Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Narcistisch leider: leidinggevende of manager narcist?

Heeft uw leidinggevende, directeur of manager narcistische trekken of is uw leidinggevende narcist? Wat zijn nu de kenmerken van narcisme en wat zijn de gevolgen op de werkvloer? 

Twee gezichten en onherkenbaar

Leidinggevende manager narcist

Een narcistisch leider heeft twee gezichten doorgaans. Enerzijds is hij/zij charmeur, zeer voorkomend en netjes. Hij/zij heeft een charismatische uitstraling, kan zeer bewogen en emotioneel overkomen, is beleefd en meelevend. Anderzijds is de narcist knetterhard en gaat hij om het cru te zeggen over lijken. Narcistische leiders hebben een gevoel van eigenwaarde dat ver buiten proporties ligt en ze spreken snel denigrerend over anderen.

De charmeur, de verbaal sterke persoon die goed uit zijn woorden kan komen en overtuigd zijn visie kan neerzetten is voor velen binnen de organisatie niet herkenbaar als narcist. Zeker in ’t begin wordt hij/zij alom geprezen en bewonderd. Voor teamleden die met de negatieve zijde van de narcist te maken krijgen maakt het dit bijzonder moeilijk. Eerst geloven ze zichzelf al niet maar gaandeweg raken ze overtuigd dat ze dus echt met een narcist te maken hebben. Ze worden echter daarna niet geloofd door anderen en ze vinden dus geen gehoor.

Machtsmisbruik op de werkvloer

Machtsmisbruik en manipulatie op de werkvloer komt nogal eens voor.  In onze praktijk hebben we een aantal keren te maken gehad met een leidinggevende die op zijn zachtst gezegd ‘narcistische trekken’ had.

Help mijn leidinggevende manipuleert.

Kenmerken narcisme

Een narcistisch leider:

  • is arrogant en vindt zichzelf erg belangrijk
  • heeft een opleiding gevolgd aan de academie voor grootheidswaanzin (maar is vergeten de module zelfreflectie te volgen)
  • is manipulatief ingesteld en kan emotioneel chanteren
  • heeft van origine een gruwelijk laag zelfbeeld of minderwaardigheidscomplex maar maskeert dit door zich groots neer te zetten
  • kent geen empathie
  • verdeeld het team of de organisatie in mensen die voor hem/haar zijn en mensen die tegen hem/haar zijn
  • weet zich te omringen zich met ja-knikkers die volgeling worden en van alles gedaan krijgen, hoewel ze daar in een andere setting denigrerend over kunnen praten: de volgelingen hebben hun bestaan zo ongeveer aan de narcist te danken)
  • gaat graag de strijd aan met u op voorwaarde dat ze winnen
  • gedoogt geen tegenslagen of tegenspraak
  • is dwingend en heersend
  • kan in blinde woede ontsteken wanneer hij/zij kritiek krijgt of tegenspraak
  • is voortdurend op zoek naar aandacht en bewondering
  • staat graag in het middelpunt

Hoe kun je omgaan met een narcistisch leidinggevende?

Da’s lastig. Van binnen voelt uw leidinggevende zich bijzonder onzeker en klein. Hij/zij heeft een enorme behoefte aan waardering, erkenning en respect. Maar helaas. Hij/zij verschuilt zich achter een masker van grootheidswaanzin. Bespreekbaar maken van dit punt zorgt er voor dat u met een probleem naar huis gaat en niet uw leidinggevende of manager.

Wanneer u dit herkent of grotendeels herkent, zit u in een lastig parket. Wanneer u iemand inschakelt die boven de leidinggevende staat, kan dat snel verkeerd uitgelegd worden. U moet dus zeer beslagen ten ijs komen. Een vertrouwenspersoon inschakelen is wederom een optie. Maar ook dan moet u wel weten waar u aan begint.  Twee zaken zijn belangrijk namelijk:

  • houdt u goed voor ogen dat het niet aan u ligt
  • zorg dat je als team niet tegen elkaar uitgespeeld raakt

Weerbaar tegen dominante personen

Werkwijze

Een narcistisch leider zal ‘aardig en charmant’ zijn tegen diegene die zijn meerdere is, die ‘boven’ hem/haar staat of waarvan hij/zij afhankelijk is. Een narcist zal de strijd niet snel aangaan met diegene waarvan hij vreest te zullen verliezen. Anderzijds kan hij dezelfde ‘sterkere’ persoonlijkheid in andere setting geheel en al onderuithalen.

Een narcistisch leider zal altijd mensen voor zich winnen die zich te afhankelijk en te kwetsbaar jegens hem/haar opstellen en zich bewonderend en lovend over hem/haar uitlaten. Medewerkers die in huilbuien uitbarsten en zich verlaten op de leidinggevende zal hij/zij bijna in bescherming nemen. Medewerkers die dat niet doen worden genegeerd of aan de kant gezet. Graag creëert de narcistisch leider afhankelijkheidsrelaties.

Gevolgen voor het team en de organisatie

We noemen een aantal gevolgen voor de werkvloer:

  • de leiding zet de zaken naar eigen hand en drijft de eigen zin door
  • er is een afrekencultuur: bij fouten worden schuldigen aangewezen, voor gek gezet of gekleineerd
  • onder leiding van de narcist ontstaat er altijd verdeeldheid binnen het team. De ja-knikkers worden bevoordeeld en naar voren getrokken. De rest wordt constructief gemeden of aan de kant gezet.
  • er ontstaat onzekerheid en angst op de afdeling. Het bevordert dat medewerkers zich niet meer uitspreken en de open communicatie verdwijnt.
  • sleutelfiguren (soms aangeduid als de oude garde) moeten opeens het veld ruimen en verlaten noodgedwongen de organisatie
  • opeens ontstaat er verwijdering tussen collega’s die al jaren goed met elkaar kunnen opschieten om (voor hun) vaak onbegrijpelijke redenen
  • emotionele chantage door de leiding is de managementstijl die de leiding goed beheerst
  • er ontstaan kampen binnen de organisatie: er ontstaat een vriend-vijand denken (voor de baas of tegen de baas)
  • de leiding speelt medewerkers tegen elkaar uit
  • de feedbackcultuur die heerst is vooral ingegeven door: ‘wiens brood men eet wiens woord men spreekt’. Kortom: de leiding krijgt weinig tegengas en zal dat ook niet accepteren!
  • zaken worden altijd op de persoon gespeeld. In de angstcultuur maakt u geen fout maar u bent fout. Er wordt meteen een oordeel aan gekoppeld.
  • het personeelsverloop stijgt
  • er is een sfeer van roddel en achterklap
  • ziekteverzuim door spanningen en conflicten

De houdbaarheidsdatum is kort

Weliswaar veel te laat, maar vroeg of laat valt men door de mand. Dan blijkt dat men de beoogde prestaties niet kan waarmaken. Of dat men toch veel te hoog heeft opgegeven van zichzelf. En weliswaar ligt dat altijd aan een ander volgens de narcist. Maar de narcistisch leider zoekt een nieuw loket en begint weer van voren af aan met dezelfde praktijken.

Macht op de werkplek

Lees andere publicaties over macht en manipulatie op de werkplek.

Macht en manipulatie op de werkplek

Leerdoelen voor teams

Voor teams hebben wij een aantal teamleerdoelen uitgewerkt. Bekijk: leerdoelen voor het team. Wij verzorgen trajecten gericht op teamontwikkeling en het verbeteren van de interne communicatie.

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens