home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / einzelganger

Einzelgänger of solist: kwaliteit of valkuil?

Einzelgänger of solist: is dat een kwaliteit, een karaktereigenschap die bij je past of word je al snel als een soort probleemgeval gezien wanneer je solistisch of individualistisch bent? Ik meen dat er veel misverstanden bestaan over de einzelgänger. Er wordt gemakkelijk een karikatuur van gemaakt die niet klopt en daar kan iemand behoorlijk last van hebben. Daarom heb ik de einzelgänger toch opgenomen binnen de persoonlijke kernkwaliteiten. In dit artikel ga ik in op de kracht van de einzelgänger, de valkuilen en leerdoelen, vooroordelen vanuit de omgeving, het verschil met sociale angst en wat dit betekent op de werkvloer.

Einzelgänger en introvert zijn kunnen dicht bij elkaar liggen, maar het is niet verstandig om beide begrippen automatisch gelijk te stellen. Bij de einzelgänger ligt hier vooral de nadruk op het prettig vinden om zelfstandig en op jezelf te functioneren.

Waarom ik de einzelgänger toch als kernkwaliteit zie

Ik vermoed dat niet iedereen de einzelgänger onmiddellijk een kernkwaliteit zal noemen. Je kunt het ook een karaktertrek, voorkeur of manier van functioneren noemen. Toch heb ik hem bewust in deze kwaliteitenbibliotheek gezet. De reden is dat hij iets wezenlijks zegt over hoe iemand van nature in elkaar zit en het beste functioneert. Je hoeft jezelf er niet toe te zetten om zelfstandig te zijn of alleen te werken. Het past gewoon bij je. Vanuit die eigenschap kunnen bovendien duidelijke kwaliteiten ontstaan: zelfstandigheid, concentratie, onafhankelijk denken, nuchterheid, doorwerken zonder voortdurend bevestiging nodig te hebben en de bereidheid om niet automatisch met de groep mee te lopen.

Daarom vind ik het te gemakkelijk om de einzelgänger alleen te beschrijven als iemand die zich afzondert. Net als bij andere kwaliteiten geldt dat de kracht en de valkuil dicht bij elkaar liggen. Zelfstandig kunnen functioneren is iets anders dan het contact met iedereen verliezen. Afwijken van de groep is iets anders dan per definitie tegen alles en iedereen zijn.

Vooroordeel of karikatuur

Er zijn nogal wat vooroordelen over einzelgängers. Soms wordt het woord bijna als scheldwoord gebruikt. Ook op de werkvloer hoor je opmerkingen als: ‘jij bent ook zo’n einzelgänger’ of ‘jij bent ook zo’n vreemde vogel’. Misschien word je zelfs weggezet als raar of apart. Alsof daar automatisch iets mis mee is. In het ergste geval wordt een einzelgänger als asociaal of contactgestoord afgeschilderd. Laat je vooral niets wijs maken. Dat hoeft helemaal niet het geval te zijn. Je kunt weinig behoefte hebben aan groepen en tegelijkertijd prima respectvol, behulpzaam en betrokken met andere mensen omgaan.

Onheuse verwachtingen vanuit de omgeving

Soms heeft de omgeving verwachtingen die helemaal niet passen bij de aard van de einzelgänger. Ik moet denken aan een vrachtwagenchauffeur die mij vertelde dat hij door omstandigheden een functie op de binnendienst moest vervullen. Ineens ‘moest’ hij koffiedrinken met collega’s en werd van hem verwacht dat hij voortdurend aan vergaderingen deelnam. Dit was voor hem zo’n grote verandering dat hij uiteindelijk in een burn-out belandde. Uiteraard kan dat niet de bedoeling zijn. Toch wordt van einzelgängers geregeld gevraagd om gedrag te laten zien dat helemaal niet aansluit bij hun aard en karakter.

Ben je zo of doe je zo?

Dat is voor mij een cruciale vraag. Ben je van nature een einzelgänger en vind je het werkelijk prettig om veel zelfstandig te doen? Of vertoon je gedrag dat erop lijkt, terwijl je eigenlijk heel graag meer contact zou willen? Je kunt vaak alleen zijn omdat je dat prettig vindt, maar je kunt je ook afzonderen omdat contact met anderen spannend of moeilijk voor je is. Van buitenaf kan het gedrag op elkaar lijken, terwijl er vanbinnen iets totaal anders speelt.

