home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / afzondering

Behoefte aan afzondering

Jezelf even afzonderen is een behoefte die vaak aanwezig is bij HSP-ers en hoogbegaafden. Jezelf even terugtrekken uit de drukte van alledag, even de stilte opzoeken, even tot jezelf komen. Wat betekent dit en hoe ontstaat het? Dit artikel hoort bij het thema kenmerken van hoogsensitiviteit. Binnen deze serie artikelen lees je meer over eigenschappen, kwaliteiten, valkuilen en misverstanden die horen bij HSP-ers.

Daarnaast sluit dit artikel nauw aan bij het thema overprikkeling en HSP. De behoefte aan afzondering ontstaat namelijk vaak doordat HSP-ers veel prikkels, indrukken, emoties en sociale interacties diepgaand verwerken.

Waarom trekken HSP-ers zich vaak terug uit de drukte?

Het begint al vroeg op school. Een jong kind dat na schooltijd geen zin heeft om nog met andere kinderen te spelen. Of een kind dat alleen in een hoekje van het schoolplein staat. Vaak wordt dit als zielig gezien. Of als niet voldoende sociaal. Vooroordelen zijn er genoeg. Bijvoorbeeld over hoogbegaafden die sociaal onhandig  zouden zijn in hun gedrag. Of het wordt gelabeld met verlegen, geremd, introvert en teruggetrokken.

Bij de ontwikkeling naar het volwassen worden kan dit steeds duidelijker zichtbaar worden. Zeker als een kind opgroeit in een omgeving waar de hoogsensitiviteit niet herkend of erkend wordt. Juist die kinderen kunnen in hun latere leven veel last hebben van hun hoogsensitiviteit. Zij hebben nooit geleerd hoe er met deze eigenschap om moet worden gegaan. Voor hen is die hoogsensitiviteit een last zonder dat zij beseffen dat zij in het bezit zijn van deze, overigens heel gewone, eigenschap. Je voelt al aan dat zo’n kind anders is dan andere kinderen.

Waarom hebben HSP-ers behoefte aan rust en afzondering?

Een hoogsensitief persoon, kortweg HSP, heeft vaak de behoefte zich even af te zonderen. Op zo’n moment zit het hoofd zo vol met informatie dat er letterlijk niets meer bij kan. Dit wordt overprikkeling genoemd. Om zichzelf te beschermen zoekt de HSP-er een rustig plekje om even de overprikkeling te laten zakken.

Een kind doet dat intuïtief door zich af te scheiden van de drukte. Een hele dag op school zitten met alle prikkels van dien, kan voor een kind meer dan genoeg zijn. De behoefte om dan na schooltijd nog met andere kinderen te spelen is er dan ook niet. Nee dat kind is niet asociaal, niet sociaal onhandig, geen stuudje, niet verlegen of teruggetrokken. Dat kind verwerkt de indrukken van de dag. Laat het gaan! Lees ook: mijn kind is hoogsensitief!

Waarom worden HSP-ers soms als zonderling gezien?

HSP-ers krijgen nogal eens labels opgeplakt wanneer ze behoefte hebben aan afzondering. Ze worden bijvoorbeeld een einzelgänger genoemd. Of mensen vinden hen teruggetrokken, afstandelijk, verlegen of zelfs asociaal. Toch klopt dat beeld lang niet altijd. Veel HSP-ers hebben namelijk geen hekel aan mensen. Ze hebben vooral behoefte aan rust, stilte en herstelmomenten.

Wie voortdurend prikkels verwerkt, emoties oppikt en sociale signalen waarneemt, kan simpelweg sneller overprikkeld raken. De behoefte aan afzondering wordt daardoor nogal eens verkeerd geïnterpreteerd.

Waarom vermijden HSP-ers soms drukke sociale situaties?

Ook op latere leeftijd kan de behoefte aan afzondering bij anderen soms een rare indruk wekken. De borrel na werktijd laat je immers liever aan je voorbijgaan. Je bent al blij dat je de dag goed bent doorgekomen. Of een feestje, dat wil iedereen toch wel? Nou jij liever niet. Althans: niet altijd. En niet zomaar of maar zo. Al dat lawaai van muziek, pratende mensen: het is jou gewoon een te veel aan indrukken. Bovendien heb je een hekel aan verplichtingen.

Als je niet weet dat je hoogsensitief bent, dan heb je al gauw een mening over jezelf. Waarom vind ik dat niet leuk? Je vergelijkt jezelf met anderen: die kunnen dat toch ook? En vaak wordt geprobeerd om je er overheen te zetten. Maar de overprikkeling wordt hier alleen maar erger van. Je krijgt hoofdpijn, je wordt moe en ook heel erg herkenbaar voor HSP: je raakt enorm gestrest. Niet voor niks zijn hooggevoelige mensen vatbaar voor een burn-out.

Waarom is de werkvloer soms zo vermoeiend voor HSP-ers?

De werkvloer kan voor HSP-ers behoorlijk intens zijn. Kantoortuinen, telefoons, gesprekken, sociale interacties, vergaderingen en voortdurende prikkels vragen veel energie. Sommige HSP-ers functioneren daarom beter wanneer ze regelmatig alleen kunnen werken of zich even kunnen terugtrekken.

Ook thuiswerken of werken in een rustige omgeving kan helpen om overprikkeling te verminderen. Toch ontstaat daar soms onbegrip over. Collega’s kunnen denken dat iemand ongezellig, afstandelijk of niet betrokken is, terwijl het vaak gaat om een behoefte aan rust en focus.

Waarom raakt de werkvloer HSP-ers soms sneller overprikkeld?

Hoogsensitiviteit begint een beetje uit de taboesfeer te komen. Er komt langzaam maar zeker meer aandacht voor deze eigenschap. Hoogsensitiviteit zat een beetje in de alternatieve hoek, maar begint steeds meer terrein te winnen vanuit de wetenschap. Het is zeer belangrijk om de hoogsensitieve kenmerken zo vroeg mogelijk te herkennen. Maar zeker op het terrein van hoogsensitiviteit en de werkvloer is nog veel te winnen.

Maar al te vaak belanden HSP-ers in de WIA, omdat ze zelf ook niet weten dat ze HSP-er zijn. Vanuit de werkgever kan er veel gedaan worden om de talenten van de HSP-er op een goede manier in te zetten. We moeten af van het stigma dat HSP-ers watjes zijn of een speciale behandeling vereisen. Dat hoeft helemaal niet. Hooguit wat aanpassingen, maar dat is het dan wel.

Veel vooroordelen komen voort uit de valkuil  OVERGEVOELIGHEID, maar dat is iets heel anders dan hoogsensitiviteit. Deze begrippen worden nogal eens door elkaar gehaald. Ook dat komt voort uit te weinig kennis van hoogsensitiviteit. Als HSP-er ben je niet raar, maar je hebt wel een iets andere gebruiksaanwijzing.

Waarom afzondering ook een kracht kan zijn?

Afzondering heeft niet alleen met herstel te maken. Het kan ook een bron van kracht zijn. Veel HSP-ers denken diep na wanneer ze alleen zijn. Juist in stilte ontstaat ruimte voor reflectie, creativiteit en verwerking. Sommige mensen komen op hun beste ideeën wanneer ze zich even kunnen terugtrekken uit de drukte. Afzondering helpt ook om gedachten te ordenen, gevoelens te verwerken en opnieuw verbinding met jezelf te maken.

Juist daarom is afzondering voor veel HSP-ers geen zwakte, maar een natuurlijke behoefte die bij hun persoonlijkheid hoort.

Waarom hebben HSP-ers zowel behoefte aan mensen als aan alleen zijn?

Veel HSP-ers herkennen een dubbele behoefte. Aan de ene kant houden ze van contact, verbinding en diepgang in relaties. Ze leven op van echte gesprekken, ontmoeting en nabijheid. Aan de andere kant hebben ze ook momenten nodig waarop ze alleen kunnen zijn.

Ik herken dat zelf ook. Ik ben graag onder de mensen, in contact. Ik kan er zelfs niet zonder. Ik leef op van dat contact. Maar ik ben ook graag alleen. Juist in die afzondering ontstaat ruimte. Als herkauwer laat ik indrukken opnieuw passeren. Daar ontstaat creativiteit. Daar krijgen emoties en gevoelens de ruimte om hun eigen weg te gaan.

Daarom zonder ik mij soms bewust af.

Veelgestelde vragen – FAQ

De behoefte aan afzondering roept bij veel HSP-ers vragen op. Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen.

Waarom heb ik zoveel behoefte aan rust?

Omdat jouw zenuwstelsel veel indrukken verwerkt. Rust helpt om prikkels en emoties te verwerken.

Ben ik introvert als ik me afzonder?

Niet per se. Ook extraverte HSP-ers kunnen behoefte hebben aan stilte en herstelmomenten.

Waarom raak ik uitgeput van sociale situaties?

Omdat je veel prikkels, emoties, geluiden en sociale signalen tegelijk verwerkt.

Is afzondering ongezond?

Nee. Tijdelijk afzonderen kan juist helpen om te herstellen van overprikkeling.

Waarom begrijpen anderen mijn behoefte aan rust niet?

Omdat veel mensen niet beseffen hoeveel indrukken HSP-ers verwerken gedurende een dag.