home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / mindset

Hoe is jouw mindset?

Jouw mindset is in letterlijke zin de instelling van jouw geest. Mindset is iets anders dan humeur of stemming. Het is zoiets als het filter waardoor je waarneemt, de bril waardoor je kijkt en de kleur die dat vervolgens geeft aan jouw waarneming. Hoe je het leven, gebeurtenissen en gevoelens ervaart, hangt mede af van jouw mindset. Dit artikel over mindset schreef ik in de serie Kern, identiteit en innerlijke basis. Het is een verdieping op jouw identiteit, omdat jouw manier van kijken mede bepaalt hoe jij jezelf, anderen en de wereld ervaart.

Jouw mindset heeft daarom invloed op hoe je gebeurtenissen ervaart en doorleeft. Daarbij spelen ook jouw overtuigingen een rol. Wat houd jij voor waar? Wat verwacht je van andere mensen? Wat verwacht je van jezelf? Misschien speelt jouw aard of karakter eveneens mee. Mindset is dus geen los knopje in jouw hoofd, maar een manier van kijken die door verschillende factoren wordt gevoed.

Dat betekent overigens niet dat jouw mindset de werkelijkheid maakt. Als iets pijnlijk is, wordt het niet ineens prettig omdat je er anders naar kijkt. Maar jouw manier van kijken kan wel verschil maken in hoe je met die werkelijkheid omgaat.

Waar komt jouw mindset vandaan?

Jouw mindset ontstaat niet uit het niets. Je neemt van alles mee uit jouw opvoeding, gezin, school, cultuur, ervaringen en omgeving. Misschien werd thuis vooral gekeken naar wat er mis kon gaan. Misschien werd juist gezegd: probeer het maar, dan zien we wel. Misschien hoorde je vaak dat je voorzichtig moest zijn, hard moest werken of vooral niet te veel moest verwachten. Zulke boodschappen kunnen mee gaan kleuren hoe jij later naar situaties kijkt.

Ook ervaringen doen iets met jouw mindset. Wanneer je een aantal keren teleurgesteld bent, kun je voorzichtiger worden in wat je verwacht. Wanneer je hebt ervaren dat initiatief vaak iets oplevert, stap je misschien gemakkelijker op een nieuwe situatie af. Zo bouw je in de loop van jouw leven een bepaalde manier van kijken op.

Dat maakt mindset ook persoonlijk. Wat voor jou logisch voelt, hoeft voor iemand anders helemaal niet logisch te zijn. Jij ziet misschien onmiddellijk wat er fout kan gaan, terwijl een ander meteen kansen ziet. Geen van beiden kijkt volledig zonder filter. De kunst is daarom niet om zonder mindset te leven, maar om te leren herkennen door welke bril jij zelf kijkt.

Hoe stuurt jouw mindset wat je ziet en verwacht?

Jouw mindset beïnvloedt niet alleen wat je ergens van vindt. Zij kan ook sturen waar je aandacht naartoe gaat, wat je verwacht en hoe je vervolgens handelt. Dat maakt haar krachtiger dan een losse gedachte. Wanneer je vooraf al verwacht dat iets niets wordt, ga je vaak anders een situatie in dan wanneer je nieuwsgierig bent naar wat er kan gebeuren.

Het feestje van Marije

Marije vertelde: 'Als ik opzie tegen een feestje waar ik niemand ken en verwacht dat ik geen aansluiting zal vinden, dan is de kans groot dat ik me klein maak en in een hoekje vreselijk ga zitten vervelen. Als ik besluit om er een leuke avond van te maken, ook al ken ik de mensen op het feestje niet, en ik breng een glimlach mee, dan is de kans veel groter dat ik plezier heb.'

Zie je hoe bepalend dat kan zijn? In beide situaties is het hetzelfde feestje en kent Marije dezelfde mensen niet. Maar haar verwachting beïnvloedt haar houding. Wanneer ze vooraf denkt dat ze toch geen aansluiting vindt, zal ze zich waarschijnlijk terughoudender gedragen. Wanneer ze nieuwsgieriger binnenstapt, ontstaat er meer ruimte voor contact.

Dat betekent niet dat een positieve instelling garandeert dat het feest leuk wordt. Misschien is het werkelijk een vreselijke avond. Maar haar mindset heeft wel invloed op de manier waarop ze de situatie binnenstapt en op de kansen die ze zichzelf geeft.

Dezelfde werkelijkheid, een andere blik

Je ziet dit op allerlei gebieden terug. Bijvoorbeeld:

• Zie je jouw werk als een noodzakelijk kwaad omdat de schoorsteen moet roken, of zie je jouw werk ook als een mogelijkheid om iets te leren en te ontwikkelen?
• Is het weekend voor jou de enige plek om te genieten, of kun je ook tijdens jouw werk plezier en voldoening ervaren?
• Zie je een fout als bewijs dat je iets niet kunt, of als informatie waar je iets van kunt leren?
• Zie je een verandering vooral als verlies van zekerheid, of ook als een mogelijkheid om opnieuw te onderzoeken wat bij je past?

De situatie verandert door zo'n andere blik niet automatisch. Wel verandert de vraag waarmee je naar de situatie kijkt. En juist daardoor kun je andere mogelijkheden gaan zien.

Het heeft invloed op jouw beleving

Mindset heeft ook invloed op hoe je dingen doorleeft. Marije vertelde: 'Vroeger, als ik ergens geen zin in had en ging zitten druilen, zei mijn moeder wel eens: "Dan máák je maar zin." Met andere woorden: je kunt in jouw weerstand blijven hangen en de boel voor jezelf en voor anderen verzieken, of je kunt proberen er het beste van te maken.'

Ik vind daar overigens wel een belangrijke nuance bij horen. 'Dan maak je maar zin' werkt niet altijd. Je kunt verdriet, teleurstelling of somberheid niet simpelweg wegdenken. Een gevoel laat zich niet commanderen alsof je tegen jezelf zegt: en nu vrolijk. Maar je kunt soms wel onderzoeken wat je met een situatie doet. Blijf je alleen kijken naar wat ontbreekt of zie je ook wat er nog wel is? Blijf je uitsluitend hangen in weerstand of onderzoek je welke ruimte je nog hebt?

Daarmee raakt mindset ook aan verwachting. Wanneer je vooraf overtuigd bent dat iets ellendig gaat worden, ga je gemakkelijker bewijs verzamelen dat jouw verwachting klopt. Andersom kun je jezelf eveneens voor de gek houden door te doen alsof alles fantastisch is. Een gezonde mindset vraagt daarom niet om alles positief te maken. Het vraagt om voldoende open te blijven om meer dan één kant van de werkelijkheid te zien.

Kun je jouw mindset veranderen zonder jezelf iets wijs te maken?

Tot op zekere hoogte kun je jouw mindset veranderen. Je kunt 'de knop omzetten' in de zin dat je besluit om een situatie opnieuw te bekijken, een oude verwachting te onderzoeken of anders te reageren. Maar je bent geen robot die je even opnieuw programmeert. Sommige manieren van kijken zijn jarenlang opgebouwd en veranderen niet omdat je één keer besluit voortaan positiever te denken.

Dat is ook precies waarom ik weinig heb met geforceerd positief denken. Als jij diep vanbinnen verwacht dat iets mislukt, helpt het niet veel om honderd keer te roepen dat het geweldig gaat worden. Interessanter is de vraag: waarom verwacht ik eigenlijk dat het misgaat? Waar baseer ik dat op? Geldt dat altijd? Welke andere mogelijkheden zie ik over het hoofd?

Een andere mindset begint vaak met herkennen wat je automatisch doet. Misschien denk je bij een nieuwe opdracht onmiddellijk: dat kan ik niet. Misschien verwacht je bij kritiek meteen afwijzing. Misschien zie je bij verandering vooral risico's. Zodra je dat patroon herkent, ontstaat er een kleine ruimte tussen wat er gebeurt en hoe je erop reageert. In die ruimte kun je jezelf een andere vraag stellen.

Dat hoeft geen kunstmatig positieve vraag te zijn. Soms is 'wat weet ik nog niet?' al genoeg. Of: 'is er ook een andere verklaring?' Of: 'wat kan ik hier wel beïnvloeden?' Daarmee praat je jezelf niets aan. Je maakt jouw blik juist wat ruimer.

Let wel: als je je terneergeslagen voelt, dan voel je je niet opeens vrolijk alleen maar omdat je dat wilt. Gevoelens veranderen niet zo simpel. Wel kunnen ze mede gekleurd worden door jouw manier van kijken en interpreteren. Een verandering in mindset kan daardoor na verloop van tijd ook invloed hebben op hoe je situaties beleeft.

Je kunt bijvoorbeeld:

• Jouw teleurstelling over wat er niet is erkennen en tegelijk aandacht houden voor wat er wel is.
• Bewust onderzoeken welke positieve kanten een situatie ook heeft zonder de negatieve kanten te ontkennen.
• Besluiten vóór iets te werken in plaats van voortdurend alleen tegen iets te vechten.
• Keuzes maken die bijdragen aan jouw groei zonder te doen alsof alles maakbaar is.

Een andere mindset betekent voor mij dus niet dat je de werkelijkheid mooier maakt dan zij is. Het betekent dat je onderzoekt of jouw eerste manier van kijken de enige mogelijke is.

Veelgestelde vragen over mindset

Mindset wordt nogal eens voorgesteld alsof je alleen maar positief hoeft te denken. Dat is mij te eenvoudig. De volgende vragen helpen om het begrip beter af te bakenen.

Is mindset hetzelfde als positief denken?

Nee. Positief denken kan onderdeel zijn van jouw manier van kijken, maar mindset is breder. Het gaat om het geheel van verwachtingen, interpretaties en manieren van kijken waarmee jij een situatie benadert. Een realistische mindset kan dus ook betekenen dat je iets moeilijks of negatiefs gewoon onder ogen ziet.

Is mindset hetzelfde als een overtuiging?

Nee. Een overtuiging is een concrete gedachte of opvatting die jij voor waar houdt. Jouw mindset is breder en heeft te maken met het denkraam of filter waardoor je situaties waarneemt en interpreteert. Overtuigingen kunnen daar wel een belangrijke rol in spelen.

Kan jouw mindset per situatie verschillen?

Ja. Je kunt bijvoorbeeld heel ontspannen naar werk kijken en tegelijkertijd erg voorzichtig zijn in relaties. Er bestaat dus niet per se één mindset die overal hetzelfde werkt. Verschillende ervaringen en overtuigingen kunnen in verschillende levensgebieden actief worden.

Waarom valt een oude mindset soms terug onder druk?

Omdat vertrouwde manieren van kijken snel weer actief kunnen worden wanneer je spanning ervaart. Onder druk heb je vaak minder ruimte om rustig te onderzoeken wat er gebeurt. Daardoor kun je gemakkelijker terugvallen op verwachtingen en reacties die je al jarenlang kent.

Is een optimistische mindset altijd beter?

Nee. Optimisme kan helpen, maar blind optimisme kan risico's ook kleiner maken dan ze zijn. Het gaat niet om zo positief mogelijk kijken, maar om zo open en realistisch mogelijk kijken zonder jezelf onnodig vast te zetten in één interpretatie.