Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Reddingsdriehoek of dramadriehoek: ineffectieve communicatie

Een ineffectieve communicatiespiraal is de rol van dader, redder of slachtoffer. Als persoon maar ook binnen teams en relaties kunt u daarin vastlopen. Het wordt wel de reddingsdriehoek genoemd.

Reddingsdriehoek of dramadriehoek

Waar komt de reddingsdriehoek vandaan?

De reddingsdriehoek (Steiner 1976) is een model om deze ingewikkelde processen eenvoudiger in kaart te brengen. We gebruiken deze rollen om pijn, verdriet en angst te vermijden. Steiner onderkent een drietal rollen namelijk:

  • de rol van dader
  • de rol van slachtoffer
  • de rol van redder

De rol van Redder, Slachtoffer en Dader

De ene keer zijn ze in de rol van Redder, de andere keer zijn ze Slachtoffer en de volgende keer zijn ze Dader. De drie rollen kunnen zich voortdurend afwisselen en daarmee is er een vicieuze cirkel ontstaan. Het is heel moeilijk om je los te maken uit de driehoek. De omgeving kent u in een bepaalde rol. Als u deze rol niet meer wilt vervullen, doorbreekt  u de cirkel. Dat wordt je niet altijd in dank afgenomen. De omgeving kan zelfs van alles proberen om u weer in de vertrouwde rol terug te krijgen.

Een voorbeeld uit de praktijk

We noemen een voorbeeld uit de dagelijkse praktijk waarin u kunt zien hoe menselijk en voor de hand liggend de drie rollen zijn.

Harm (24 jaar) woont nog bij zijn ouders thuis en is nogal laks wanneer het gaat over het betalen van fakturen. Regelmatig krijgt hij een aanmaning en soms staat er een incassobureau aan de deur. Regelmatig betaalt Harm niet de premies voor de autoverzekering en motorrijtuigenbelasting.  Tot grote ergernis van vader en moeder die zich soms erg veel zorgen maken over de geldproblemen van Harm en ook over de gevolgen van onverzekerd rond rijden in de auto.

  • Vader (rol dader): ik denk dat we maar eens orde op zaken moeten stellen als het zo doorgaat dan leg ik de auto van jou aan de ketting achter 't huis en dan is het gebeurd.
  • Moeder (rol redder): ja maar hij moet toch wel naar zijn werk kunnen, je kunt zomaar niet de auto wegdoen toch?
  • Vader (slachtoffer): het is toch ook wat met de jeugdige generatie, ze luisteren nergens naar maar wij draaien voor de gevolgen op als 't misgaat.
  • Moeder  (redder): Harm moet je eens kijken wat je je vader aandoet, je moet nu écht zorgen dat je het financieel op een rijtje hebt.

De vicieuze cirkel van ineffectieve communicatie

Dit artikel is geschreven in de serie: de spiraal ineffectieve communicatie en gaat in op de rol van dader, slachtoffer en redder. Veel teams, personen en relaties zitten vast in deze viceuze cirkel. Vaak is het heel moeilijk om deze te doorbreken.

Training communicatie

Effectief communiceren: wilt u dat leren? Wij verzorgen de training opmaat.

Training communicatie

Teamontwikkeling

Zit uw team in de reddingsdriehoek? Dan adviseren wij een traject gericht op teamontwikkeling. Wij kunnen u van dienst zijn!

Teamontwikkeling

  • De rol van redder

    De redder is in de dramadriehoek de persoon die de problemen oplost. Hij/zij staat altijd voor de ander klaar, is behulpzaam, bemiddelt, gericht op harmonie en wil het conflict vermijden.

    • Wat zijn de kenmerken van de rol van redder?

      Vaak is de redder de probleemoplosser. In feite wil hij/zij het probleem of de spanning oplossen binnen een relatie of een team. Redders zijn aardig, begaan, hartelijk, sociaal en inlevend. De communicatie uit zich in zaken als:

      • Ik help je wel
      • Laat mij dat maar regelen voor je
      • Je hebt mij nodig
      • Ik los het voor je op

      De redder vindt het moeilijk om te begrenzen en nee te zeggen en heeft vaak weinig (te weinig) oog voor de eigen behoeften of wensen.

