home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / hb sociaal onhandig

Zijn hoogbegaafde personen sociaal onhandig?

Zijn hoogbegaafde personen sociaal onhandig? Dat beeld ontstaat vaak wanneer iemand zich terugtrekt, weinig aansluiting ervaart, anders reageert in een groep of moeite heeft met oppervlakkig contact. Toch zegt dat niet automatisch iets over een gebrek aan sociale vaardigheden. Veel hoogbegaafde personen voelen juist snel aan wat er in een groep gebeurt, hebben oog voor verhoudingen en stellen hoge eisen aan vriendschap, eerlijkheid, echtheid en wederzijds begrip.

Sociaal onhandig voelen kan ontstaan wanneer jouw manier van denken, voelen en contact maken niet aansluit bij de mensen om je heen. Je wilt misschien wel verbinding, maar je zoekt meer diepgang, duidelijkheid en oprechtheid dan jouw omgeving gewend is. Daardoor kun je afstand ervaren, jezelf terugtrekken of het gevoel krijgen dat je niet goed weet hoe je moet meedoen. Deze pagina hoort bij het thema hoogbegaafd en anders voelen. Binnen dit thema gaat deze pagina specifiek over de vraag waarom hoogbegaafde personen soms als sociaal onhandig worden gezien en wat er werkelijk speelt in contact, vriendschap, aanpassing en aansluiting.

Wat betekent sociaal onhandig bij hoogbegaafdheid?

Sociaal onhandig betekent in deze context dat jouw gedrag in contact met anderen niet altijd goed wordt begrepen. Misschien stel je vragen die anderen te direct vinden, zoek je meer diepgang dan de groep gewend is of neem je afstand wanneer gesprekken je weinig bieden.

Dat betekent niet dat je geen gevoel hebt voor sociale verhoudingen. Veel hoogbegaafde personen merken juist snel op wat er in een groep gebeurt, voelen spanningen aan en doorzien verwachtingen. In mijn artikel over uit de toon vallen schrijf ik ook over wat het met je doet wanneer jouw manier van contact maken afwijkt van die van de groep. Daar krijg je meer inzicht in het gevoel dat jouw gedrag of aanwezigheid niet aansluit bij wat anderen verwachten.

Wat doet het met je als anderen zeggen dat je raar doet?

Is er weleens tegen jou gezegd: ‘Waarom doe je zo raar?’ Of: ‘Begrijp je dat dan niet?’ Herken je deze uitspraken: ‘Het is zo gemakkelijk, dat jij daar moeite mee hebt?’ en ‘Gedraag je nu eens normaal.’ Zie je hoe scherp die kritische kanttekeningen kunnen binnenkomen bij iemand die hoogbegaafd is? Alle reden voor een HB'er om zich wat afzijdig op te stellen of om zich terug te trekken uit het sociale verkeer. Wil je nog een voorbeeld? ‘Doe eens gewoon met ons mee en zeg niet steeds van die rare dingen’ of ‘Waarom moet je daar zo lang over nadenken?’

Wanneer zulke opmerkingen vaak terugkomen, kun je steeds meer gaan twijfelen aan jouw manier van contact maken. Je vraagt je af of je te serieus bent, te direct reageert, te veel nadenkt of te weinig meedoet met wat anderen gewoon vinden. Je kunt jezelf daarna gaan aanpassen. Je zegt wat de groep wil horen, houdt gedachten voor jezelf of probeert luchtiger over te komen dan je bent. Dat kan op korte termijn helpen om erbij te horen, maar op langere termijn kun je steeds verder verwijderd raken van jouw eigen manier van communiceren.

In mijn artikel over de invloed van de buitenwereld schrijf ik ook over hoe opmerkingen van anderen bepalen hoe jij naar jezelf kijkt. Daar krijg je meer inzicht in hoe verwachtingen en oordelen van anderen jouw gedrag en zelfbeeld kunnen beïnvloeden.

Welke rol speelt intelligentie bij sociale ontwikkeling?

Hoogbegaafd zijn is meer dan het hebben van een hoge intelligentie. Naast de hoge intelligentie spelen de leereigenschappen een rol. HB'ers hebben een goed geheugen, een hoog leertempo, ze kunnen snel verbanden leggen en ze beschikken over een grote parate kennis en woordenschat. Bovendien weten ze nieuwe kennis snel te combineren met bestaande kennis en kunnen ze goed analyseren. Ze zijn creatief en oplossingsgericht.

Een hoog leertempo, een grote woordenschat en het snel leggen van verbanden kunnen ook invloed hebben op gesprekken. Je bent misschien al bezig met de volgende stap, terwijl de ander nog bij het begin van het onderwerp is. Of je zoekt naar nuance en betekenis, terwijl de groep vooral luchtig contact wil. Dat verschil kan tot misverstanden leiden. De ander vindt jou misschien ingewikkeld of te serieus. Jij kunt het gesprek juist oppervlakkig of traag vinden. Dat zegt nog niets over jouw sociale vermogen. Het laat vooral zien dat jullie manier van denken en communiceren niet vanzelfsprekend op elkaar aansluit.

Waarom voelen hoogbegaafde personen zich anders dan anderen?

Hoogbegaafden zijn vaak anders dan anderen. Mensen die niet hoogbegaafd zijn, hebben een ander leer- en denkvermogen dat niet aansluit bij dat van een hoogbegaafd persoon. Er wordt weleens gezegd dat circa 2,5% van de mensen hoogbegaafd is. Daarom kan het moeilijk zijn om met ontwikkelingsgelijken in contact te komen. Contacten met gelijkgestemden die op hetzelfde denkniveau functioneren, kunnen belangrijk zijn. Zeker om onbegrip te voorkomen dat snel kan ontstaan bij mensen die die begaafdheid niet hebben.

Wanneer je weinig mensen ontmoet die op een vergelijkbare manier denken en communiceren, kun je jezelf moeilijk spiegelen. Je merkt dat jouw vragen, interesses en verwachtingen rond vriendschap anders zijn, maar je begrijpt niet altijd waarom. In mijn artikel over aansluiting missen schrijf ik ook over hoe je behoefte kunt hebben aan contact en toch geen werkelijke verbinding ervaart. Daar krijg je meer inzicht in het verschil tussen alleen zijn en je niet echt verbonden voelen.

Waarom ervaren hoogbegaafde personen afwijzing?

Wat vaak gebeurt, is dat hoogbegaafden als ‘niet leuk’ of ‘saai’ werden gekwalificeerd. Voortdurend hebben ze als kind al de afwijzing gevoeld, omdat ze nu eenmaal vroegrijp zijn en soms liever omgaan met oudere mensen of samenwerken met ontwikkelingsgelijken. Wanneer de afwijzing buitenproportioneel is, kan dat ook een reactie oproepen van: ‘Ik trek me maar terug, want omgaan met anderen is niet leuk.’ Je kent de uitdrukking vast wel: ‘Met een boekje in een hoekje.’

Afwijzing kan diep ingrijpen wanneer je al jong merkt dat jouw manier van contact maken niet wordt gewaardeerd. Je kunt gaan geloven dat jouw behoefte aan diepgang, eerlijkheid of rust verkeerd is. Misschien trek je je daarom terug voordat een ander jou kan afwijzen. Je kiest voor een boek, een eigen project of een veilige plek waar je niets hoeft uit te leggen. In mijn artikel over labels en hokjes schrijf ik ook over wat er gebeurt wanneer anderen steeds een vaste betekenis geven aan jouw gedrag. Daar krijg je meer inzicht in hoe zo’n oordeel onderdeel kan worden van jouw zelfbeeld.

Zijn hoogbegaafde personen sociaal sterk ontwikkeld?

Hoogbegaafden zijn sociaal vaak sterk ontwikkeld. Ze hebben snel door wat de groep van hen verwacht en begrijpen ook vaak prima dat zij aan die verwachting moeten voldoen. Ook legt men vaak gemakkelijk contact. Kortom: HB'ers zijn sociaal competent. Hun ontwikkeling loopt echter niet parallel met die van leeftijdsgenoten. Door hun snellere ontwikkeling stellen ze andere eisen aan de omgang met elkaar. Dat uit zich vaak in zaken als:

• Andere verwachtingen ten aanzien van vriendschap dan leeftijdgenoten.
• Een neusje voor onrecht en een sterk rechtvaardigheidsgevoel en ook een zekere mate van non-conformisme.
• Behoefte aan diepergaand contact en minder behoefte aan oppervlakkige contacten.
• Hoge eisen met betrekking tot trouw, aanvaarding, echtheid, openheid en eerlijkheid.
• Afspraak is afspraak.

Waarom passen hoogbegaafde personen zich sociaal zo sterk aan?

Hoogbegaafden hebben in hun leven vaak veel moeite gedaan om zich aan te passen. Soms hebben ze zich in allerlei bochten gewrongen om ook leuk gevonden te worden, om erbij te horen en om die waardering te krijgen die iedereen nodig heeft. Zelfaanvaarding is van groot belang voor HB'ers. Je mag zijn wie je bent en je bent oké. Belangrijk is dat ze iemand om zich heen hebben die hen begrijpt en die geen belemmeringen oplegt.

Aanpassen kan beginnen als een poging om contact te behouden. Je let goed op wat anderen van je verwachten en probeert jouw gedrag daarop af te stemmen. Je lacht mee, houdt vragen voor jezelf of maakt jouw taal eenvoudiger. Wanneer je dit vaak doet, kan contact vermoeiend worden. Je bent dan niet alleen bezig met de ander, maar ook voortdurend met het bijsturen van jezelf. Daardoor kan het lijken alsof je sociaal onzeker bent, terwijl je juist voortdurend sociaal aan het analyseren bent. Het is daarom belangrijk dat je contacten vindt waarin je niet steeds hoeft te vertragen, verbergen of aanpassen. Bij passende mensen ontstaat meer ruimte voor jouw eigen manier van denken, voelen en communiceren.

Veelgestelde vragen - FAQ

De vraag of hoogbegaafde personen sociaal onhandig zijn, roept vaak nieuwe vragen op. Hieronder lees je meer over sociale ontwikkeling, terugtrekken, vriendschap en aanpassen.

Zijn hoogbegaafde personen minder sociaal vaardig?

Nee. Veel hoogbegaafde personen zijn sociaal opmerkzaam en voelen snel aan wat er in een groep gebeurt. Problemen ontstaan vaak wanneer hun ontwikkeling, behoeften of manier van communiceren niet aansluiten bij de omgeving.

Waarom trekken hoogbegaafde personen zich sociaal terug?

Terugtrekken kan ontstaan na onbegrip, afwijzing of een gebrek aan diepgang. Het kan een manier zijn om jezelf te beschermen tegen contacten waarin je je voortdurend moet aanpassen.

Waarom hebben hoogbegaafde personen moeite met oppervlakkig contact?

Veel hoogbegaafde personen zoeken betekenis, eerlijkheid en diepgang. Oppervlakkige gesprekken kunnen daardoor weinig voldoening geven, terwijl anderen die vorm van contact juist prettig vinden.

Kun je sociaal sterk zijn en toch geen aansluiting ervaren?

Ja. Sociale vaardigheid en aansluiting zijn verschillende dingen. Je kunt goed contact leggen en toch weinig herkenning, gelijkwaardigheid of verbinding ervaren.

Hoe voorkom je dat je jezelf sociaal voortdurend aanpast?

Het helpt om je bewust te worden van wat jij nodig hebt in contact en om mensen te zoeken bij wie je minder hoeft uit te leggen of af te remmen. Zelfaanvaarding speelt daarbij een belangrijke rol.