Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Behulpzaam en hulpvaardig

Behulpzaam en hulpvaardig: kernkwaliteit

Bent u hulpvaardig of behulpzaam? Dan bent u bereid om uw medemens te helpen. U hebt oog voor uw medemens en u zult snel bereid zijn om de ander te helpen, de weg te wijzen, te ondersteunen of te steunen. In dit artikel gaan we o.a. in op:

  • Wat is behulpzaam: wat zijn de kenmerken?
  • De kwailiteit behulpzzaam, de bijbehorende valkuil, de uitdaging en de allergie
  • Soorten hulp
  • Hulp geven en ontvangen in teams en organisaties
  • De valkuil van hulpvaardigheid: overbehulpzaam of té hulpvaardig

Kenmerken van de kwaliteit behulpzaamheid

Bent u behulpzaam ingesteld? Dan bent u gericht op de ander, attent, aardig, vriendelijk en aangenaam in de omgang. Wellicht bent u voorkomend, gedienstig en nodigt uw vriendelijke uitstraling de ander uit om contact met u te zoeken. U bent toegankelijk en benaderbaar en de drempel om u te benaderen is niet hoog. Wilt u nog een aantal kenmerken van behulpzame mensen. Hulpvaardige mensen zijn:

  • bereidwillig om de ander te helpen
  • collegiaal ingesteld
  • niet egoïstisch of egocentrisch
  • hulpvaardig, vriendelijk en toegankelijk
  • onbaatzuchtig en helpen anderen zonder dat ze daar een bijbedoeling mee hebben of zonder dat ze direct iets terug verwachten
  • staan vaak niet op de voorgrond: het zijn stille helpers en dat is een talent
  • begripvol en inlevend
  • zorgzaam
  • bereidwillig en inschikkelijk: ze kunnen zichzelf ook iets ontzeggen om de ander te helpen

Kortom: ze zien de behoefte of de nood bij andere mensen snel.

Doe de test!

Bij De Steven kunt u tegen betaling een uitgebreide analyse doen om inzicht te krijgen in uw kwaliteiten, eigenschappen,  persoonskenmerken en valkuilen. Of maak gratis de beknopte test.

Uitgebreide test

Webinar over kwaliteiten

In een gratis webinar (online workshop) leggen wij uit wat kernkwaliteiten, valkuilen,  leerdoelen en allergieën zijn. U kunt de webinar na inschrijving online volgen.

Webinar kwaliteiten

Wanneer helpt u iemand?

Hulp geven heeft al snel te maken met ‘oog hebben voor een ander’. Wie dat niet heeft zal ook niet zo snel hulp aanbieden of geven. Er zouden hele lijsten te maken zijn met soorten hulp en soorten van hulpverlening. We volstaan met wat voorbeelden van hulp:

  • U kunt mensen helpen met praktische zaken: ik help je even afwassen, het huis schilderen of bij de verhuizing
  • Hulp bieden kan ook wanneer er problemen zijn of wanneer de ander problemen ervaart. Wanneer u een luisterend oor biedt of u denkt met iemand mee dan biedt u ook hulp
  • U kunt financiële hulp bieden door iemand een geldlening te verstrekken of door met iemand mee te denken hoe financiële problemen op te lossen zijn
  • U helpt iemand door te adviseren maar ook door iemand te steunen, aan te moedigen of te stimuleren
  • Meewerken of bijspringen is een vorm van hulp
  • Wanneer u bijdraagt aan, helpt u iemand maar wanneer u de aanhangwagen aan de buurman uitleent ook
  • U helpt iemand door een luisterend oor te bieden.

Afhankelijkheidsrelaties!

Het geven van hulp heeft grenzen. Creëer je met je hulp een afhankelijkheidsrelatie, dan help je de ander ten diepste niet. Dat is een kardinaal punt dat zich hier aandient. Breng je iedere dag eten naar de arme buurman of leer je hem om aardappels te verbouwen en groenten te kweken in de eigen tuin?

En het hilarische op dit punt is: is de buurman afhankelijk van jouw hulp of ben jij afhankelijk van de waardering die je krijgt voor bewezen diensten? Kort gezegd komt het hierop neer: wie is er nu verslaafd aan hulp? De helper zelf of de geholpene.

U helpt iemand écht wanneer u hem/haar zover brengt dat hij uw hulp niet meer nodig heeft.

Afhankelijkheid

Waarom andere mensen helpen?

Soorten hulp

De vraag is wat de motor of drijfveer is om andere mensen te helpen. Waarom doen mensen dat? We noemen voor u een paar voorbeelden:

  • Kernwaarde

    Behulpzaamheid of hulpvaardigheid kan een kernwaarde of persoonlijke waarde zijn. Wanneer behulpzaamheid een persoonlijke waarde voor u is dan kunt u er niet zonder en gaat het vanzelf. Een ander helpen is dan als het ware op uw lijf geschreven. Herkent u dat? Dan is het belangrijk dat uw persoonlijke waarde  overeenkomt met de kernwaarde van de organisatie waar u werkt. U voelt zich dan immers thuis in de organisatie waar u werkt.

  • Norm

    Normen vertellen ons wat we ‘moeten’ en  ‘wat we niet mogen’. Normen kunnen ook de motor zijn om iemand te helpen. Een paar voorbeelden:

    • ‘je kunt het niet maken om je eigen inrit sneeuwvrij te maken en die van die oude buurvrouw te vergeten’
    • ‘ze hebben je nodig: je kunt het toch niet maken om ze nu te laten stikken’
    • ‘als je vrienden in nood zitten, moet je ze helpen’
    • ‘je kunt je kind toch niet in de kou laten staan wanneer hij/zij in de financiële prut zit?’
  • Kwaliteiten

    Behulpzaamheid is ook een kernkwaliteit. Het heeft vaak een verbinding met andere kwaliteiten:

    • Gericht op de ander
    • Aardig en vriendelijk
    • Open en benaderbaar
    • Verbindend
    • Mensgericht
    • Collegiaal
    • Etc.
  • Liefde

    Een ander kunt u helpen omdat u de ander lief hebt. U voelt iets voor de ander, u bent loyaal en trouw aan de ander, u hebt gevoelens van genegenheid of liefde voor de ander. Ook naastenliefde kan een waarde zijn wat u drijft om de ander te helpen. U kunt geraakt zijn door de situatie waarin de ander zich bevindt.

  • Angst

    Misschien klinkt het gek maar ook angst kan een drijfveer zijn om anderen te helpen. Angst voor afwijzing, angst om niet gewaardeerd te worden of angst om te begrenzen of nee te zeggen. Iemand zei pas: ‘eigenlijk wou ik het niet maar ik durfde geen nee te zeggen’.

  • Behoefte aan waardering

    Door hulp te geven voorzie ik in de behoefte van de ander. En toch is dat te eenzijdig belicht. Hulp geven voorziet namelijk ook in de eigen behoeften. Opmerking als: ‘wat fijn dat je er altijd voor me bent’ of ‘bij jou kan ik altijd terecht’ duiden op een stuk waardering die ik krijg voor de aangeboden hulp. En die waardering is voor veel mensen de brandstof om maar door te gaan met ‘hulp verlenen’.

Hulpvaardigheid in teams en organisaties

Hulpvaardigheid in teams en organisaties kan een belangrijke rol spelen. Ziet u uw collega staan of gaat u er aan voorbij? Zijn we collegiaal ingesteld en staan we samen voor de klus of werkt ieder voor zich en doet ieder het zijne. Behulpzaam zijn heeft dus ook te maken met een ander aspect namelijk samenwerken.

  • Zijn teamleden bereid om een stapje harder te lopen
  • Ondersteunen teamleden elkaar?
  • Moedigen teamleden elkaar aan en stimuleren ze elkaar?
  • Durven ze hulp  te vragen en wordt er ondersteuning geboden als ze hulp vragen?
  • Kijken teamleden bij elkaar over de schutting? Denken ze met elkaar mee?

Samenwerken in teams

Hulp en communicatie

Het thema ‘helpen en hulp’ raakt heel veel andere thema’s zoals communicatie, assertiviteit en persoonlijk leiderschap of autonomie.  Vaak worden hulpvragen niet gesteld maar worden er SOS signalen afgeschoten. Daarmee bedoelen we dat de hulpvraag onduidelijk is. Een voorbeeld? Iemand is de sleutels kwijt bij u thuis. Hij zegt niets maar gaat onrustig rondlopen. Eigenlijk bedoelt hij (non-verbaal) de vraag te stellen: zou je me even willen helpen zoeken? Een eenvoudig voorbeeld maar voor veel mensen herkenbaar.