    • Helpen en redden als wijze van overleven

      De redder heeft een manier gevonden om de eigen pijn of het eigen verdriet te vermijden of leefbaar te maken namelijk door: te helpen en te redden. Doordat hij de aandacht op de ander richt en probeert de pijn van de ander op te lossen, hoeft hij zijn eigen pijn niet aan te gaan.

    • Behoefte aan applaus

      Behoefte waardering erkenning en respectVaak hebben redders grote behoefte aan applaus. Hun behoefte aan waardering, erkenning en respect en hun behoefte aan aandacht vervullen zij door altijd voor iedereen klaar te staan.  Zolang de omgeving maar applaudiseert blijft de redder aan het werk om te redden en in feite tankt hij waardering in de zin van:

      • als jij er niet was geweest, was ik nooit zover gekomen
      • ik moest er niet aan denken dat we jou niet hadden
    • Het eindigt vaak in teleurstelling

      Het lijkt een dankbare rol (meer dan dader en slachtoffer), omdat hij verwacht dat anderen hem dankbaar zijn en waardering tonen voor wat hij voor ze gedaan heeft. Helaas is dit meestal niet het geval en wordt de redder teleurgesteld. In het ergste geval voelt de redder zichzelf slachtoffer  of vervult hij opeens de rol van aanklager of dader en dat uit zich in termen van: altijd stond ik voor hem klaar, ik heb alles voor hem/haar gedaan maar ze bekijken het maar.

    • Uitputting dreigt

      Wanneer de redder door zijn omgeving wordt herkend als redder, zal men vaak een beroep op hem doen. Hij lost het wel op immers.  En omdat de redder moeite heeft met nee zeggen, kan dit tot uitputting, stress en burnout leiden.

    Afhankelijkheidsrelaties

    Afhankelijkheidsrelaties dragen niet bij aan uw zelfvertrouwen. De dramadriehoek is een voorbeeld van een afhankelijkheidsrelatie.

    Afhankelijkheidsrelaties

    Kies voor jezelf!

    Zit u in een afhankelijkheidsrelatie? Kies dan vandaag voor uzelf en reken af met oude gewoonten en gebruiken.

    Training Persoonlijke Effectiviteit

  • De rol van dader of aanklager

    De rol van dader wordt specifiek benoemd in de reddingsdriehoek of dramadriehoek. De dader is hard, kritisch en dwingend als wijze van leven om de eigen angst of pijn te vermijden.

    • Wat zijn de kenmerken van de rol van dader?

      Kenmerkend voor de rol van dader is dat hij dominant aanwezig is, de regie pakt of de macht. Hij/zij is duidelijk de baas. De dader corrigeert, zet de ander terecht, zegt de ander eens even goed de wacht aan en is dwingend, hard, kritisch, afwijzend, beschuldigend en soms gewelddadig. Kenmerkend zijn de volgende zaken:

      • Je moet het op mijn manier doen
      • Het is jouw schuld
      • Dat doe je niet goed.
      • Je moet je verstand eens gebruiken

      Daders kunnen actieve agressie gebruiken en lichamelijk of verbaal geweld. Ook kunnen ze gebruik maken van passieve agressie, zoals stilte, negeren en afwijzen.

    • De dader kies de aanval als wijze van overleven

      Ten diepste voelt de dader angst en onveiligheid maar deze probeert hij/zij te overwinnen door te kiezen voor de aanval. Daarmee verbloemt de dader zijn eigen angsten en onzekerheden en is het een manier geworden om te overleven.

    • Agressie

      De dader kan erg agressief zijn in de communicatie maar zelfs ook met fysiek geweld. Ook kan de dader de passieve agressie zoeken namelijk: stilzwijgen, negeren of dood-zwijgen.

    • De dader wil winnen!

      Kenmerkend voor de rol van dader is dat hij/zij wil winnen en overheersen. Lukt dat niet dan kruipt de dader snel in de rol van slachtoffer.

    De ander beschuldigen

    De ander beschuldigen brengt niets. Alleen maar stress.

    De ander beschuldigen

    De slachtofferrol

    Jezelf slachtoffer voelen?

    Jezelf slachtoffer voelen

  • De rol van slachtoffer

    Gevoelens van onmacht, machteloosheid en hulpeloosheidHet slachtoffer stelt zich in de dramadriehoek weerloos op. Hij neemt geen verantwoordelijkheid voor zijn eigen situatie en vindt dat het hem/haar allemaal is overkomen. Anderen hebben hem/haar iets aangedaan.

