home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / kind hoogbegaafd / hb school / hoogbegaafdheid klas

Hoogbegaafdheid in de klas

Dit artikel schrijf ik binnen de serie: Is jouw kind hoogbegaafd?

Binnen deze reeks kijken we naar onderwijs, gedrag, leerbehoeften en begeleiding van hoogbegaafde kinderen. In dit artikel lees je meer over signaleren, onderwijs, motivatie en begeleiding van hoogbegaafde leerlingen in de klas. Gemiddeld is 2 a 3 % van de leerlingen hoogbegaafd. Dit betekent dat ze een IQ hoger dan 130 hebben. Niet altijd wordt hoogbegaafdheid direct herkend.

Hoe herken je hoogbegaafde leerlingen in de klas?

Het signaleren van begaafde leerlingen is meer dan het kijken naar hoge scores. Hoge scores vallen op en we denken vaak dat leerlingen met hoge scores onze begaafde leerlingen zijn. Dit is echter niet het geval. Intelligente leerlingen kunnen hoge scores behalen, maar zijn niet per definitie (hoog)begaafd. Leerlingen die onderpresteren signaleer je niet door te kijken naar de hoge resultaten, maar bij hen kunnen lagere cijfers dan verwacht een signaal zijn. Signaleren van (hoog)begaafde leerlingen is dan ook zeker niet altijd gemakkelijk.

Het helpt als je weet wat de eigenschappen van begaafdheid zijn, zodat je kunt onderzoeken of de leerling over deze eigenschappen beschikt. Het vraagt om met een andere blik naar leerlingen te kijken, omdat ze op school niet altijd laten zien wie ze zijn en hoe ze denken. Ze laten op school vaak ander gedrag zien dan thuis. Dat maakt dat ouders en de leerling zelf jou kunnen helpen om te kijken of je te maken hebt met een begaafde leerling. Daarnaast is het gebruik van een signaleringsinstrument zinvol.

Waarom vallen hoogbegaafde leerlingen niet altijd op in de klas?

Niet iedere hoogbegaafde leerling valt direct op door hoge cijfers of opvallend gedrag. Sommige leerlingen passen zich juist sterk aan de groep aan of proberen zo min mogelijk op te vallen. Andere leerlingen laten clownesk gedrag zien, trekken zich terug of gaan onderpresteren. Ook perfectionisme speelt regelmatig een rol. Hierdoor worden signalen van hoogbegaafdheid soms gemist.

Lees ook meer over onderpresteren, perfectionisme en niet passen binnen het schoolsysteem.

Welke persoonlijkheidseigenschappen zie je bij hoogbegaafde leerlingen?

Hieronder enkele persoonlijkheidseigenschappen en leereigenschappen die je kunt signaleren.

• De leerling probeert dingen uit in leersituaties en vindt het leuk om het onbekende te verkennen.
• De leerling kan de indruk wekken geestelijk wat vroegrijp te zijn door zich bezig te houden met onderwerpen die je bij oudere kinderen vindt passen.
• De leerling handelt graag autonoom en wil zelf dingen bepalen.
• De leerling is perfectionistisch en legt de lat hoog voor zichzelf, maar ook voor anderen.

Welke leereigenschappen passen bij hoogbegaafdheid?

Hoogbegaafde leerlingen laten vaak andere leer- en denkeigenschappen zien dan leeftijdgenoten. Natuurlijk is ieder kind anders, maar veel hoogbegaafde kinderen herkennen zich in meerdere van onderstaande eigenschappen.

• Een grote woordenschat en verbaal sterk zijn.
• Snel verbanden kunnen leggen en analytisch denken.
• Patronen, structuren en denklijnen snel herkennen.
• Een onderzoekende houding hebben en veel vragen stellen.
• Breed geïnteresseerd zijn en veel willen weten.
• Creatieve oplossingen bedenken en anders denken dan anderen.
• Met onverwachte vragen, ideeën of uitspraken komen.

Waarom kan motivatie bij hoogbegaafde leerlingen verdwijnen?

Veel hoogbegaafde leerlingen raken motivatie kwijt wanneer de lesstof onvoldoende aansluit bij hun leerbehoeften. Veel herhaling, weinig uitdaging en een gebrek aan verdieping kunnen ervoor zorgen dat leerlingen afhaken. Daardoor kunnen leerlingen zich gaan vervelen of onderprikkeld raken. Soms verliezen zij zelfs het vertrouwen in zichzelf of in school.

Waarom zijn een plusklas of peergroep belangrijk?

Voor veel hoogbegaafde leerlingen is contact met ontwikkelingsgelijken belangrijk. In een plusklas of peergroep ontmoeten zij leerlingen die op een vergelijkbare manier denken en leren. Dit zorgt vaak voor herkenning, motivatie en meer aansluiting. Daarnaast ervaren veel leerlingen daar voor het eerst dat ze zichzelf mogen zijn zonder zich voortdurend aan te passen.

Waarom laten hoogbegaafde leerlingen soms ander gedrag zien?

Hoogbegaafde leerlingen laten niet altijd gedrag zien dat direct gekoppeld wordt aan hoogbegaafdheid. Sommige leerlingen trekken zich terug, anderen gaan juist discussiëren of laten clownesk gedrag zien.

Ook perfectionisme, gevoeligheid en het voortdurend aanpassen aan de groep kunnen zichtbaar zijn. Daardoor worden hoogbegaafde leerlingen soms verkeerd begrepen.

Waarom hebben hoogbegaafde leerlingen ontwikkelingsgelijken nodig?

Veel hoogbegaafde leerlingen missen herkenning bij leeftijdgenoten. In contact met ontwikkelingsgelijken ervaren zij vaak meer aansluiting, begrip en gelijkwaardigheid. Voor veel leerlingen is het een opluchting om andere kinderen te ontmoeten die op een vergelijkbare manier denken, voelen en leren. Daardoor hoeven zij zich minder aan te passen en ontstaat er vaak meer rust en zelfvertrouwen.

Waarom zeggen hoge cijfers niet altijd genoeg?

Hoge cijfers betekenen niet automatisch dat een leerling goed in zijn vel zit of voldoende uitdaging krijgt. Sommige hoogbegaafde leerlingen halen goede resultaten terwijl zij ondertussen motivatie verliezen of zich aanpassen.

Andere leerlingen gaan juist onderpresteren waardoor hoogbegaafdheid minder snel wordt herkend. Alleen kijken naar prestaties geeft daarom niet altijd een volledig beeld van een leerling.

Wat betekent een lepeltje geluk voor de begaafde leerling?

Hoe vaak overkomt het je wel niet dat een leerling diep onderuitgezakt achter zijn schrijftafel zit? Hij of zij zet een verschrikkelijk nors of onverschillig gezicht op, en met het nodige gesteun en gekreun wordt het lesboek opengeslagen. Heel traag begint de leerling een nieuwe opdracht te maken. Iedere beweging en elk geluid uit de omgeving leidt hem af waardoor het uren lijkt te duren voordat het werk wordt afgerond. Als leerkracht zie je vaak op zo’n moment slechts de negatieve en zwakke kanten van de leerling.

Wat kun je als ouder verwachten van een leerkracht?

Voor veel hoogbegaafde kinderen maakt de houding van een leerkracht een enorm verschil. Een kind dat zich gezien, begrepen en serieus genomen voelt, zal vaak meer rust, motivatie en vertrouwen ervaren. Als ouder merk je vaak snel het verschil tussen een leerkracht die alleen naar gedrag kijkt en een leerkracht die probeert te begrijpen waar dat gedrag vandaan komt.

Een hoogbegaafd kind dat afdwaalt, discussieert of geen motivatie meer laat zien, doet dat meestal niet zonder reden. Juist daarom is het belangrijk dat een leerkracht niet alleen kijkt naar wat een kind doet, maar ook naar wat een kind nodig heeft.

Wat helpt hoogbegaafde kinderen in de begeleiding op school?

Veel hoogbegaafde kinderen hebben behoefte aan veiligheid, begrip en een leerkracht die werkelijk nieuwsgierig is naar hoe zij denken en leren. Wat vaak helpt:

• Een leerkracht die tijd neemt om echt met een kind in gesprek te gaan.
• Een open en nieuwsgierige houding zonder direct te oordelen.
• Een kind serieus nemen in gevoelens, gedachten en frustraties.
• Open vragen stellen in plaats van invullen voor een kind.
• Samen onderzoeken wat een kind nodig heeft om tot leren te komen.
• Begrijpen dat gedrag vaak een signaal is van iets dat onder de oppervlakte speelt.
• Niet alleen kijken naar prestaties, maar ook naar motivatie, welbevinden en zelfvertrouwen.
• Een kind betrekken bij oplossingen en ondersteuning.

Veel hoogbegaafde kinderen weten zelf namelijk verrassend goed te vertellen waar zij vastlopen en wat hen zou kunnen helpen.

Hoe motiveer je hoogbegaafde leerlingen?

Motivatie is een belangrijke factor in de verstandelijke ontwikkeling. De school levert een belangrijke bijdrage aan de cognitieve ontwikkeling van de leerlingen in het algemeen. Want belangstelling en motivatie moeten worden gewekt en geprikkeld. Voor begaafde leerlingen is het belangrijk dat het onderwijs interessant en boeiend, veelzijdig en flexibel is. Hoe kun je nu als school hoogbegaafden onder de leerlingen het beste begeleiden om aan deze extra behoeften te voldoen?

Je kunt de begaafde leerlingen de kans geven om lesmateriaal dat ze al beheersen of dat niet uitdagend genoeg is, niet te hoeven volgen. Daarvoor dien je lesmateriaal te schrappen. Maar daarnaast wil je de hoogbegaafden lesmateriaal aan kunnen bieden waar ze iets nieuws van leren en dat voor hen uitdagend is. Daarvoor kun je op zoek gaan naar lessen voor hoogbegaafdheid, zogeheten verrijkingsmateriaal.

Hiervoor kun je jezelf een aantal vragen stellen, zoals;

Wat zou de leerling kunnen motiveren en welke leereigenschappen zie ik bij hem/haar terug? Welke leerstof daagt de leerling wel uit? Welke ondersteuning zou de leerling kunnen helpen? Sluit de huidige leerstof voldoende aan op het kennis- en vaardigheidsniveau van de leerling? Welke mogelijkheden voor leren met andere hoogbegaafde leerlingen zijn er in de schoolomgeving van de leerling?

Veelgestelde vragen – FAQ

Veel ouders en leerkrachten hebben vragen over hoogbegaafdheid in de klas. Hieronder staan een aantal veelgestelde vragen.

Hoe herken je hoogbegaafdheid in de klas?

Hoogbegaafde leerlingen kunnen opvallen door hun snelle denken, grote woordenschat, creativiteit of sterke nieuwsgierigheid. Toch vallen niet alle leerlingen direct op.

Waarom presteren sommige hoogbegaafde leerlingen minder goed?

Onderpresteren kan ontstaan wanneer leerlingen onvoldoende uitdaging ervaren of zich niet gezien voelen binnen het onderwijs.

Wat is een plusklas?

Een plusklas is een plek waar hoogbegaafde leerlingen extra uitdaging krijgen en kunnen leren met ontwikkelingsgelijken.

Waarom hebben hoogbegaafde leerlingen uitdaging nodig?

Uitdaging helpt leerlingen om gemotiveerd te blijven en nieuwe leerstrategieën te ontwikkelen.

Hoe motiveer je hoogbegaafde leerlingen?

Door onderwijs aan te bieden dat aansluit bij hun leerbehoeften, interesses en denkvermogen.