Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Kritiek geven en ontvangen: hoe doe je dat?

Kritiek geven en ontvangen is een veel voorkomend leerdoel zowel in teams als individueel. Bovendien is het vaak een onderwerp voor de training communicatie, teamontwikkeling, autonomie en persoonlijk leiderschap.

Wat is kritiek geven en hoe doet u dat? Wat is kritiek ontvangen op de juiste wijze? Dit artikel gaat met name in op:

Kritiek heeft vaak veel meer impact dan wij denken. Kritiek kan ons diep raken als mens. Misschien kent u dat gevoel ook wel: dat u zo geraakt was door kritiek die u kreeg dat u er dagen mee rondliep. Toch wil kritiek ons ook voorthelpen om er beter van te worden, om blinde vlekken te vermijden, om te veranderen of om de comfortzone te verruimen.

Betekenis en definitie

Kritiek: wat is dat eigenlijk? Kritiek kan een afkeuring zijn van iets of een aanwijzing van een gebrek. Het kan een aanwijzing zijn van mogelijke gebreken die u constateert. Het kunnen aanmerkingen zijn op iets of iemand. Vaak is kritiek erop gericht om een verandering te bewerkstelligen. U wilt de situatie veranderen of u wilt de persoon veranderen. Kritiek is dus heel wat anders dan feedback. Feedback is er niet op gericht om iemand of iets te veranderen. Vaak wordt gesproken over het brengen van positieve kritiek. De praktijk leert echter dat kritiek uiten vaak op een negatieve manier gaat zelfs al zijn de bedoelingen erachter positief.

Kritiek geven

Kritiek geven

Bij het geven van kritiek gaat het om gelijkwaardigheid en respect. Dat wil zeggen: u speelt het niet op de man of vrouw en u houdt zich bij de feiten. Gebeurt dat niet dan zien we een tweetal situaties ontstaan:

U stelt zich boven de ander

Wanneer u kritiek geeft en u stelt zich boven de ander dan:

  • Kunt u belerend of betuttelend overkomen
  • Communiceert u in de ouderrol
  • Zult u wel even voorschrijven hoe het precies moet
  • Speelt u het op de man of vrouw
  • Haalt u de ander wellicht zelfs onderuit
  • Creëert u weerstand bij de ander die onnodig is

U stelt zich ondergeschikt op

Wanneer u zich ondergeschikt opstelt bij het geven van kritiek dan:

  • Spreekt u zich niet uit (u houdt teveel rekening met de ander of u bent bang dat de ander boos of verdrietig wordt)
  • Ergert u zich wel maar u spaart uw gevoelens op
  • Kunt u de relatie met de ander schaden omdat u zich niet uitspreekt
  • Bent u niet assertief

Leerdoelen

Mogelijke leerdoelen zijn:

  • positief opbouwende kritiek leren geven
  • op een goede wijze duidelijk te maken dat u goede bedoelingen hebt wanneer u kritiek geeft
  • voorkomen dat u de criticaster bent?
  • op een goede wijze kritiek ontvangen en voorkomen dat u verkeerd reageert
  • voorkomen dat u kritiek persoonlijk opvat
  • voorkomen dat u direct in de verdediging schiet of in de aanval
  • voorkomen dat u kritiek teveel op uzelf betrekt

Enkele leerdoelen omtrent het geven en ontvangen van kritiek hebben we voor u uitgewerkt gericht op communicatie, gesprekstechnieken en feedbackvaardigheden.

Geven en ontvangen?

Wilt u leren om kritiek op positieve wijze te geven en krtiek op de juiste wijze te ontvangen? De Steven is specialist in persoonlijke ontwikkeling! We stellen voor u een maatwerktraining samen die precies bij u aansluit.

Training feedbackvaardigheden

De ja-maar cultuur

Kent u de ja maar cultuur? U kunt geen woord zeggen of u krijgt als reactie: ja maar.......... Irritant hé?

Hoe gaat u daar nu mee om in de praktijk van alledag.

Ja maar cultuur

Behoeften als basis

De basis voor het geven van kritiek ligt in feite bij uw behoeften van uzelf en bij de behoeften die u constateert bij anderen. Is er een mismatch tussen uw behoeften en behoeften van de ander? Blijkbaar wel anders bent u niet uit op een verandering.

We duiden dit met een voorbeeld. U ergert zich aan de rotzooi in de woonkamer. Uw behoefte aan ordelijkheid wordt niet vervuld. U voelt ergernis (behoeften en gevoelens gaan altijd samen). Belangrijk is dat u in uw communicatie aansluit op de werkelijke behoefte. Dat is het verschil in positieve en negatieve kritiek.

Positieve kritiek

Positieve kritiek sluit aan op de behoefte die u ervaart. U vertelt wat u wilt (in plaats van dat u vertelt wat u niet wilt). Voorbeelden:

  • Ik zou het bijzonder op prijs stellen dat de woonkamer er netjes uitziet (eigen behoefte verwoorden).
  • Wat zouden jullie er van vinden dat we er met elkaar voor zorgen dat we de woonkamer voortaan netjes houden? (proberen aan te sluiten bij de behoeften van de ander).
  • Of een combinatie: Ik zou het bijzonder op prijs stellen dat de woonkamer er netjes uitziet. Wat zouden jullie er van vinden dat we er met elkaar voor zorgen dat we de woonkamer voortaan netjes houden?

Negatieve kritiek

Negatieve kritiek sluit niet aan op de werkelijke behoeften. U vertelt in dat geval vooral wat u niet wilt of u beschuldigt de ander. Voorbeelden?

  • sorry, hoor, ik bedoel het hartstikke positief maar ik vind dat jullie er een rotzooi van maken in de woonkamer (dit is negatieve kritiek in een positief jasje)
  • ik probeer de boel steeds netjes te houden maar wat ik ook doe: ik zie dat jullie er geen waarde aan hechten (klagen!)

Betrekt u kritiek teveel op uzelf?

Betrekt u kritiek teveel op uzelf? Maakt u het groter dan het werkelijk is? Vat u het erg negatief op? Lees dan dit artikel:

Kritiek op mezelf betrekken

Met kritiek omgaan in een leidinggevende functie

Als leidinggevende kan het soms ook lastig zijn om te gaan met kritische teamleden. Lees verder:

Kritiek in een leidinggevende functie

Leren om kritiek te ontvangen

Kritiek ontvangen

Kritiek ontvangen op de juiste wijze is een leerdoel voor veel mensen. Hoe ontvangt u kritiek? Voelt u zich snel aangevallen? Betrekt u het op uzelf? Schiet u snel in de verdediging. Of juist in de aanval?

Hoe geeft de ander kritiek? Laten we vandaag eens beginnen met de ander.

De ander stelt zich boven u!

Stelt de ander zich op boven u? Komt de ander belerend, over-zorgzaam of betuttelend over? Communiceert de ander vanuit de ouderrol naar u? Hebt u het gevoel dat u de les wordt gelezen of dat de ander u de waarheid eens goed probeert te vertellen?

De ander stelt zich ondergeschikt op!

De ander kan zich ook ondergeschikt opstellen. Hoe? Door zich niet uit te spreken, door zich half uit te spreken. Kortom: door niet op en eerlijk te zijn over eigen gevoelens. Overigens zal dat de relatie op termijn schaden.

Hoe reageert u?

Hoe reageert u? Vooropgesteld. Hoe de ander zich ook gedraagt bij het uiten van kritiek. Laat u niet raken en laat u niet meesleuren in de emoties van anderen. Persoonlijk leiderschap of autonomie betekent dat u niet te intimideren bent door anderen en dat u zich niet laat meesleuren in de gevoelens van andere mensen.

Een tweetal reacties brengen we onder uw aandacht.