    • Wat zijn de kenmerken van de rol van slachtoffer?

      Kenmerkend voor de slachtofferrol is onmacht en machteloosheid. Anderen doen hem iets aan. Door iemand wordt de situatie veroorzaakt en het slachtoffer communiceert vaak een aantal zaken:

      • Ik ben niet goed genoeg
      • Ik kan er niets aan doen
      • Het is allemaal mijn fout
      • Ik ben niets waard
      • Ik kan het toch nooit goed doen
      • Wat ik ook doe, het helpt toch niet
      • Ze werken me allemaal tegen
      • Ja hoor dat heb ik weer!
    • Macht en manipulatie

      In feite is de onmacht die het slachtoffer laat zien een vorm van macht. Noem het: de macht van de weerloze. Hij benut zijn onmacht om anderen te manipuleren en zover te krijgen dat ze voor hem in beweging komen. Het is een manier voor het slachtoffer om toch zijn zin te krijgen.  Het slachtoffer zal de redder aansporen om hem/haar te helpen en meestal lukt dat.

    • De slachtofferrol als wijze van overleven

      Hulpeloosheid en machteloosheid kan benut worden als wijze van overleven. Het moge duidelijk zijn dat het slachtoffer zijn gebrek aan zelfvertrouwen verbloemt door deze rol in te nemen. In feite is het een vorm van pijn vermijden en eigen angsten verbloemen.

    Emotionele chantage en macht

    Emotionele chantage en machtsmisbruik kan ook op de werkvloer voorkomen.

    Macht en manipulatie op de werkvloer

  • Rolverwisseling slachtoffer - dader

    Kent u de rolverwisseling van slachtoffer en dader? Vaak wordt het slachtoffer door de omgeving als dader benoemd en de dader wordt als slachtoffer benoemd. Een ingrijpende gebeurtenis voor veel mensen met een nare ervaring.

    • Hoe werkt het?

      Aan de hand van een praktijkvoorbeeld zullen we duiden waar het om gaat:

      Op haar 16e ging Marianne iedere dag paard rijden bij de buurman. De buurman bezat een mooie manege en Marianne genoot  van het voorrecht dat ze onbeperkt bij de buurman mocht paardrijden. Na verloop van tijd ging er wat mis. Regelmatig zocht de buurman toenadering en betaste Marianne op intieme plaatsen. Dat heeft ca. 1 jaar geduurd en het ging steeds verder. Marianne durfde er niets van te zeggen en was bang. Maar ze voelde wel aan dat dit niet de gebruikelijke omgangsvormen waren. Haar ouders durfde ze niets te vertellen. Echter: op een goede dag trok ze de stoute schoenen aan en ging naar de huisarts. Het balletje ging rollen, de ouders werden ingelicht en er werd aangifte gedaan bij de politie.

    • Wie was nu het slachtoffer?

      Op de vraag wie het slachtoffer is, krijgen we meestal volmondig het antwoord: Marianne natuurlijk. En dat klopt. Toen de buurtbewoners het verhaal hoorden dat de buurman opgepakt was door de politie reageerde men verontwaardigd. Verschrikkelijk wat die man had gedaan.

    • Maar.........

      Er is meestal (bijna altijd) een maar bij. Want het duurt maar even en de rolverwisseling tussen dader en slachtoffer komt eraan.

    • De dader werd slachtoffer (de buurman)

      Al gauw zeiden de mensen het volgende over de buurman:

      • ja maar ik vind het wel heel wat: hij laat zo maar zijn gezin achter
      • hij kan nu niet voor zijn bedrijf zorgen
    • Het slachtoffer werd dader (Marianne)

      En over Marianne werd het volgende verteld:

      • ja ze zal het wel uitgelokt hebben
      • is er nu wel écht wat geweest?
    • Wilt u weten hoe het afliep?

      Op haar 20e was Marianne opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis en schreef ze de volgende tekst op de muren: 'wanneer je de mensen leert kennen, ga je van de beesten houden'. Jarenlang heeft ze gekampt met gevoelens van schuld, zelfverwijt, angst en gebrek aan zelfvertrouwen.

Leerdoelen

Dit artikel is geschreven in de serie over leerdoelen voor de training autonomie.

Leerdoelen training Autonomie

Training en coaching

Bekijk onze trainingen gericht op:

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens