home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / hb onderzoekende houding

Wat betekent een onderzoekende houding bij hoogbegaafdheid?

Hoogbegaafd en een onderzoekende houding gaan vaak samen. Misschien stel jij veel vragen, wil je begrijpen hoe iets werkt en neem je niet zomaar genoegen met een oppervlakkig antwoord. Dit artikel maakt deel uit van mijn artikelreeks over de kenmerken van hoogbegaafdheid. In dit artikel lees je hoe een onderzoekende houding zich kan uiten en waarom anderen die houding soms als kritisch ervaren.

Hoogbegaafden hebben vaak een onderzoekende houding. Ze mogen daarom graag vragen stellen en zijn leergierig. Soms ervaren anderen dat als kritisch, maar omdat ze nieuwsgierig zijn, slikken ze niet alles voor zoete koek.

Waarom zijn hoogbegaafden vaak kritische denkers?

Hoogbegaafde personen zijn vaak kritische denkers. Ze merken snel dat er om de brij heen wordt gedraaid of dat ze antwoorden krijgen die tegenstrijdig zijn. Bovendien kunnen ze goed onderscheid maken tussen relevante en irrelevante informatie. Wanneer ze een vraag stellen, willen ze graag een serieus antwoord. Wanneer iemand hun vragen lacherig ontwijkt of wegwuift, dan kunnen ze zich afgewezen voelen. Discussies vinden ze doorgaans fijn en ze slikken beslist niet alles voor zoete koek. Vanzelfsprekendheden kunnen ze ter discussie stellen en waar anderen het geijkte pad bewandelen, daar wil een HB-er nog weleens een nieuwe weg zoeken. Regels en tradities wil men nog weleens ter discussie stellen.

Waarom stellen hoogbegaafden zoveel vragen?

Wanneer je een onderzoekende houding hebt, stel je niet alleen vragen omdat je iets nog niet weet. Je stelt vragen omdat je werkelijk wilt begrijpen hoe iets in elkaar zit. Je wilt weten waarom een bepaalde keuze is gemaakt, waarop een conclusie is gebaseerd en welke gevolgen een besluit kan hebben.

Een kort of algemeen antwoord is voor jou misschien niet altijd voldoende. Je wilt verbanden zien, aannames onderzoeken en kunnen beoordelen of een redenering klopt. Soms ontstaat uit één antwoord direct een nieuwe vraag. Niet omdat je moeilijk wilt doen, maar omdat jouw denken verdergaat zodra je nieuwe informatie ontvangt.

Die behoefte om steeds verder te vragen hangt vaak samen met intellectuele nieuwsgierigheid. Je wilt niet alleen kennis verzamelen. Je wilt kennis doorgronden, vergelijken en verbinden met wat je al weet.

Voor andere mensen kan het lijken alsof je nooit tevreden bent met een antwoord. Voor jou voelt het waarschijnlijk anders. Je probeert een volledig beeld te krijgen en wilt voorkomen dat je te snel genoegen neemt met een conclusie die niet goed onderbouwd is.

Welke ruimte hebben hoogbegaafden nodig om onderzoekend te denken?

Hoogbegaafde personen hebben ruimte nodig om goed te functioneren. Bind ze niet vast aan procedures en richtlijnen en laat ze vooral hun eigen werkwijze bepalen. Doorgaans hebben ze open taken nodig en heldere kaders die een beroep doen op hun denkvaardigheden. Ruimte voor discussie en sparren vinden ze fijn en ook willen ze graag weten hoe ze moeten omgaan met uitgestelde aandacht. Graag geven ze hun visie, tegenbeweringen of bewijzen voor hun redenering en oprechte aandacht hiervoor is van belang. Je zet een HB-er in zijn/haar kracht door hem/haar ruimte en vertrouwen te geven.

Wat gebeurt er wanneer er geen ruimte is voor vragen?

Wanneer jouw vragen steeds worden afgeremd, weggewuifd of als lastig worden ervaren, kan dat veel met je doen. Misschien probeer je eerst nog uit te leggen waarom je iets wilt weten. Wanneer dat weinig oplevert, kun je besluiten om jouw vragen voor je te houden.

Je laat dan niet meer volledig zien wat je denkt en welke verbanden je ziet. Je past je aan het tempo en de manier van denken van jouw omgeving aan. Aan de buitenkant lijkt het misschien alsof je rustig meedoet, terwijl je vanbinnen steeds minder betrokken raakt. Dat kan ertoe leiden dat je:

• Minder vragen stelt.
• Jouw ideeën niet meer deelt.
• Mentaal afhaakt.
• Minder initiatief neemt.
• Frustratie of irritatie ervaart.
• Jezelf kleiner maakt dan nodig is.
• Onder jouw niveau gaat functioneren.

Wanneer je jouw nieuwsgierigheid en denkvermogen langdurig inhoudt, kan dat een remmende voorsprong worden. Je hebt mogelijkheden en ideeën, maar je gebruikt ze steeds minder omdat je hebt ervaren dat jouw bijdrage niet altijd wordt gewaardeerd.

Ruimte voor vragen betekent overigens niet dat iedere vraag direct beantwoord moet worden. Het gaat er vooral om dat jouw onderzoekende houding serieus wordt genomen en dat er afspraken gemaakt kunnen worden over het juiste moment om verder te denken of door te vragen.

Hoe herken je een onderzoekende houding bij hoogbegaafdheid?

HB-ers willen graag de kans hebben om al hun vragen te stellen. Dat komt omdat ze een open en onderzoekende houding hebben. Zowel op school als in hun werk of vrije tijd zijn ze nieuwsgierig en doen ze veel kennis op. Vaak zijn ze initiatiefrijk en ondernemend. Voorwaarde is wel dat ze geprikkeld en intellectueel uitgedaagd worden. Ze willen de nieuw opgedane kennis kunnen ‘toetsen’ aan nieuwe denkkaders en ze bekijken de vraagstukken vaak vanuit verschillende invalshoeken. Vaak zijn ze ontstaansbegrijper: ze willen weten hoe dingen werken of hoe dingen ontstaan zijn.

Wanneer wordt een onderzoekende houding een valkuil?

Een onderzoekende houding helpt je om dieper te denken, betere vragen te stellen en onduidelijkheden zichtbaar te maken. Toch kan deze kwaliteit ook doorslaan. Je kunt zo sterk gericht raken op begrijpen en onderzoeken dat je moeite hebt om een onderwerp los te laten.

Misschien blijf je doorvragen terwijl de ander het antwoord al voldoende vindt. Of je wilt eerst alle informatie verzamelen voordat je een besluit neemt, terwijl een volledig antwoord op dat moment niet beschikbaar is. Jouw behoefte aan duidelijkheid kan dan vertraging veroorzaken.

Je kunt ook zo lang blijven puzzelen en dingen uitknobbelen dat je moeilijk tot een conclusie of actie komt. Iedere uitkomst roept weer een nieuwe mogelijkheid of vraag op. Een onderzoekende houding kan doorslaan wanneer je:

• Alles ter discussie stelt.
• Geen genoegen kunt nemen met een voorlopig antwoord.
• Blijft doorvragen terwijl het onderwerp al voldoende is besproken.
• Moeite hebt om een besluit te nemen zonder alle informatie te kennen.
• Verstrikt raakt in details of zijpaden.
• De ander het gevoel geeft dat hij zich voortdurend moet verantwoorden.
• Meer vragen oproept dan op dat moment nodig of helpend zijn.

De uitdaging is niet om minder nieuwsgierig te worden. Het gaat erom dat je leert aanvoelen welke vraag op dat moment werkelijk bijdraagt. Soms is verder onderzoeken nodig. Soms is een voorlopig antwoord voldoende en kun je later terugkomen op de vragen die nog openstaan.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over een onderzoekende houding bij hoogbegaafdheid.

Is een onderzoekende houding een kenmerk van hoogbegaafdheid?

Ja, een onderzoekende houding kan een kenmerk van hoogbegaafdheid zijn. Je wilt begrijpen hoe iets werkt, stelt veel vragen en onderzoekt informatie vanuit verschillende invalshoeken. Eén kenmerk alleen zegt echter niet alles over hoogbegaafdheid.

Waarom nemen hoogbegaafden niet zomaar iets aan?

Hoogbegaafden willen vaak weten waarop een uitspraak, regel of conclusie is gebaseerd. Ze zoeken naar logica, samenhang en een goede onderbouwing voordat ze iets aannemen.

Waarom worden veel vragen soms als kritiek ervaren?

Jij stelt misschien vragen om iets beter te begrijpen, terwijl de ander jouw vragen kan ervaren als twijfel aan zijn kennis, keuzes of gezag. De bedoeling van jouw vraag en de manier waarop die bij de ander binnenkomt, kunnen daardoor verschillen.

Hebben hoogbegaafden meer ruimte nodig om vragen te stellen?

Vaak wel. Ruimte om vragen te stellen, te onderzoeken en zelfstandig na te denken helpt om hun nieuwsgierigheid en denkvermogen goed te benutten. Heldere kaders blijven daarbij belangrijk.

Kan een onderzoekende houding ook een valkuil worden?

Ja. Je kunt blijven doorvragen, alles ter discussie stellen of moeilijk tot een besluit komen omdat je nog meer informatie wilt verzamelen. De uitdaging is om te bepalen wanneer verder onderzoek nodig is en wanneer een antwoord voorlopig voldoende is.