Misschien herken je dat je wel contact wilt maken maar niet goed durft, dat je graag aan groepsopdrachten zou deelnemen maar je onvoldoende zeker voelt, dat je dingen met anderen wilt delen maar bang bent om jezelf te laten zien of dat je je afzondert terwijl je dat eigenlijk helemaal niet fijn vindt. Dan is het belangrijk om niet te snel het etiket einzelgänger op jezelf te plakken.

Een einzelgänger is iets anders dan iemand met sociale angst

Wanneer je verlangt naar contact maar het uit angst uit de weg gaat, is er iets anders aan de hand. Misschien ervaar je sociale angst bij contact met anderen. Je zondert je dan niet af omdat alleen zijn jouw natuurlijke voorkeur heeft, maar omdat contact spanning oproept. Voor mij is dat een belangrijk onderscheid. De einzelgänger kan prima alleen zijn en mist het contact niet voortdurend. Wie uit angst alleen blijft terwijl hij eigenlijk verbinding verlangt, heeft een ander leerdoel.

De kracht van de einzelgänger zit in zelfstandig denken en werken

De einzelgänger heeft wel degelijk kwaliteiten die op de werkvloer en daarbuiten waardevol kunnen zijn. Vaak kun je langdurig zelfstandig aan een taak werken zonder steeds afstemming of bevestiging nodig te hebben. Je kunt diep in materie duiken, geconcentreerd werken, tot de kern komen en bent vaak nuchter en no-nonsense ingesteld. Je loopt er meestal niet zomaar de kantjes vanaf wanneer je ergens zelf verantwoordelijkheid voor hebt.

Daar komt iets anders bij. Omdat je minder afhankelijk bent van de groep, kun je gemakkelijker een afwijkende gedachte vasthouden. Dat kan waardevol zijn wanneer iedereen ongeveer hetzelfde denkt. Een einzelgänger hoeft niet automatisch origineel of vernieuwend te zijn, maar wanneer onafhankelijkheid samengaat met creatief denken en werken, kunnen opmerkelijke ideeën ontstaan. Creatieve einzelgängers kunnen een enorme scheppingsdrang hebben en met onorthodoxe gedachten komen. Kijk maar eens hoeveel uitvinders en makers veel tijd alleen nodig hadden om tot iets nieuws te komen.

Wat is de valkuil van de einzelgänger?

Zoals bij iedere kwaliteit kan ook deze eigenschap doorschieten. Zelfstandigheid wordt dan afzondering en onafhankelijkheid kan veranderen in het verliezen van aansluiting. Je kunt te weinig feedback vragen, onvoldoende delen waar je mee bezig bent of pas veel te laat ontdekken dat jouw omgeving een andere richting is opgegaan. Ook kun je zo sterk jouw eigen weg volgen dat eigenwijs of eigengereid gedrag ontstaat.

• Je verliest het contact met jouw omgeving.
• Je wordt te eigengereid.
• Je komt in een sociaal isolement terecht.
• Je verliest de aansluiting met collega’s.
• Je vermijdt groepen en gezelschappen steeds meer.

Jezelf profileren als einzelgänger

Een opmerking die de einzelgänger nogal eens krijgt, is: ‘je zou je wat meer moeten profileren’. Daar wordt vervolgens soms mee bedoeld dat je alles zou moeten worden wat je nu juist niet bent: enthousiast en vlot overkomen, overal aanwezig zijn en vaker in het middelpunt staan. Daar gaan organisaties wat mij betreft de mist in. Wanneer jij je wilt profileren op een manier die bij je past, dan profileer jij je als einzelgänger. Je hoeft geen toneelstuk op te voeren. Konijnen leven in het bos, vogels in de lucht. Dat moet je niet willen veranderen.

Is alleen kunnen zijn voor jou een uitdaging?

De beweging kan ook precies andersom zijn. Heb je voortdurend behoefte aan mensen om je heen? Vind je stilte of alleen werken snel ongemakkelijk? Wil je iedere beslissing eerst met anderen bespreken of heb je veel bevestiging van een groep nodig voordat je jouw eigen koers durft te volgen? Dan kan iets van de einzelgänger juist voor jou een uitdaging zijn. Je hoeft natuurlijk geen einzelgänger te worden, maar zelfstandig kunnen denken, alleen kunnen werken en jouw eigen koers durven volgen zijn waardevolle vermogens.

Misschien ben je van nature juist heel sociaal ingesteld of hecht je sterk aan gezelligheid en samenzijn. Daar is niets mis mee. Maar wanneer je bijna niet meer zonder gezelschap of groepsbevestiging kunt functioneren, kan het goed zijn om te oefenen met een andere beweging: een besluit alleen nemen, zelfstandig aan iets werken of bewust ruimte maken om met jezelf te zijn.

Tips voor de leidinggevende

Stuur je als leidinggevende een einzelgänger aan? Probeer zijn karakter dan niet om te bouwen tot het profiel van de meest sociale medewerker van het team. Acceptatie is belangrijker. Help iemand om zich bewust te zijn van zijn valkuilen en zorg tegelijk dat werkzaamheden aansluiten bij de kracht van zelfstandig functioneren. Geef waar mogelijk opdrachten waarin concentratie, autonomie en eigen verantwoordelijkheid tot hun recht komen en wees niet verbaasd wanneer je daar veel voor terugkrijgt. Vermijd bovendien grapjes en etiketten als ‘vreemde vogel’ of ‘aparte’. Is iemand daarnaast creatief? Benut die creativiteit dan vooral.

Sociale vaardigheden zonder jezelf te verbouwen

Ook een einzelgänger kan natuurlijk sociale vaardigheden ontwikkelen. Je kunt leren gemakkelijker op iemand af te stappen, een gesprek aan te gaan, een gesprek gaande te houden en iets meer van jezelf te laten zien. Maar volgens mij begint de persoonlijke ontwikkeling van de einzelgänger niet met de boodschap dat je socialer moet worden. Zij begint eerder bij zelfaanvaarding: ja, ik ben een einzelgänger, ik herken dat dit bij mij past en ik zie zowel de kracht als de valkuil ervan. Van daaruit kun je vaardigheden ontwikkelen die ervoor zorgen dat jouw zelfstandigheid niet verandert in afzondering.

Welke ontwikkeldoelen passen bij een einzelgänger?

Wees vooral de beste einzelgänger die er is. Het gaat er niet om dat je jouw natuurlijke behoefte aan zelfstandigheid moet wegwerken, maar dat je verbinding houdt waar die nodig is.

• Contact en feedback blijven zoeken wanneer jouw werk of omgeving daarom vraagt.
• Helder blijven communiceren zodat anderen weten wat je doet, nodig hebt en van plan bent.
• Een omgeving en werkzaamheden zoeken waarin zelfstandigheid ruimte krijgt zonder dat je volledig geïsoleerd raakt.

Veelgestelde vragen over de einzelgänger

Rond de einzelgänger bestaan veel aannames. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die helpen om deze eigenschap beter te onderscheiden van eenzaamheid, sociale problemen en andere persoonlijkheidskenmerken.

Is een einzelgänger automatisch asociaal?

Nee. Weinig behoefte hebben aan veel sociale contacten betekent niet dat je geen rekening houdt met anderen of geen sociale vaardigheden hebt. Je kunt prima met mensen omgaan en toch een sterke voorkeur hebben voor zelfstandigheid en tijd alleen.

Is een einzelgänger altijd introvert?

De eigenschappen kunnen sterk met elkaar samenhangen, maar het zijn geen volledig identieke begrippen. Introversie zegt vooral iets over jouw voorkeur voor prikkels en sociale interactie, terwijl bij de einzelgänger de zelfstandige en solistische manier van functioneren nadrukkelijk naar voren komt.

Voelt een einzelgänger zich vaak eenzaam?

Dat hoeft helemaal niet. Juist het vermogen om goed alleen te kunnen zijn hoort bij de beschrijving op deze pagina. Eenzaamheid ontstaat wanneer je verbinding mist die je wel nodig hebt. Alleen zijn en eenzaam zijn zijn dus twee verschillende dingen.

Kan een einzelgänger goed in een team functioneren?

Ja, maar waarschijnlijk niet in ieder team en niet onder iedere manier van samenwerken. Een einzelgänger kan uitstekend bijdragen wanneer er ruimte is voor zelfstandig werken, eigen verantwoordelijkheid en duidelijke afstemming zonder voortdurend gezamenlijk bezig te moeten zijn.

Moet een einzelgänger socialer leren worden?

Niet als algemeen ontwikkeldoel. Het is zinvoller om te kijken waar de valkuil ontstaat. Wanneer je onvoldoende communiceert, geen feedback vraagt of aansluiting verliest, is daar iets te ontwikkelen. Maar het doel is niet om jouw karakter te veranderen in dat van iemand die voortdurend behoefte heeft aan sociale activiteit.