home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / zelfwaardering / niet goed genoeg

Waarom voel jij je niet goed genoeg?

Ken je het gevoel dat je niet goed genoeg bent, dat je niet perfect genoeg bent, dat een ander beter is dan jij en dat een ander alles beter kan? Ben jij niet succesvol genoeg, doe jij de dingen fout, zie jij het niet goed of heb je onjuiste inzichten? O, wat zit dat gevoel toch diep! Dit artikel maakt deel uit van een serie over zelfwaardering. In deze serie ga ik in op de manier waarop jij jezelf waardeert, waar jouw gevoel van eigenwaarde door wordt beïnvloed en wat er gebeurt wanneer je jezelf structureel tekortdoet.

In dit artikel staat het gevoel centraal dat je niet goed genoeg bent. Ik leg uit hoe dat gevoel kan ontstaan, hoe het jouw zelfbeeld en dagelijks leven beïnvloedt en waarom het belangrijk is om opnieuw zicht te krijgen op jouw talenten en kwaliteiten.

Waarom denk je dat er iets aan jou mankeert?

In de maatschappij zijn er tal van mensen die zichzelf geweldig vinden. Je kent ze vast wel, die een opgeblazen ego hebben en de kost verdienen met veel blabla. Maar jij bent zo anders. Aan jou mankeert van alles.

• Jij veroordeelt jezelf.
• Jij bekritiseert jezelf.
• Jij schiet altijd tekort.
• Jij hebt geen succes.
• Jij twijfelt altijd.
• Jij bent niet zo’n vlotte spreker.
• Jij ligt niet goed in de groep en jij bent niet zo’n popiejopie.
• Jij bent te dik of te lelijk.
• Jij bent niet zo slim.
• Jij moet overal moeite voor doen.
• Jij vergelijkt jezelf altijd met anderen en zij hebben het veel gemakkelijker.
• Jij hebt niet zo’n heldere mening en als je die al hebt, kun jij die niet zo goed verwoorden.
• Jij trapt jezelf de grond in.
• Jij bent zo fout als het maar kan.
• Je hebt soms een hekel aan jezelf.

Hoe ontstaat het gevoel dat je niet goed genoeg bent?

Ik weet niet hoe het bij jou ontstaan is. Maar ik merk in mijn dagelijkse praktijk dat de oorzaken nogal uiteenlopend kunnen zijn.

Hoe veroorzaakt prestatiedruk het gevoel dat je niet goed genoeg bent?

In ons schoolsysteem zijn we nogal prestatiegericht. Als kind moet je in het gareel lopen, je best doen, goede cijfers halen, enzovoort. Wie het goed doet, krijgt een lintje. Wie niet zo goed mee kan, heeft het moeilijk. Als je als kind gaat sporten, wordt er meestal naar de beste gekeken. Die krijgt positieve aandacht. En of je nu op muziekles gaat, tekenles of wat je ook verzint, meestal is er veel aandacht voor de beste. Zo leer je als kind al om je eigenwaarde te halen uit wat je presteert.

Wat doet vergelijking met anderen met jouw eigenwaarde?

Een andere oorzaak is dat we altijd met anderen vergeleken worden. Ik denk aan Herma. Zij is een beetje teruggetrokken en introvert. En vader en moeder zeiden vaak dat haar zus José veel vlotter en gemakkelijker was in de omgang.

Hoe kunnen nare gebeurtenissen jouw zelfwaardering beschadigen?

Al jong kun je nare dingen meemaken. Elke week hoor ik wel een verhaal van iemand die vroeger gepest is. Gepest om wie je was, om wie je bent. En de innerlijke schade is onmetelijk. De pijn is diep.

Wat gebeurt er wanneer je te veel naar anderen luistert?

Misschien heb je geleerd om zelf te veel naar anderen te luisteren. Je geeft jouw zelfregie uit handen, je wringt je in alle bochten om het iedereen naar de zin te maken. Maar jouw veerkracht lever je in voor faalangst.

Hoe ontstaat een verkeerd beeld van jezelf?

Wellicht heb je zelf ook onjuiste beelden gemaakt. Je maakte beelden waaraan jij moest voldoen. Je dacht dat je perfect moest zijn en dat je geen fouten mocht maken. Je meende dat je volmaakt moest zijn, ongeschonden of onfeilbaar.

En zo kwam je met jezelf in de knoop. Want je legt de lat te hoog en je legt de lat op de verkeerde plek. Je hebt een beeld gecreëerd dat niet bestaat.

Hoe beïnvloedde dyslexie Minkes gevoel van eigenwaarde?

Minke, 54 jaar oud, vertelt openhartig over haar leven en hoe dyslexie jarenlang invloed had op haar gevoel van eigenwaarde. ‘Ik voelde me altijd niet goed genoeg’, begint ze. ‘Of het nu op school was, in mijn werk of in mijn sociale leven, het gevoel van tekortschieten was een constante in mijn leven.’ Als kind ervoer Minke al vroeg de uitdagingen van dyslexie. ‘Op school kon ik de andere kinderen nauwelijks bijhouden’, herinnert ze zich. ‘Lezen en schrijven waren voor mij een worsteling. Terwijl mijn klasgenoten hun werkstukken met gemak afkregen, zat ik vaak huilend thuis omdat ik het niet begreep. Het label “langzaam” kleefde al snel aan mij.’

Ze vertelt hoe docenten en klasgenoten haar onbedoeld een gevoel van minderwaardigheid gaven. ‘Als ik een keer iets niet begreep of mijn leesbeurt verpestte, kreeg ik goedbedoelde opmerkingen als: “Doe wat meer je best.” Maar ik deed al mijn best! Niemand leek dat te zien.’ Dit droeg bij aan een laag zelfbeeld, een gevoel dat jarenlang bleef knagen. Pas in haar tienerjaren kwam er een keerpunt. ‘Ik had een mentor die me anders benaderde. Hij vroeg waar ik goed in was, in plaats van te hameren op wat ik niet kon. Het was de eerste keer dat iemand oprecht interesse toonde in mijn talenten. Hij zag dat ik een visueel denker was en heel creatief.’ Deze aanpak gaf Minke voor het eerst het gevoel dat ze iets waard was. Maar de littekens uit haar basisschooltijd waren diep. ‘Dat gevoel van nooit goed genoeg zijn, bleef op de achtergrond sluimeren’, legt ze uit.

Hoe helpen jouw talenten bij het vergroten van jouw zelfwaardering?

Belangrijk is dat je oog krijgt voor jouw talenten. Praat over je schaamte en je faalangst met iemand die naar je luistert en jou begrijpt. Dan verdwijnt het ongemakkelijke gevoel en komt er ruimte voor acceptatie. Wanneer je ontdekt wie jij daadwerkelijk bent en welke talenten jij hebt, ontstaat er inzicht in jezelf en gaat er zelfacceptatie ontstaan.

Meer en meer ga je positieve emoties ervaren die je op de korte en lange termijn verder helpen met het opbouwen van zelfvertrouwen en het geven van veerkracht. Je zult merken dat je in moeilijke situaties niet meer gehinderd wordt door schaamte en faalangst. Inzicht in jezelf laat je doen wat echt bij je past, wat je graag doet en waar je goed in bent. Dit geeft positieve emoties, waardoor je zelfbeeld positief gaat veranderen. Je komt in je kracht te staan. Jouw zelfwaardering stijgt!

Hoe merk je dat je jezelf niet goed genoeg vindt?

Het gevoel dat je niet goed genoeg bent, blijft vaak niet beperkt tot een losse gedachte. Het kan invloed hebben op de manier waarop je kijkt, kiest, werkt en contact maakt met anderen. Soms herken je het direct, maar vaak zit het verstopt in gedrag dat je heel normaal bent gaan vinden. Je merkt het bijvoorbeeld wanneer:

• Je complimenten wegwuift of direct relativeert.
• Je bang bent om fouten te maken.
• Je taken uitstelt omdat je vreest dat het resultaat niet goed genoeg zal zijn.
• Je lang blijft voorbereiden voordat je iets durft te laten zien.
• Je voortdurend bevestiging zoekt bij anderen.
• Je jezelf vergelijkt met mensen die volgens jou verder of beter zijn.
• Je vooral ziet wat niet goed ging.
• Je successen toeschrijft aan geluk of toeval.
• Je jezelf streng beoordeelt op kleine fouten.
• Je denkt dat anderen jou uiteindelijk zullen ontmaskeren.
• Je de lat zo hoog legt dat je bijna niet tevreden kunt zijn.
• Je jezelf wegcijfert omdat je denkt dat anderen belangrijker zijn.
• Je moeilijk kunt geloven dat iemand jou echt waardeert.
• Je jezelf vooral beoordeelt op wat je presteert.

Misschien zeg je regelmatig tegen jezelf dat je meer had moeten doen, beter had moeten reageren of slimmer had moeten handelen. Zelfs wanneer iets goed gaat, vind je wel een reden waarom het toch niet genoeg was. Het probleem zit dan niet alleen in wat je doet. Het zit vooral in de conclusie die je eraan verbindt: niet dat iets beter kon, maar dat jij niet goed genoeg bent.

Wat is het verschil tussen iets nog niet kunnen en jezelf niet goed genoeg vinden?

Er is een groot verschil tussen erkennen dat je iets nog niet kunt en concluderen dat jij als mens niet goed genoeg bent. Toch lopen die twee gemakkelijk door elkaar. Wanneer je iets nog niet kunt, gaat het over een vaardigheid, ervaring of situatie. Misschien moet je iets leren, oefenen of verder ontwikkelen. Dat is concreet en veranderbaar. Wanneer je zegt dat jij niet goed genoeg bent, maak je van een ontwikkelpunt een oordeel over jouw hele persoon. Je zegt dan niet meer: ‘Ik vind spreken voor een groep nog moeilijk.’ Je denkt: ‘Ik ben onzeker en ik kan dit niet.’

Je zegt niet: ‘Ik heb in deze situatie een fout gemaakt.’ Je denkt: ‘Ik doe het altijd verkeerd.’ Je zegt niet: ‘Ik heb tijd nodig om dit te leren.’ Je denkt: ‘Een ander kan dit wel en ik niet.’ Dat verschil is belangrijk. Iets nog niet kunnen, betekent niet dat jij tekortschiet als mens. Iedereen heeft kwaliteiten, beperkingen, leerpunten en ervaringen die invloed hebben op wat op dit moment wel of niet lukt. Wanneer je leert om gedrag en identiteit uit elkaar te houden, ontstaat er ruimte. Je kunt dan eerlijk kijken naar wat je wilt ontwikkelen zonder jezelf volledig af te wijzen.

Hoe houdt het gevoel dat je niet goed genoeg bent zichzelf in stand?

Het gevoel dat je niet goed genoeg bent, kan zichzelf voortdurend bevestigen. Je kijkt dan steeds door dezelfde bril naar jezelf en naar wat je meemaakt. Je verwacht bijvoorbeeld vooraf al dat iets niet goed zal gaan. Daardoor raak je gespannen, stel je iets uit of bereid je jezelf eindeloos voor. Wanneer het resultaat vervolgens niet perfect is, gebruik je dat als bewijs dat jouw eerdere twijfel terecht was. Zo ontstaat een vicieuze cirkel:

• Je verwacht dat je tekort zult schieten.
• Je legt de lat onrealistisch hoog of vermijdt de situatie.
• Je bent gespannen en sterk met jezelf bezig.
• Je ervaart weinig plezier of tevredenheid.
• Je ziet vooral wat beter had gekund.
• Je maakt wat wel goed ging kleiner.
• Je gebruikt het resultaat als bewijs dat je niet goed genoeg bent.
• Je vertrouwen in jezelf neemt verder af.

Ook perfectionisme kan deze cirkel versterken. Wanneer alleen een foutloos resultaat telt, is bijna alles een teleurstelling. Je geeft jezelf nauwelijks de kans om tevreden te zijn, omdat er altijd iets beter kan. Hetzelfde gebeurt wanneer je jezelf voortdurend vergelijkt met anderen. Je ziet hun sterke kanten en vergelijkt die met jouw twijfels en tekortkomingen. Daardoor lijkt het alsof zij vanzelfsprekend goed genoeg zijn en jij voortdurend iets moet bewijzen. Hoe vaker je dit patroon herhaalt, hoe meer jouw oordeel als een feit gaat voelen. Toch blijft het een aangeleerde manier van kijken. Dat betekent ook dat je kunt leren om het patroon te herkennen en te doorbreken.

Hoe kun je anders omgaan met het gevoel dat je niet goed genoeg bent?

Anders omgaan met dit gevoel begint niet bij jezelf overtuigen dat je alles kunt. Het begint bij eerlijk onderzoeken wat je precies tegen jezelf zegt en of dat oordeel werkelijk klopt.

Wat vind je precies niet goed genoeg aan jezelf?

De gedachte ‘ik ben niet goed genoeg’ is groot en algemeen. Probeer daarom concreet te maken waar het over gaat. Vind je dat je niet goed genoeg presteert, communiceert, leert of reageert? Door de gedachte concreter te maken, verandert een zwaar oordeel over jezelf in een onderwerp waar je naar kunt kijken en waar je mogelijk iets in kunt leren.

Hoe maak je onderscheid tussen feiten en zelfveroordeling?

Een fout maken is een feit. Zeggen dat jij daarom mislukt bent, is een oordeel. Een moeilijke presentatie geven is een ervaring. Concluderen dat jij niets kunt, is een veroordeling. Vraag jezelf af: wat is er daadwerkelijk gebeurd en welke betekenis geef ik eraan?

Hoe stel je haalbare eisen aan jezelf?

Misschien verwacht je van jezelf dat je alles direct goed doet. Maar leren, werken en leven gaan met vallen en opstaan. Een haalbare eis helpt je verder. Een onmogelijke eis zorgt vooral voor spanning en teleurstelling. Goed genoeg betekent niet slordig of ongemotiveerd. Het betekent dat je erkent wat in deze situatie mogelijk, passend en realistisch is.

Hoe erken je jouw inzet en vooruitgang?

Wanneer je alleen naar het eindresultaat kijkt, vergeet je gemakkelijk hoeveel inzet, moed en ontwikkeling eraan voorafgingen. Sta daarom ook stil bij wat je hebt geprobeerd, geleerd en overwonnen. Vooruitgang is niet altijd spectaculair. Soms zit groei in iets toch doen, een grens aangeven, hulp vragen of jezelf minder hard veroordelen.

Hoe zie je jouw waarde los van jouw prestaties?

Wat je presteert, zegt iets over wat je op een bepaald moment hebt gedaan. Het bepaalt niet jouw volledige waarde als mens. Je bent meer dan jouw cijfers, baan, inkomen, uiterlijk, productiviteit of succes. Ook jouw betrokkenheid, humor, creativiteit, aandacht, eerlijkheid en manier van omgaan met anderen horen bij wie jij bent.

Hoe kun je jouw talenten beter gebruiken?

Wanneer je alleen bezig bent met jouw tekortkomingen, verlies je uit het oog waar jouw kracht ligt. Kijk daarom niet alleen naar wat je wilt verbeteren, maar ook naar wat van nature bij jou past. Misschien ben je zorgvuldig, betrokken, creatief, analytisch, rustig of opmerkzaam. Juist door jouw talenten bewust te gebruiken, kun je ervaren dat jouw manier niet minder is, maar anders.

Wat is het leerdoel wanneer je jezelf niet goed genoeg vindt?

Het leerdoel is niet dat je jezelf voortaan perfect vindt. Het doel is ook niet dat je nooit meer twijfelt of onzeker bent. Het leerdoel is dat je leert ervaren dat jouw waarde niet verdwijnt wanneer je een fout maakt, iets niet kunt of nog iets te leren hebt. Je mag je ontwikkelen zonder jezelf eerst af te keuren. Dat betekent dat je leert om:

• Fouten te zien als ervaringen en niet als bewijs dat jij tekortschiet.
• Een ontwikkelpunt niet te verwarren met jouw identiteit.
• Realistische eisen aan jezelf te stellen.
• Jouw inzet en vooruitgang serieus te nemen.
• Complimenten te ontvangen zonder ze direct af te wijzen.
• Jouw talenten en kwaliteiten te erkennen.
• Jezelf niet alleen langs de maatstaf van anderen te leggen.
• Te accepteren dat je niet overal goed in hoeft te zijn.
• Te verdragen dat iets soms nog niet lukt.
• Jezelf met meer mildheid en eerlijkheid te beoordelen.

Je hoeft dus niet te bewijzen dat je beter bent dan een ander. Je hoeft ook niet foutloos te zijn. Het gaat erom dat je jouw waarde niet langer afhankelijk maakt van perfectie, prestaties of goedkeuring.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over het gevoel dat je niet goed genoeg bent.

Waarom voel ik mij nooit goed genoeg?

Dat gevoel kan ontstaan wanneer je jouw waarde sterk koppelt aan prestaties, goedkeuring of vergelijking met anderen. Misschien heb je geleerd vooral te kijken naar wat ontbreekt of beter moet. Daardoor schuift de grens van goed genoeg steeds verder op.

Is niet goed genoeg zijn hetzelfde als perfectionisme?

Nee, maar ze hangen vaak samen. Perfectionisme kan voortkomen uit de angst dat je niet goed genoeg bent. Je probeert dan door foutloos te presteren te voorkomen dat anderen of jijzelf jouw tekortkomingen zien.

Waarom vergelijk ik mezelf voortdurend met anderen?

Vergelijken kan een manier zijn om te bepalen hoe goed jij het doet. Het probleem is dat je meestal de sterke kanten van een ander vergelijkt met jouw eigen onzekerheden. Daardoor komt de vergelijking bijna altijd in jouw nadeel uit.

Kan het gevoel dat ik niet goed genoeg ben verdwijnen?

Het gevoel kan minder sterk worden wanneer je leert herkennen welke gedachten en patronen het in stand houden. Je leert dan om fouten, prestaties en ontwikkelpunten anders te beoordelen. Dat vraagt oefening, maar verandering is mogelijk.

Hoe leer ik mijn waarde los te zien van mijn prestaties?

Begin met aandacht te geven aan eigenschappen die niet uitsluitend met presteren te maken hebben. Denk aan jouw betrokkenheid, eerlijkheid, creativiteit, humor of aandacht voor anderen. Oefen daarnaast met het erkennen van jouw inzet, ook wanneer het resultaat niet perfect is.