home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / gedragsverandering

Gedragsverandering: wil je jouw gedrag veranderen?

Gedragsverandering is een woord dat regelmatig de revue passeert in een coachingstraject. Ik hoor mensen vaak praten over vaardigheden en inzichten, maar resultaatgerichte coaching zal uiteindelijk ook tot ander gedrag moeten leiden. In dit artikel ga ik in op persoonlijke gedragsverandering als onderdeel van omgaan met verandering: wat het is, waarom het moeilijk is, waarom het vaak niet werkt en hoe terugval ontstaat.

Welke voorbeelden van gedragsverandering zijn er?

Wanneer je wilt stoppen met roken, 25 kilo wilt afvallen, gezonder wilt leven of minder alcohol wilt drinken, begrijpt iedereen dat dit gedragsverandering vraagt. Maar in mijn coachingspraktijk gaat het ook om persoonlijke patronen in relaties, communicatie en zelfbeeld.

• Je wilt je niet meer laten leiden door de waan van de dag, maar meer zelfregie ontwikkelen.
• Je wilt je niet altijd verschuilen of verstoppen, maar jezelf meer laten zien.
• Je wilt stoppen met jezelf voortdurend te veroordelen en meer eigenwaarde ontwikkelen.
• Je wilt kritiek niet altijd op jezelf betrekken en meer leren relativeren.
• Je wilt stoppen met jezelf onderuit te schoffelen en meer zelfcompassie ontwikkelen.
• Je wilt niet te direct communiceren, maar tactvoller reageren.
• Je wilt niet direct in de verdediging schieten wanneer je je aangevallen voelt.
• Je wilt niet opnieuw terechtkomen in een afhankelijkheidsrelatie.

Ik schud deze voorbeelden letterlijk uit mijn mouw. Op deze website vind je veel leerdoelen die met gedragsverandering te maken hebben. Dat geldt op persoonlijk vlak, maar ook binnen teams en organisaties.

Wanneer is gedragsverandering succesvol?

Mensen zoeken vaak naar dat ene knopje waarop je kunt drukken. Het knopje van de mindset. Of ik krijg de vraag: ‘Ja, maar hoe doe je dat dan?’ Gedragsverandering is succesvol wanneer je niet alleen begrijpt wat anders moet, maar ook ontdekt waarom het oude gedrag nodig was, wat je ervoor in de plaats wilt en hoe je dat nieuwe gedrag in de praktijk brengt.

Waarom is gedragsverandering zo moeilijk?

Gedragsverandering is moeilijk. Als je wilt stoppen met roken, lijkt de oplossing eenvoudig: je stopt gewoon en dan is het klaar. Dat geldt ogenschijnlijk voor iedere verslaving of ieder patroon. Maar als het werkelijk zo eenvoudig was, had ik waarschijnlijk geen werk meer. Er zijn twee kanten: soms maken we verandering ingewikkelder dan nodig, maar het idee dat je eenvoudig een knop omzet, is meestal te oppervlakkig.

• Ja, soms is het eenvoudiger dan je denkt en maak je het zelf onnodig ingewikkeld.
• Nee, er bestaat geen knop waarmee je in één keer jouw overtuigingen, behoeften en oude patronen uitschakelt.

Fase 2: oordelen en veroordelen

Constateren dat iets niet goed gaat, is één ding. Jezelf daar keihard om veroordelen is iets anders. Mariëlle volgde bij mij een coachingstraject en vertelde dat ze iedere avond meer dan één fles wijn dronk. Ze zei: ‘Waanzinnig dat ik moreel zo ver gezakt ben en dit niet meer kan weerstaan.’ Ik vroeg haar: ‘Wat brengt jou die wijn?’ Ze antwoordde: ‘Als ik genoeg drink, hoef ik niet meer te voelen.’ Haar partner en schoonmoeder hadden daar een oordeel over, maar Mariëlle zelf veroordeelde zich misschien nog wel het hardst.

Fase 3: inzetten op wat je niet meer wilt

Vervolgens ga je inzetten op wat je niet meer wilt en waar je vanaf wilt. Je denkt: ik wil niet meer roken of ik wil niet meer drinken. Daar zet je discipline, doorzettingsvermogen en wilskracht voor in. Wanneer het niet lukt, schoffel je jezelf volledig onderuit. Je noemt jezelf een slappeling, vindt dat je alweer hebt gefaald en voelt je schuldig. Soms bevestigt jouw omgeving dat oordeel ook nog. Dat voelt zo slecht dat je diezelfde avond opnieuw een sigaret opsteekt of naar de fles grijpt.

Hoe ontstaat een neerwaartse spiraal?

De neerwaartse spiraal begint met constateren wat niet goed gaat. Daarna veroordeel je jezelf om wat je hebt geconstateerd. Vervolgens zet je alles in op gedrag dat je niet meer wilt en wanneer dat niet lukt, volgt de terugval. Die terugval lijkt het bewijs dat je zwak, slap of ongemotiveerd bent. Daarna begint de cirkel opnieuw.

Wat werkt dan wel?

Mag het even anders? Gedragsverandering begint niet met jezelf hard veroordelen, maar met nieuwsgierigheid. Wat brengt het oude gedrag jou? Welke behoefte vervult het? Waartegen beschermt het je? En wat wil je ervoor in de plaats? Je verandert niet duurzaam door alleen te vechten tegen wat je niet meer wilt. Je hebt ook een positief verlangen, een keuze en nieuw gedrag nodig.

Daarbij helpt het om onderscheid te maken tussen inzicht en handelen. Begrijpen waarom je iets doet, is belangrijk, maar niet voldoende. Je moet ook oefenen, keuzes herhalen, terugval onderzoeken en opnieuw beginnen zonder jezelf volledig af te wijzen.

Veelgestelde vragen – FAQ

Gedragsverandering gaat verder dan begrijpen wat je anders zou moeten doen. Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen over oude patronen, terugval, motivatie en duurzaam gedrag veranderen.

Wat is gedragsverandering?

Gedragsverandering betekent dat je in concrete situaties anders leert handelen. Je verandert niet alleen jouw inzicht, maar ook jouw keuzes en reacties.

Waarom is gedragsverandering zo moeilijk?

Omdat oud gedrag vaak een functie heeft. Het kan veiligheid, rust, controle, afleiding of bescherming bieden. Alleen besluiten dat je ermee wilt stoppen, neemt die functie niet weg.

Waarom werkt wilskracht vaak niet?

Wilskracht kan tijdelijk helpen, maar is meestal onvoldoende wanneer je niet begrijpt waarom het oude gedrag bestaat en wat je ervoor in de plaats wilt.

Waarom veroordeel je jezelf bij terugval?

Omdat je terugval kunt zien als bewijs dat je zwak of ongemotiveerd bent. Dat oordeel vergroot schaamte en maakt duurzaam veranderen juist moeilijker.

Is terugval normaal bij gedragsverandering?

Ja. Terugval kan onderdeel zijn van het proces. Het laat zien in welke omstandigheden het oude patroon nog sterk is en waar meer bewustwording of oefening nodig is.

Wat moet je doen na een terugval?

Onderzoek wat eraan voorafging, welke behoefte aanwezig was en wat je een volgende keer anders kunt doen. Gebruik terugval als informatie en niet alleen als reden voor zelfveroordeling.

Waarom moet je weten wat je wel wilt?

Alleen weten wat je niet meer wilt, houdt jouw aandacht bij het oude gedrag. Weten wat je wel wilt, geeft richting aan nieuwe keuzes en handelingen.

Hoe lang duurt gedragsverandering?

Daar is geen vaste termijn voor. Dat hangt af van het patroon, de functie ervan, jouw omgeving en hoe vaak je nieuw gedrag oefent.

Wat zijn de fasen van gedragsverandering?

In deze benadering zijn de vijf fasen: ontkenning, bewustwording, willen, kiezen en doen.

Wanneer kan coaching helpen?

Coaching kan helpen wanneer je wel begrijpt dat gedrag je belemmert, maar niet weet waarom je erin blijft terugvallen of hoe je een nieuw patroon ontwikkelt.