home / team organisatie / teamontwikkeling / teamnormen teamwaarden

Teamnormen en teamwaarden

Teamnormen en teamwaarden geven woorden aan hoe je als team wilt samenwerken en met elkaar wilt omgaan. Binnen het thema teamontwikkeling gaat het daarbij om meer dan een lijst mooie begrippen. Wil je binnen jouw team werken aan het leerdoel: ontwikkelen van teamnormen en teamwaarden? Wil je het wij-gevoel bevorderen, saamhorigheid en gezamenlijkheid ontwikkelen? Dan moet je samen onderzoeken wat jullie werkelijk belangrijk vinden en welk gedrag daarbij hoort.

Teamwaarden zeggen iets over de gezamenlijke overtuigingen van het team. Teamnormen maken die waarden concreet: wat spreken we met elkaar af en wat mogen we vervolgens van elkaar verwachten? Juist door waarden en normen gezamenlijk te ontwikkelen, kan het wij-gevoel binnen een team sterker worden. Op deze pagina vind je voorbeelden van teamwaarden, een manier om teamnormen te ontwikkelen en een uitgebreid praktijkvoorbeeld van een team dat zijn waarden heeft vertaald naar concrete afspraken.

Wat zijn waarden en normen?

Wat is het verschil tussen normen en waarden? Een waarde kan zijn: veiligheid in het verkeer. De norm is: je mag maximaal 50 kilometer in de bebouwde kom rijden, je dient een veiligheidsgordel te dragen, alcohol in het verkeer is uitgesloten. De norm is dus de afspraak die je maakt in het kader van de waarden.

Zo werkt het ook binnen een team. Een waarde vertelt wat je gezamenlijk belangrijk vindt. Een norm vertaalt die waarde naar concreet gedrag. Wanneer betrouwbaarheid bijvoorbeeld een belangrijke waarde is, kun je afspreken dat je toezeggingen nakomt of tijdig communiceert wanneer iets niet lukt. De waarde geeft richting, maar de norm maakt duidelijk wat teamleden daar in de dagelijkse praktijk van mogen merken. Daarmee ontstaat ook een directe relatie met afspraken nakomen.

Van abstracte teamwaarde naar concreet gedrag

Woorden als vertrouwen, respect, vrijheid, openheid en verantwoordelijkheid zijn gemakkelijk uitgesproken. Het probleem is dat twee teamleden onder hetzelfde woord iets heel anders kunnen verstaan. De één vindt dat openheid betekent dat alles onmiddellijk gezegd moet kunnen worden. De ander vindt zichzelf ook open, maar wil eerst nadenken voordat hij iets bespreekt. Zolang je alleen het woord benoemt, weet je dus nog niet of je hetzelfde bedoelt.

Daarom is het belangrijk om bij iedere teamwaarde door te vragen. Wat betekent deze waarde voor ons? Welk gedrag past daarbij? Wat willen we juist niet meer zien? En wat mogen collega's concreet van elkaar verwachten? Zo kan de waarde respect bijvoorbeeld leiden tot de norm dat je kritiek rechtstreeks met de betrokkene bespreekt. Openheid kan betekenen dat je knelpunten niet laat sudderen. Betrouwbaarheid kan betekenen dat je afspraken nakomt of tijdig aangeeft wanneer dat niet gaat. Goede communicatie in teams is daarom nauw verbonden met het daadwerkelijk leven van teamnormen.

Een norm moet dus zo concreet zijn dat teamleden kunnen herkennen of zij zich eraan houden. Dan wordt een teamwaarde geen abstract begrip, maar een gezamenlijk uitgangspunt voor de dagelijkse samenwerking.

Voorbeelden van teamwaarden

Hieronder tref je een lijst van mogelijke waarden. En deze lijst is zeker niet compleet. Je kunt er van alles aan toevoegen. Het belangrijkste is niet hoeveel waarden je kunt bedenken, maar welke waarden voor jouw team werkelijk betekenis hebben. Twee teams kunnen bijvoorbeeld allebei vrijheid belangrijk vinden en daar toch iets totaal anders mee bedoelen.

Wanneer teamwaarden botsen met de praktijk

De echte betekenis van teamwaarden wordt vaak pas zichtbaar wanneer het spannend wordt. Vrijheid klinkt aantrekkelijk totdat iemand afspraken niet nakomt. Openheid klinkt mooi totdat iemand iets zegt wat je liever niet hoort. Klantgerichtheid lijkt vanzelfsprekend totdat de wens van de klant botst met kwaliteit, beschikbare tijd of professionele grenzen. Juist in zulke situaties blijkt wat een waarde voor het team werkelijk betekent.

Er kan ook spanning ontstaan tussen verschillende waarden. Vrijheid en verantwoordelijkheid kunnen bijvoorbeeld naast elkaar bestaan, maar vrijheid zonder afspraken kan veranderen in vrijblijvendheid. Openheid zonder respect kan ontaarden in botheid. Mensgerichtheid zonder zakelijkheid kan ertoe leiden dat grenzen vervagen. Het gesprek over teamwaarden gaat daarom ook over het zoeken naar evenwicht en over de vraag hoe waarden zich tot elkaar verhouden.

Daarbij moet je bereid zijn om te kijken naar het verschil tussen wat je zegt en wat je doet. Een team dat vertrouwen als belangrijke waarde noemt maar fouten afstraft, heeft iets uit te leggen. Een team dat openheid belangrijk vindt maar moeilijke onderwerpen vermijdt eveneens. Juist dat verschil tussen gewenste waarde en feitelijk gedrag kan een belangrijk onderwerp voor teamontwikkeling zijn.

Een uitgewerkt praktijkvoorbeeld

Hierna tref je een uitgewerkt voorbeeld van een team dat tijdens een teamontwikkeltraject de volgende normen en waarden heeft vastgesteld. Het bijzondere van zo'n uitwerking is dat het niet blijft bij losse woorden. Het team heeft zelf beschreven wat iedere waarde voor hen betekent en welke concrete normen daaruit voortkomen.

De waarde: oprechtheid

Wij zijn echt en oprecht. Dat betekent dat wij onze oprechte gevoelens durven tonen in alle situaties. Onze blijheid, onze boosheid, onze teleurstelling, ons enthousiasme. Maar: WYSIWYG (what you see is what you get). We hebben een hekel aan diplomatie, opgesmukt gedoe, de zaken grootser voorstellen dan ze zijn. We houden niet van spelletjes, we hebben ze niet achter de ellebogen. We vinden het fijn als mensen ons in onze waarde laten en dat doen wij bij hen ook. Wanneer iemand boos op ons is, vinden we dat minder erg dan wanneer iemand zich niet uitspreekt. Dat typeert ons. En in die zin zijn we recht door zee! Ook bij echtheid hoort durf en moed. Je kunt ook afgewezen worden in je oprechtheid. Maar we worden liever afgewezen dan dat we onze echtheid tekort moeten doen.

Welke normen horen bij de waarde oprechtheid?

Het team in ons voorbeeld heeft er de volgende normen aan verbonden:

• Irritaties spreken we direct uit tegen degene die het aangaat.
• We praten met elkaar en niet over elkaar.
• We spreken elkaar aan op gedrag en wachten niet tot de grote baas dat doet, maar we doen dat onderling als teamleden.
• We geven ons gevoel terug aan klanten en collega's.

Vooral de afspraak om met elkaar en niet over elkaar te praten, raakt rechtstreeks aan de manier waarop teamleden communiceren en elkaar aanspreken. Het vraagt dat je een onderwerp bij de juiste persoon neerlegt en niet laat verdwijnen in de wandelgangen.

De waarde: vrijheid en invloed

Vrijheid is voor ons van groot belang. Wij houden niet van voorgeschreven regels en protocollen. Dat geldt onderling als collega's maar ook naar klanten toe. Vrijheid heeft bij ons niets te maken met anarchisme maar wel met vertrouwen. Laat ons maar gaan. Wij zullen je laten zien dat wij die klus klaren. Maar de beste manier die wij hebben is onze eigen manier. Mijn weg, mijn tempo, mijn eigen wijze. Dat typeert ons.

Vrijheid heeft ook te maken met ‘invloed hebben op’. Invloed hebben op hoe wij ons werk uitvoeren, hoe wij onze tijd indelen, waar we werken en wanneer we werken. Vrijheid betekent dat wij graag binnen de kaders van de organisatie en binnen de kaders van de opdrachtgever werken, maar wanneer wij binnen die kaders blijven, willen we het graag naar eigen inzicht kunnen indelen.

Welke normen horen bij de waarde vrijheid en invloed?

Aan de WAARDE vrijheid hebben we de volgende NORMEN verbonden:

• Wij verantwoorden aan de klant en communiceren.
• Voor elk van ons is helder: waar ben ik mee bezig, wat doe ik?
• We spreken elkaar aan op taken en zaken.
• We communiceren met elkaar.
• We rapporteren wekelijks.
• We accepteren geen losse eindjes in afspraken. We stellen deadlines en houden ons daaraan of communiceren als het niet lukt.
• We gaan de doelstellingen halen in trajecten en weten dit intern en naar de klant te verantwoorden.
• We antwoorden en reageren op rapportages c.q. e-mail.
• We verantwoorden ons tijdgebruik en de voortgang aan elkaar.

De waarde: originaliteit en authenticiteit

Wij zijn origineel. Ons team bestaat uit authentieke mensen waar je op deze aarde geen kopie van kunt vinden. Authentiek leggen wij uit als: ‘er is er maar één van’. Sociaal wenselijk gedrag willen we niet vertonen en we zijn ook niet origineel om origineel te doen of afwijkend te zijn. We zijn gewoon zo! Onze kracht is dat wij door onze originaliteit tevoorschijn komen met zaken ‘die ertoe doen’. We hebben diverse ingrediënten in huis maar geen kant-en-klare maaltijden. In die zin zijn we verrassend soms en zeggen we ‘NEE’ tegen sommige dingen terwijl men dit niet had verwacht. Of zeggen we ‘JA’ terwijl menigeen dit niet had gedurfd. Om origineel te zijn is moed en durf nodig. Bij authenticiteit kun je ook afgewezen worden, namelijk door je omgeving. Maar we worden liever afgewezen dan dat we onszelf en elkaar tekortdoen.

Welke normen horen bij de waarde originaliteit en authenticiteit?

Aan de WAARDE originaliteit hebben we de volgende NORMEN verbonden:

• Als we ergens niet achter staan, verkopen we ‘nee’.
• We doen geen concessie op kwaliteit.
• We zijn exclusief en oorspronkelijk.
• We vullen de feitelijke behoefte altijd in.
• Doelen moeten centraal staan, het moet nut hebben.

De waarde: mensgericht en klantgericht

Wij zijn mensgericht en klantgericht. Wij zijn betrokken op het wel en wee van andere mensen. Wanneer we iets aan het welzijn van andere mensen kunnen bijdragen dan staan we meteen klaar. We zijn hulpvaardig, inlevend, empathisch. We oordelen niet zo snel over een ander. Het verhaal achter mensen interesseert ons in bijzondere mate. En ieder mens heeft zijn verhaal. Ieder mens heeft een reden waarom de dingen in zijn leven zo gingen zoals ze gingen.

Als een ander er beter van wordt, dan leren wij een ander graag iets nieuws. We halen voldoening uit ons werk als mensen laten blijken dat we echt van toegevoegde waarde zijn geweest of als we dat zelf zien. Wanneer een ander onrecht wordt aangedaan, zijn we geraakt en worden we boos. We kunnen een ander waardering geven maar we vinden het ook fijn als wij waardering krijgen.

Welke normen horen bij de waarde mensgericht en klantgericht?

Aan de WAARDE mensgericht en klantgericht hebben we de volgende NORMEN verbonden:

• We zijn nauwgezet en punctueel en gaan zakelijk met onze klanten om. We zijn mensgericht maar niet mensgezwicht.
• Elke klant bezoeken we ieder jaar 1 keer.
• We komen onze afspraken richting de klant altijd na.
• We maken geen afspraken en doen geen toezeggingen die we niet waar kunnen maken.
• We bieden alleen diensten aan die voor de klant van belang zijn.
• We komen afspraken onderling altijd na: tijdig en precies.

Veelgestelde vragen over teamnormen en teamwaarden

Wanneer een team eenmaal met waarden en normen aan de slag gaat, ontstaan vaak vragen die verder gaan dan het kiezen van een paar begrippen. Teams verschillen onderling, teamleden kunnen andere waarden belangrijk vinden en ook de omgeving verandert. Hieronder beantwoorden we vijf verdiepende vragen die juist in de praktijk kunnen ontstaan.

Wat doe je als teamleden heel verschillende waarden belangrijk vinden?

Dat hoeft niet meteen een probleem te zijn. Verschillen kunnen juist zichtbaar maken wat verschillende teamleden nodig hebben of belangrijk vinden. Interessant wordt het wanneer je onderzoekt waarom iemand een bepaalde waarde kiest. Misschien noemt de één vrijheid en de ander duidelijkheid, terwijl beiden eigenlijk behoefte hebben aan heldere kaders waarbinnen zelfstandig gewerkt kan worden. Het gesprek achter de gekozen woorden is daarom belangrijker dan proberen zo snel mogelijk tot één lijst te komen.

Kunnen teamwaarden veranderen wanneer een team verandert?

Ja. Een team is geen statisch geheel. Er komen nieuwe collega's bij, mensen vertrekken, taken veranderen en soms verandert ook de opdracht van het team. Daardoor kunnen andere waarden belangrijker worden of kan de betekenis van een bestaande waarde verschuiven. Dat betekent niet dat eerdere teamwaarden waardeloos waren. Het betekent wel dat het verstandig is om af en toe opnieuw te onderzoeken of de waarden nog passen bij wie jullie zijn en wat jullie samen moeten realiseren.

Wat doe je als twee belangrijke teamwaarden met elkaar botsen?

Dat komt regelmatig voor. Vrijheid kan bijvoorbeeld botsen met voorspelbaarheid en snelheid kan botsen met zorgvuldigheid. De oplossing is dan niet automatisch dat één waarde moet verdwijnen. Bespreek vooral hoe jullie met die spanning willen omgaan. Wanneer krijgt vrijheid voorrang en wanneer is een vaste afspraak noodzakelijk? Wanneer is snelheid belangrijk en wanneer mag kwaliteit meer tijd kosten? Juist zulke gesprekken maken duidelijk wat waarden in de praktijk werkelijk betekenen.

Wie bepaalt of iemand een teamnorm heeft overtreden?

Een teamnorm werkt het beste wanneer vooraf duidelijk is welk gedrag ermee bedoeld wordt. Dan wordt het minder een kwestie van persoonlijke interpretatie. Toch kan er verschil van mening ontstaan. Bespreek dan niet alleen of iemand ‘fout’ zat, maar kijk terug naar de afspraak: wat hadden we precies met elkaar bedoeld en was dat voldoende duidelijk? Soms blijkt dat niet alleen het gedrag aandacht vraagt, maar ook de norm zelf scherper moet worden geformuleerd.

Moeten teamwaarden hetzelfde zijn als de kernwaarden van de organisatie?

Niet noodzakelijk. Teamwaarden mogen een eigen kleur geven aan de manier waarop een team zijn werk doet. Ze kunnen dus specifieker zijn dan de waarden van de organisatie. Een groot verschil wordt wel lastig wanneer een team iets belangrijk vindt dat rechtstreeks botst met wat de organisatie van medewerkers verwacht. Dan is het zinvol om te onderzoeken waar die spanning vandaan komt en wat dat betekent voor het team, de opdracht en de organisatie.