Een duidelijke hulpvraag stellen is dus een kunst. Dat is één kant van de medaille. De andere kant is er ook namelijk: ga eens in op hulpvragen die gesteld worden en probeer te vermijden om in te gaan op vragen die niet worden gesteld.

Een derde aspect is: geen hulp durven vragen. Soms hebben mensen last van vraagverlegenheid. Ze hebben wel hulp nodig maar ze zeggen niets. Dat raakt vraagstukken rond assertiviteit.

Een vierde aspect is: geen hulp vragen maar opeisen en claimen. Oftewel:  de ander geen ruimte geven om ‘nee’  te zeggen maar de ander bijna dwingen om te helpen.

Rol van de leidinggevende

Leidinggevenden hebben op de werkvloer een belangrijke rol wanneer het gaat over hulp geven en ontvangen. Soms biedt de leidinggevende hulp door daadwerkelijk te helpen maar leidinggevenden bieden vooral ook hulp door te begeleiden, te stimuleren, aan te moedigen en ook door loslaten. U helpt uw medewerkers wanneer u ze op taak- of vakvolwassen worden. Het thema hulp geven en ontvangen speelt een belangrijke rol bij leiderschapsontwikkeling.

Leiderschapsontwikkeling

Valkuilen van hulpvaardigheid

Valkuilen hulp geven en ontvangen

De kernkwaliteit behulpzaam telt diverse valkuilen. Enkele voorbeelden:

De voorbeelden die we noemen gaan alleen nog maar over de valkuilen die horen bij hulp geven. Ook hulp ontvangen telt diverse valkuilen zoals:

  • me afhankelijk maken of opstellen
  • de hulpverlener overvragen, opeisen, claimen
  • ervan uitgaan dat de hulpverlener altijd voor me klaar staat of juist andersom: hulp nodig hebben maar toch niet durven vragen.

U ziet dat hulp geven en ontvangen veel boeiende aspecten heeft.

Begrenzing hulp

Het geheim van hulp bieden

Het geheim van hulp geven ziet er als volgt uit: u helpt een ander pas écht wanneer hij/zij op termijn geen hulp meer nodig heeft. Wij weten dat niet in alle gevallen mogelijk is. Soms hebben mensen voortdurend hulp nodig bijvoorbeeld bij ziekte of ouderdom. Toch is het goed voor de hulpverlener om notie te nemen van de stelling. Iemand echt helpen is zorgen dat u misbaar bent. U voorkomt daarmee dat de ander van u afhankelijk wordt.

Overbehulpzaamheid

Over-behulpzaam is een valkuil. Bent u soms te behulpzaam of te hulpvaardig? Staat u te snel, te veel, te  vaak klaar om uw diensten aan te bieden bij de ander? Merkt u dat u dat teveel energie kost?  Iemand die té behulpzaam is, heeft vaak de volgende gedragskenmerken. Hij/zij:

  • gaat in op hulpvragen die niet zijn gesteld door de ander
  • meent de hulpvraag van de ander te begrijpen maar gaat uit van eigen perceptie
  • ziet het verschil niet tussen hulp bieden en hulpstuk zijn bij de stofzuiger
  • vindt het moeilijk om met grenzen om te gaan
  • meent dat hulpvragen oneindig duren en dat er nooit een eind aan komt
  • offert zichzelf op en cijfert eigen behoeften voortdurend weg
  • biedt hulp ten koste van eigen gezin waardoor er onvoldoende aandacht is voor de eigen behoeften

Dan is het een energielek of energievreter.

  • Gevolgen

    Wat zijn de gevolgen van over-behulpzaamheid? We noemen er een paar:

    • U wordt qua energie leeggezogen door anderen
    • U verliest zich zelf en u raakt uzelf kwijt
    • Het gaat ten koste van uzelf of van uw gezin
    • De ander wordt afhankelijk van u
    • Er komt een soort van emotionele verstrengeling die niet meer gezond is
    • De ander gaat u claimen of maakt misbruik van uw goedheid
  • Waar ligt de grens?