  • U klapt dicht en u weet niets meer te zeggen of u betrekt het teveel op uzelf (u stelt zich onder de ander)
  • U slaat terug en zegt: kijk ook maar eens naar jezelf! (u stelt zich boven de ander)

Het zijn voorbeelden van ineffectieve communicatie. Daardoor houdt u de vicieuze cirkel in stand. Daarmee houdt u de vicieuze cirkel in stand. De kunst is om te leren: wat bedoelt de ander? Wat wil de ander zeggen tegen u? Wat zegt het over u als u deze kritiek krijgt?

Persoonlijke aanval

Veel mensen vinden het moeilijk om kritiek te krijgen. Vaak ervaart men het als een persoonlijke afwijzing of voelt men zich persoonlijk aangevallen. Wanneer u zich te persoonlijk aangesproken voelt wanneer u kritiek krijgt, identificeert u uzelf teveel met de inhoud van de boodschap. De kritiek betrekt u teveel op uzelf. In feite hoort u niet eens meer wat er gezegd wordt, zo bent u met uzelf bezig. Relativeren is dus een hulpmiddel.

Op de persoon gespeeld

Kritiek waarbij op de man of vrouw wordt gespeeld heeft geen enkele zin. Mensen geven kritiek omdat ze willen dat de situatie of een persoon verandert. Maar wanneer men het op de man of vrouw speelt bereikt men niets. Wanneer u negatieve kritiek krijgt, is het goed om te beseffen dat het ook iets over de ander zegt. De vraag is of de ander het wel zo negatief bedoelt of dat hij/zij het moeilijk vindt om kritiek te geven.

Kritiek, advies of feedback: wat is het verschil?

Weet u wat het verschil is tussen kritiek, advies of feedback? Wij hebben het voor u uitgewerkt. Lees verder: kritiek, advies of feedback.

Kritiek, advies of feedback

Feedback geven en ontvangen binnen teams

Voor teams hebben wij de training feedback geven en ontvangen ontwikkeld. Een belangrijk onderwerp daarbij is: kritiek geven en ontvangen.

Teamtraining feedbackvaardigheden

Leerdoelen gericht op communicatie: feedback geven en ontvangen

We hebben nog veel meer  leerdoelen voor u uitgewerkt. U kunt ook het overzicht  bekijken met alle persoonlijke leerdoelen.

Leerdoelen voor de communicatietraining

Kritiek en het autonomieproces

Kritiek geven en ontvangen

Kritiek hebben wij benoemd als één van de tien ijkpunten van persoonlijke ontwikkeling en autonomie. De basis is: u bent verantwoordelijk voor de wijze waarop u kritiek geeft. En wilt u uw boodschap goed overbrengen dan vereist dat duidelijkheid enerzijds en wijsheid anderzijds. Het heeft geen zin om de ander onderuit te halen. U bent niet verantwoordelijk hoe de ander kritiek ontvangt. Dat is de ander zelf namelijk.

  • Gevoelens

    Kritiek kan allerlei negatieve gevoelens oproepen zoals:

    • ik voel me aangevallen
    • ik voel me afgewezen
    • Ik voel me minder dan een ander
    • ik doe het nooit goed
    • ik voel me gekleineerd
    • ik kan het niet van me afzetten en loop er dagen mee rond
  • Hoogsensitief en kritiek

    Mensen die hoogsensitief zijn ervaren kritiek vaak als vervelender dan andere mensen. Ze kunnen zich helemaal laten meevoeren in hun negatieve gevoelens. Dagen lopen ze ermee rond.

Relatie met uw persoonlijke eigenschappen: kritisch

Kritiek geven heeft ook te maken met uw karakter oftewel met uw persoonlijke eigenschappen. Bent u van nature kritisch, alert en waakzaam? Dan zult u zich niet maar zo wat aan laten praten. Uw valkuil is dat u over-kritisch bent. Bent u daarentegen goed van vertrouwen. Dan bent u soms wellicht te weinig kritisch en zelfs naïef.

Leerdoelen

Dit artikel is geschreven in de serie over leerdoelen voor de training autonomie.

Leerdoelen training Autonomie

Training en coaching

Bekijk onze trainingen gericht op:

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens