home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / valkuilen / tekortkomingen

Focus niet op tekortkomingen of zwakke punten

Tekortkomingen, zwakke punten, onvolkomenheden of fouten kunnen zomaar je leven regeren! Ken je dat gevoel? Je werkt keihard, doet je best, maar het enige wat lijkt op te vallen, zijn de dingen die niet goed gaan. Of misschien ben je zelf wel je grootste criticus, altijd op zoek naar wat beter kan. Het is zo menselijk. In onze samenleving ligt de nadruk vaak op wat er misgaat. We streven voortdurend naar beter, sneller en efficiënter en voor je het weet richten we ons op zwakten, fouten en tekortkomingen. Maar waarom eigenlijk? Ik vertel altijd dat die focus op tekortkomingen je vaak meer tegenhoudt dan vooruithelpt! Een zwak punt is overigens niet automatisch hetzelfde als een van jouw persoonlijke valkuilen.

Een zwak punt hoeft geen tekortkoming te zijn

Er zit verschil tussen ergens minder goed in zijn en jezelf tekort vinden schieten. Je kunt nu eenmaal niet overal goed in zijn. Misschien heb je ergens minder kennis van, kost een bepaalde vaardigheid je veel energie of past iets simpelweg minder goed bij jou. Dat maakt het nog geen persoonlijk gebrek.

Het wordt anders wanneer je van een zwak punt een oordeel over jezelf maakt. Dan verandert: "dit kan ik minder goed" al snel in: "ik ben hier niet goed genoeg voor". Juist daar kan de focus op tekortkomingen je gaan beperken.

Oorzaken van de focus op tekortkomingen

• Opvoeding en onderwijs: vanaf jonge leeftijd worden kinderen beoordeeld op basis van fouten. Rode strepen op toetsen en rapporten benadrukken waar verbetering nodig is.
• Werkomgevingen: veel organisaties leggen de nadruk op wat beter moet. Feedback is vaak probleemgericht in plaats van oplossingsgericht.
• Sociale vergelijking: we vergelijken onszelf constant met anderen, vooral via sociale media, en zien wat we missen in plaats van wat we hebben.
• Cultuur van perfectie: we leven in een maatschappij die streeft naar perfectie, wat leidt tot een focus op wat er nog niet goed genoeg is.

Gevolgen van deze focus

Wanneer vooral datgene wat niet goed gaat jouw aandacht krijgt, kan dat behoorlijk doorwerken. Denk bijvoorbeeld aan:

• Een negatief zelfbeeld: je kunt het gevoel krijgen dat je niet goed genoeg bent, wat onzekerheid kan versterken.
• Stress en overbelasting: de voortdurende druk om jezelf te verbeteren kan veel energie kosten.
• Gemiste kansen: door de focus op tekortkomingen kun je kansen missen om jouw talenten en sterke punten verder te ontwikkelen.
• Minder plezier: wanneer je vooral bezig bent met wat niet lukt, zie je gemakkelijker over het hoofd wat wel goed gaat.
• Jezelf onderschatten: je kunt jouw kwaliteiten steeds kleiner maken omdat jouw aandacht vooral naar zwakke punten gaat.

Wanneer is aandacht voor een zwak punt wel nodig?

Dat ik pleit voor meer aandacht voor sterke punten betekent natuurlijk niet dat je ieder zwak punt maar moet negeren. Soms belemmert iets je daadwerkelijk. Misschien heb je bepaalde kennis nodig voor je werk, loop je steeds tegen hetzelfde probleem aan of zorgt een zwakke vaardigheid ervoor dat je niet verder komt.

Dan kan het zinvol zijn om ermee aan de slag te gaan. De vraag is alleen vanuit welke gedachte je dat doet. Wil je iets leren omdat het je helpt? Of ben je voortdurend bezig jezelf te repareren omdat je vindt dat je tekortschiet? Dat is een belangrijk verschil.

Het voorbeeld van dyslexie

Dyslexie wordt vaak als een probleem gezien, terwijl het ook een talent kan zijn. Mensen met dyslexie hebben vaak een unieke manier van denken die hen creatief, visueel en intuïtief maakt. Toch wordt in veel scholen en werkplekken vooral aandacht besteed aan wat zij niet goed kunnen: spelling, lezen of schrijven. Dit zorgt voor onzekerheid en een gevoel van tekortschieten. Wat als we het anders zouden doen? Wat als we zouden kijken naar de talenten van mensen met dyslexie? Zoals hun vermogen om driedimensionaal te denken, complexe problemen op te lossen en hun levendige verbeelding te gebruiken? Dit zou niet alleen hun eigenwaarde vergroten, maar ook onze maatschappij verrijken.

Wat levert een sterkere focus op kwaliteiten op?

Wanneer je meer aandacht geeft aan wat van nature bij je past, verandert ook de manier waarop je naar ontwikkeling kijkt. Je hoeft jezelf niet voortdurend langs de meetlat van jouw zwakke punten te leggen. Je kunt juist onderzoeken waar jouw kracht zit en wat je daarvan verder wilt ontwikkelen.

Dat betekent niet dat alles gemakkelijk moet gaan. Het betekent wel dat je energie niet uitsluitend gaat naar repareren wat minder goed is. Je bouwt ook verder op wat er al aanwezig is. Juist daar liggen vaak mogelijkheden om te groeien, plezier te ervaren en van betekenis te zijn.

Jouw kernkwaliteiten als basis

Iedereen heeft kwaliteiten. Misschien ben je enorm creatief, kun je goed luisteren of weet je mensen altijd te motiveren. Dat zijn je kernkwaliteiten. Het zijn de eigenschappen die jou uniek maken en waar je vanzelf in uitblinkt. Als je die kwaliteiten meer inzet en ontwikkelt, krijg je energie, voel je voldoening en presteer je beter.

Dat betekent niet dat je valkuilen moet negeren. Die zijn namelijk vaak een schaduwzijde van je sterke punten. Misschien ben je bijvoorbeeld heel gedreven, maar loop je daardoor het risico om perfectionistisch te worden. Of je bent erg behulpzaam, maar vergeet soms je eigen grenzen te bewaken. Door je bewust te zijn van deze dynamiek, kun je veel beter omgaan met je valkuilen zonder dat ze je belemmeren.

Wat kun je doen?

• Ontdek je kernkwaliteiten: vraag jezelf eens af: wat gaat me natuurlijk af? Waar krijg ik energie van? Of vraag het aan mensen om je heen.
• Erken je zwakke punten: je hoeft niet overal goed in te zijn. Kijk vooral of een zwak punt je werkelijk belemmert of dat je er vooral over oordeelt.
• Focus op groei, niet op perfectie: richt je op wat je wilt versterken in plaats van alleen op wat je wilt corrigeren. Groei ontstaat als je jouw kwaliteiten optimaal inzet.

Laat je unieke kracht zien. We hebben allemaal onze eigen talenten. Het gaat er niet om dat je perfect bent, maar dat je jezelf bent, met alles wat daarbij hoort. Dus focus minder op je tekortkomingen en meer op wat jou bijzonder maakt. Daar ligt je kracht. En daar ligt jouw groei.

Ontwikkeldoelen bij de focus op tekortkomingen

Wanneer je merkt dat je vooral kijkt naar wat er niet goed gaat, kunnen deze ontwikkeldoelen je helpen om daar anders mee om te gaan:

• Je zelfwaardering versterken zonder die afhankelijk te maken van wat je wel of niet goed kunt.
• Meer zelfkennis en zelfinzicht ontwikkelen zodat je jouw sterke en zwakke kanten realistischer kunt bekijken.
• Leren omgaan met fouten zonder iedere fout als een persoonlijke tekortkoming te zien.

Veelgestelde vragen over zwakke punten en tekortkomingen

Niet ieder zwak punt hoeft opgelost te worden en niet iedere fout zegt iets over wie je bent. Toch kunnen zwakke punten, kwaliteiten en valkuilen gemakkelijk door elkaar gaan lopen. Hieronder beantwoord ik een paar vragen die daarbij kunnen helpen.

Zijn zwakke punten hetzelfde als valkuilen?

Nee. Een zwak punt is iets waar je minder goed in bent of minder kennis van hebt. Een valkuil kan juist samenhangen met een kwaliteit die te sterk wordt ingezet. Het zijn dus niet automatisch dezelfde dingen.

Is het verkeerd om aan een zwak punt te werken?

Nee. Wanneer een zwak punt je belemmert of wanneer je een bepaalde vaardigheid nodig hebt, kan het heel zinvol zijn om eraan te werken. Het gaat er vooral om dat jouw ontwikkeling niet uitsluitend wordt bepaald door wat niet goed gaat.

Kan een sterke kwaliteit ook doorschieten?

Ja. Een kwaliteit kan zo sterk aanwezig zijn dat deze op bepaalde momenten tegen je gaat werken. Daarom is het nuttig om niet alleen je kwaliteiten te kennen, maar ook te herkennen wat er gebeurt wanneer je daarin doorschiet.

Wat als mijn werk vooral vraagt om iets waar ik niet goed in ben?

Dan is het goed om te onderzoeken wat werkelijk noodzakelijk is. Misschien kun je een vaardigheid ontwikkelen, misschien kun je ondersteuning organiseren of misschien past een andere taakverdeling beter. Niet ieder zwak punt hoeft jouw sterkste punt te worden.

Hoe ontdek je waar jouw sterke punten liggen?

Kijk naar wat je gemakkelijk afgaat, waar je energie van krijgt en waarvoor anderen regelmatig bij jou aankloppen. Juist de dingen die voor jou vanzelfsprekend voelen, kun je gemakkelijk over het hoofd zien omdat je ze zelf niet bijzonder vindt.