    Waar ligt de grens tussen de kwaliteit ‘behulpzaam’ en de valkuil ‘over-behulpzaam’? Hoe weet je waar die grens precies ligt? Het antwoord is heel eenvoudig: dat voelt u. Wanneer u qua energie leeggezogen wordt door de ander dan is de grens gepasseerd. In dat geval is het een energievreter. Anders gezegd:

    • Bent u tot steun voor de ander of gebruikt de ander u als aanleunwoning?
    • Bent u hulpvaardig of hebt u de aap op de nek?
  • De keerzijde van: altijd voor iedereen klaar staan

    Hulp geven en ontvangen

    Door hulp te geven voorzie ik in de behoefte van de ander. En toch is dat te eenzijdig belicht. Hulp geven voorziet namelijk ook in de eigen behoeften. Opmerking als: ‘wat fijn dat je er altijd voor me bent’ of ‘bij jou kan ik altijd terecht’ duiden op een stuk waardering die ik krijg voor de aangeboden hulp. En die waardering is voor veel mensen de brandstof om maar door te gaan met ‘hulp verlenen’.

    In het autonomieproces is dit een stuk bewustwording. Klaar staan voor een ander is gewoon ook klaar staan voor jezelf. Niets mis mee, maar wel belangrijk om te weten.

    Altijd klaar staan voor een ander

  • Over iemands grenzen heengaan

    Overbehulpzaamheid zorgt er ook voor dat u over eigen grenzen gaat en dat u over de grens van de ander gaat. De kunst in een persoonlijk ontwikkelproces is juist om die hulp te bieden die aansluit bij de behoefte van de ander en communicatie is de ander te helpen formuleren waar die behoefte ligt. Gebeurt dat niet dan liggen er nog meer valkuilen op de loer zoals:

    Bij hulp geven horen diverse valkuilen. We noemen er een paar:

Hulp bieden en teleurstelling

Hoe vaak zien we het om ons heen dat mensen teleurgesteld zijn in een ander. ‘Jarenlang stond ik voor jou klaar en nu het erop aankomt in mijn leven ben je nergens?’ Op dat moment ben je in de hulpverlening ver over de eigen grens gegaan en heb je in je eigen hoofd verwachtingen gecreëerd die niet realistisch zijn. Ons antwoord in dit geval zou zijn: ‘we zijn niet te koop’.  In feite is dit een vorm van emotionele chantage. De ander heeft er namelijk zelf voor gekozen om zijn/haar hulp aan te bieden. Met andere woorden: het is niet handig om er een ruilhandel van te maken.

Hulp geven en hulp ontvangen: een balans

Hulp geven en ontvangen heeft met autonomie te maken:

  • Een autonoom mens die hulp ontvangt: is zich bewust van het feit dat hij niet alleen door het leven kan en de kwaliteit van anderen nodig heeft in dit bestaan. Daarbij erkent en aanvaardt hij de ander in zijn/haar eigenheid.
  • Een autonoom mens die hulp biedt: is zich bewust dat de ander niet alleen door het leven kan en erkent de kwaliteit van zichzelf waardoor hij/zij iets toevoegt aan het bestaan van de ander.

Wanneer geven en ontvangen (vragen) in balans is, erkennen we ten diepste de zelfstandigheid van de ander en de zelfstandigheid van onszelf. U leest er meer over in ons ebook over autonomie.

Ebook over persoonlijke ontwikkeling

Persoonlijke ontwikkeling ebook

 

Leerdoel en allergie

De allergie van behulpzaam is egoïsme en egotripperij. Zeg maar mensen die alleen maar aan zichzelf denken en die onverschilig zijn als het over het lot van anderen gaat. Leerdoelen die erbij horen:

  • grenzen leren aangeven: eigen grenzen bewaken, niet over andermans grens heengaan, zorgen dat anderen niet over  de eigen grens heengaan.
  • autonomie

Leerdoelen Persoonlijke Effectiviteit

De Steven heeft nog andere leerdoelen ontwikkeld voor de training Persoonlijke effectiviteit.

U kunt ook het overzicht bekijken met alle persoonlijke leerdoelen.

Leerdoelen Persoonlijke effectiviteit

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens