uit en dan wordt het alleen maar erger.
En ik heb geleerd om niet direct te willen opstaan, want dan krijg ik weer een duw. Dus ik blijf liggen, zoek een houding die wat comfortabeler is, zodat ik een poosje kan blijven liggen, houd mijn gezicht in de plooi en wacht totdat de lol eraf is voor ze. Of totdat de conciërge het ziet en ingrijpt. Of totdat de bel gaat.
De meiden zijn erger. Geniepig. Vals. Op een dag tref ik de ergste drie na school bij de bushalte. Ik houd mijn pas al in, maar ze zitten op hun schooltassen vertrouwelijk te kletsen met elkaar en tot mijn verbazing word ik in het gesprek getrokken. Ze doen aardig tegen me.
Het gaat over jongens: op wie ze ‘zijn’, met wie ze gezoend hebben, met wie ze naar de film gaan. Het lijkt zo openhartig. Ze vragen me belangstellend of ik een vriendje heb, of ik weleens gezoend heb, op wie ik ‘ben’. Henk, zeg ik.
Henk zit in een van de andere klassen en hij is aardig voor me. Als we elkaar tegenkomen, lacht hij naar me en hij maakt grapjes. Zijn stralende glimlach en heldere pretogen doen me wat. Het lijkt wel alsof hij het altijd weer leuk vindt om mij te zien. Henk? Nee, die kennen ze niet. Als ik uit de bus stap, zwaaien de meiden en ik naar elkaar.
De volgende dag zie ik ze rondlopen op het schoolplein. Ze klampen alle jongens aan. ‘Ben jij Henk?’ ‘Ben jij soms Henk dan?’ Natuurlijk vinden ze Henk. ‘Zij daar is verliefd op jou, haha!’
Ze weten niet eens mijn naam. Henk werpt me een blik toe die niets zegt. Ik kijk niet meer. Ik doe net alsof ik niet besta. Alsof ik lucht ben. Ik wil lucht zijn. Laat mij lucht zijn. En ik was lucht.
Komt pesten ook voor op de werkvloer?
Overigens komt pesten niet alleen voor op scholen. Pesten, mobbing en intriges komen helaas ook voor op de werkvloer.
‘Ik pas me wel aan’
Arend meldde zich aan voor een coachingsstraject gericht op persoonlijke ontwikkeling. Al snel analyseerden we dat Arend:
- Zich vaak ondergeschikt opstelde.
- Zijn gedrag afhankelijk maakte van anderen.
- Vaak, te vaak, goedkeuring of bevestiging zocht bij anderen.
- Instemming van anderen vroeg en daar niet zonder kon.
Toen we Arend vroegen of hij ook wist waar dat vandaan kwam, was zijn antwoord: ‘Ik ben vroeger op de basisschool gepest.’ Arend werd geëmotioneerd en zei: ‘Weet je hoe erg het is om die afwijzing te voelen? Dat ga ik niet weer meemaken. Dan pas ik me wel aan!’
Door die angst voor afwijzing kun je opmerkingen ook snel op jezelf betrekken en denken dat jij iets verkeerd hebt gedaan. Lees daarover verder op de pagina Voel jij je snel aangesproken?
Wat doet pesten met jouw weerbaarheid en gevoelens?
Weerbaarheid heeft alles met gevoelens en emoties te maken. Ben jij gepest? Merk je dat je:
- Overlevingsmechanismen hebt ontwikkeld om de eigen gevoelens te verbergen.
- In moeilijke situaties soms doet voorkomen alsof het goed gaat.
- Een masker hebt ontwikkeld waarachter een wereld van pijn en verdriet zit, maar ook van angst en boosheid.
- Bent gaan vluchten in je hoofd, waar redeneren en rationaliseren een vorm van pijnbestrijding zijn geworden.
Het is een heel logische reactie. Waarom gebeurt dat? De pijn is zo groot en heftig: je wilt het gewoon niet voelen.
Marina: ‘Ik zorg wel dat ze om mij lachen’
Tijdens een coachingsstraject viel het op hoeveel grapjes Marina over zichzelf maakte. Iedere keer kwam er een leuke kwinkslag over zichzelf tussendoor. Marina had geleerd om de spot met zichzelf te drijven.
Toen ik vroeg waarom ze dat deed, zei ze: ‘Ik heb geleerd om ervoor te zorgen dat iedereen om mij lacht.’ Een cryptische opmerking, zo leek het.
Maar ze vervolgde: ‘Ik heb liever dat ze om mijn eigen opmerkingen lachen dan dat een ander een opmerking maakt waar iedereen om moet lachen.’
Kun je door pesten minder weerbaar worden?
Iemand zei: ‘Ik heb me op school onvoldoende weerbaar gevoeld tegen de pesters en ook nu zijn er situaties waarbij dat gevoel terugkomt. Wanneer ik onheus, gemeen, onredelijk of slinks benaderd word, komt het oude gevoel boven en voel ik me meteen geblokkeerd.’
Gepest zijn kan dus een oorzaak zijn van een te weinig assertieve houding op latere leeftijd. Misschien ervaar je een scherpe opmerking of afwijzende reactie daardoor sneller als een aanval. Herken je dat? Lees dan verder over waarom je je snel persoonlijk aangevallen voelt.
Maar weet je dat er wel wat aan te doen is? Zullen we het samen eens proberen?
Kun je op latere leeftijd herstellen van pesten?
Ja, herstel is mogelijk. Dat betekent niet dat je vergeet wat er is gebeurd, maar wel dat oude pestervaringen steeds minder bepalen hoe jij nu reageert.
Misschien heb je geleerd om jezelf klein te maken, conflicten te vermijden, gevoelens weg te stoppen of je voortdurend aan te passen. Herstel begint vaak met herkennen dat dit oude overlevingspatronen zijn.
Je kunt opnieuw leren om:
- Jouw gevoelens serieus te nemen.
- Grenzen te herkennen en aan te geven.
- Minder snel dicht te klappen bij spanning.
- Niet automatisch voor anderen terug te deinzen.
- Meer vertrouwen te krijgen in jouw eigen oordeel.
- Jezelf niet langer verantwoordelijk te voelen voor wat anderen jou hebben aangedaan.
Je verandert daarmee niet het verleden, maar wel de invloed die het verleden vandaag nog op jou heeft.
Ontdek hoe assertief jij bent
Wil je ontdekken hoe assertief je bent en in welke situaties je jezelf nog duidelijker kunt uitspreken? Doe dan de gratis assertiviteitstest. Je krijgt inzicht in jouw sterke kanten en ontdekt welke persoonlijke ontwikkelpunten jou helpen om steviger te staan.
Doe de assertiviteitstestLeer meer over assertiviteit (webinar)
Wil je beter omgaan met kritiek, duidelijker je grenzen aangeven en steviger voor jezelf opkomen? Met onze assertiviteitskit krijg je praktische uitleg en oefeningen waarmee je direct aan de slag kunt. De kit bestaat uit een e-book en een webinar.
Verdiep je in assertiviteit en zelfvertrouwen
Wil je leren om duidelijker voor jezelf op te komen en beter je grenzen aan te geven? Lees dan het e-book Word assertief: doorbreek de vicieuze cirkel.
Merk je dat kritiek je onzeker maakt of dat je te veel twijfelt aan jezelf? Dan helpt het e-book Mag ik er twee kilo zelfvertrouwen bij? je om meer inzicht te krijgen in zelfvertrouwen en onzekerheid.
Veelgestelde vragen - FAQ
Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over de gevolgen van vroeger gepest zijn.
Wat zijn gevolgen van vroeger gepest zijn?
Vroeger gepest zijn kan gevolgen hebben voor jouw zelfvertrouwen, zelfbeeld, weerbaarheid, grenzen en manier van omgaan met spanning en conflicten.
Waarom blokkeer ik nog steeds bij spanning?
Spanning kan oude gevoelens van machteloosheid, afwijzing of onveiligheid oproepen. Daardoor reageer je soms alsof je opnieuw in dezelfde situatie zit.
Kan pesten leiden tot weinig zelfvertrouwen?
Ja. Wanneer je langdurig bent afgewezen, vernederd of buitengesloten, kan dat invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt en hoeveel vertrouwen je in jezelf hebt.
Waarom pas ik mij steeds aan?
Aanpassen kan een overlevingsstrategie zijn geworden. Door jezelf klein te maken of mee te bewegen, probeerde je vroeger nieuwe afwijzing of pijn te voorkomen.
Kun je herstellen van pestervaringen?
Ja. Door oude patronen te herkennen, gevoelens en grenzen opnieuw serieus te nemen en jouw weerbaarheid te ontwikkelen, kan de invloed van pesten kleiner worden.
Wil jij assertiever worden?
In onze individuele training assertiviteit werk je aan situaties die jij in jouw dagelijks leven of werk tegenkomt. Samen onderzoeken we wat jou belemmert om duidelijk te zijn, grenzen aan te geven en met vertrouwen voor jezelf op te komen. Je krijgt persoonlijke begeleiding, praktische handvatten en gerichte oefeningen die aansluiten bij jouw vragen, leerdoelen, tempo en situatie, zodat je merkbaar steviger staat en met meer vertrouwen handelt.
Online training autonomie
Speciaal voor jou wanneer je assertiever wilt worden, heb ik een online training ontwikkeld over autonomie en persoonlijk leiderschap. Misschien verwacht je bij assertiviteit een training met een andere naam, maar autonomie en persoonlijk leiderschap gaan precies over assertief zijn: luisteren naar jezelf, duidelijke keuzes maken, grenzen aangeven en minder afhankelijk zijn van wat anderen van je vinden.
Met deze training werk je dus rechtstreeks aan jouw assertiviteit.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 16-05-2015
Update: 23 juni 2026.
