home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / overtuigingskracht / overtuigend beinvloeden / overdrijven

Overdrijven in de communicatie

Overdrijven doen we vaak in de communicatie om de boodschap kracht bij te zetten. In dit artikel ga ik in op wat overdrijven doet in de communicatie. Vaak worden zaken overdreven in de zin van groter of erger gemaakt om de boodschap kracht bij te zetten. Wellicht dat er op korte termijn effect is. Op de lange termijn gaat dit niet werken. Integendeel: in feite zwak je de boodschap ermee af. Bij overtuigend beïnvloeden gaat het juist om een geloofwaardige en inhoudelijke boodschap. Overdrijven betekent dat je feiten, gevolgen of emoties groter, erger of mooier maakt dan ze werkelijk zijn. Dat kan op korte termijn aandacht trekken, maar op langere termijn kost het geloofwaardigheid.

Hoe kom je overtuigend over in jouw communicatie?

Overtuigend overkomen in jouw communicatie bereik je dus niet door te overdrijven, ongeacht welke vorm je kiest. Beperk je tot de feiten en kom met een inhoudelijk verhaal. Benoem concreet wat er gebeurt, welk effect dat heeft en wat jij nodig hebt of verwacht. Zo hoeft de ander niet eerst door de overdrijving heen om de kern van jouw boodschap te begrijpen.

Hoe herken je vormen van overdrijven?

Het verhaal erger of mooier maken kan in tal van vormen. De bekendste vormen zijn dramatiseren, chargeren, aandikken, opsmukken, veralgemeniseren en alles-of-nietstaal.

Dramatiseren

Dramatiseren is een vorm van overdrijven. In feite is het ergens een drama van maken terwijl het niet terecht is. Hier speelt vooral emotie een rol: het emotioneel opkloppen van het verhaal. Voorbeeld: ‘Onlangs had ik toch iets, ik moest naar het ziekenhuis om foto’s te maken en ik kwam bij de chirurg en het leek helemaal verkeerd.’ Het verhaal gaat door en de clou is dat er helemaal niets aan de hand was. Mensen doen dat soms door aan het eind van het verhaal pas de clou te vertellen. Zouden ze ermee beginnen op de manier van: ‘Ik ging naar het ziekenhuis, er was niks aan de hand maar dat leek eerst wel zo’, dan is het geen dramatiseren.

Emotie op zichzelf is niet verkeerd. Je mag geschrokken, boos of opgelucht zijn. Het probleem ontstaat wanneer de emotie de feiten zo sterk vervormt dat de ander niet meer weet wat er werkelijk aan de hand is.

Chargeren

Chargeren is iemand met kracht aanvallen, van repliek dienen of weerleggen. Bijvoorbeeld: ‘Eigenlijk zeg je dat de ontevredenheid onder de medewerkers zo groot is dat de helft aan het solliciteren is om hier weg te komen?’

Aandikken

Aandikken is een manier van erger maken dan het is. ‘Toen ik dat ongeluk zag gebeuren, dacht ik nog dat er niemand levend van af zou komen.’ Van een mug een olifant maken is ook een manier van aandikken.

Opsmukken

Opsmukken is het juist mooier maken dan het is. ‘Dat je dat nu zegt terwijl de omzet verdubbeld is, begrijp ik niet’, terwijl de omzet wel gestegen is maar zeker niet verdubbeld.

Veralgemeniseren met iedereen en niemand

Een andere manier om te overdrijven is generaliseren. Denk aan woorden als iedereen, niemand, allemaal en een heleboel. Zulke woorden vervangen controleerbare feiten door een groot en vaag beeld.

• ‘Iedereen is zat van dit kabinetsbeleid.’
• ‘Voor dit soort klussen is niemand te vinden.’
• ‘Op de afdeling vinden ze allemaal dat er sprake is van slecht leiderschap.’
• ‘Een heleboel klanten haken af de laatste tijd.’

Alles of niks

Bij alles-of-nikstaal wordt een beperkt probleem voorgesteld alsof werkelijk alles verkeerd gaat.

• De website staat vol fouten.
• Alles loopt verkeerd bij ons op de afdeling.
• Het loopt voor geen meter.
• Niks werkt meer tegenwoordig.
• Bij ons op de afdeling is het de laatste tijd een grote janboel.

Waarom gebruiken mensen overdrijving?

Oorzaken en motieven achter overdrijven zijn vaak heel menselijk. Mensen overdrijven soms uit onzekerheid of angst voor afwijzing. Anderen willen indruk maken of een conflict vermijden door het verhaal groter of juist dramatischer te maken. In werksituaties zie je dat bijvoorbeeld bij een medewerker die een probleem aandikt om gehoord te worden. In persoonlijke relaties kan iemand opsmukken om waardering te krijgen of erger maken om erkenning te vinden.

De bedoeling van overdrijven is om de boodschap met kracht te ondersteunen. Zoals iemand pas zei: ‘Overdrijven maakt de zaak duidelijk.’ En daar had hij niet helemaal ongelijk in. Maar gebruik het niet te vaak. Wat meestal gebeurt, is namelijk dat je de boodschap afzwakt.

Wat zijn de gevolgen van overdrijven voor relaties en samenwerking?

Overdrijven lijkt op korte termijn soms effectief, maar de gevolgen op langere termijn zijn vaak minder positief. Mensen prikken erdoorheen en nemen je minder serieus. Het kan ertoe leiden dat jouw geloofwaardigheid afneemt en dat jouw boodschap juist minder gewicht krijgt. Wanneer je vaak overdrijft, weten anderen bovendien niet meer wanneer iets werkelijk ernstig is. Ook terechte signalen worden dan gemakkelijker weggewuifd.

Neem het voorbeeld van een leidinggevende die telkens roept dat “alles fout gaat op de afdeling”. Medewerkers voelen zich aangevallen en raken gedemotiveerd. In plaats van dat het probleem bespreekbaar wordt, ontstaat er juist weerstand. Overdrijven kan dus leiden tot irritatie, misverstanden en afstand in relaties.

Ook in persoonlijke gesprekken werkt het zo. Wanneer je steeds aandikt of dramatiseert, kunnen anderen het gevoel krijgen dat jouw verhalen niet betrouwbaar zijn. Je bereikt dan precies het tegenovergestelde van wat je wilt: in plaats van overtuigen, verlies je impact.

Hoe breng je jouw boodschap krachtig zonder aan te dikken?

Overdrijven lijkt soms een handige manier om duidelijk te zijn, maar er zijn effectievere alternatieven. Blijf bij de feiten, gebruik concreet taalgebruik en maak duidelijk wat jij voelt of bedoelt met een ik-boodschap. Zo voorkom je dat de ander zich aangevallen voelt en blijft het gesprek open.

Voorbeeld: in plaats van te zeggen “alles loopt fout bij ons”, kun je aangeven: “Ik merk dat de planning de laatste weken vaak niet haalbaar is en dat levert spanning op.” Dit maakt jouw punt helder, zonder dat het overdreven klinkt. Een ander alternatief is balans zoeken tussen emotie en inhoud. Emotie mag er zijn, maar zorg dat de kern van je boodschap niet ondersneeuwt. Door concreet en eerlijk te zijn, bouw je vertrouwen op en kom je overtuigender over.

• Benoem de concrete feiten.
• Vermijd absolute woorden als altijd, nooit, iedereen en niemand.
• Geef één duidelijk voorbeeld.
• Benoem wat het met jou doet.
• Zeg wat jij nodig hebt of verwacht.
• Controleer of jouw woorden kloppen met de werkelijkheid.

Veelgestelde vragen over overdrijven in communicatie

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over aandikken, dramatiseren, geloofwaardigheid en krachtig communiceren.

Waarom overdrijven mensen in hun communicatie?

Vaak uit onzekerheid, angst om niet gehoord te worden of de wens om indruk te maken. Het voelt dan alsof het verhaal sterker wordt, maar meestal werkt het op langere termijn averechts.

Hoe kun je jouw boodschap krachtig brengen zonder te overdrijven?

Blijf concreet, gebruik ik-boodschappen en beperk je tot de feiten. Benoem wat er gebeurt, welk effect dat heeft en wat jij nodig hebt.

Wat zijn de gevolgen van steeds overdrijven?

Je verliest geloofwaardigheid en mensen nemen jouw signalen minder serieus. Het kan leiden tot irritatie, afstand, weerstand en conflicten.

Is overdrijven hetzelfde als liegen?

Niet per se. Bij overdrijven vergroot je iets uit, terwijl je bij liegen iets vertelt dat niet waar is. Toch kan herhaaldelijk overdrijven hetzelfde effect hebben: mensen gaan je minder vertrouwen.

Hoe kan een leidinggevende overdrijven vermijden?

Door geen algemene uitspraken te doen als “alles gaat mis”, maar concreet te benoemen welk probleem er speelt, waar dat zichtbaar is en wat er moet veranderen.