home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / openhartig

Openheid en openhartigheid als kwaliteit

Openheid en openhartigheid zijn kwaliteiten of eigenschappen. Past dit persoonskenmerk bij jou? Ben jij openhartig? Dan ben je open in jouw communicatie en dat betekent vooral dat je eerlijk bent over jouw gevoelens. Open communicatie is de mate waarin je bereid bent om je te laten zien. Het is echt een kwaliteit in hoe je communiceert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten heeft openheid dus ook te maken met de mate waarin je jouw gevoelens deelt. Ben je boos, geïrriteerd of gefrustreerd? Kunnen anderen dat ook aan je zien? Of is er iets wat je raakt of aanspreekt? Moffel het dan niet weg!

Openhartig zijn betekent niet dat je alles moet vertellen

Om meteen maar een misverstand weg te nemen: openheid heeft niets te maken met het delen van de code van de pinpas of andere aanverwante privéaangelegenheden. Vaak menen mensen dat open communicatie hetzelfde is als alles vertellen. Dat is niet zo. Je bepaalt nog steeds zelf wat privé is, wat relevant is en wat je met de ander wilt delen.

Een tweede misverstand is dat openhartigheid hetzelfde is als iemand ongezouten de wacht aanzeggen of iemand eens onomwonden vertellen hoe je over die persoon denkt. Daarover gaat het juist niet. Eerder is het dat jij laat zien hoe jij je voelt in een bepaalde situatie en dat je daar ook de verantwoordelijkheid voor neemt. Er zit een groot verschil tussen: ‘jij bent irritant’ en ‘ik merk dat ik geïrriteerd raak door wat er gebeurt’. In het eerste geval vertel je vooral iets over de ander. In het tweede geval laat je iets van jezelf zien.

Wat is het verschil tussen openhartig, oprecht en recht door zee?

Deze kwaliteiten liggen dicht bij elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde. Wanneer je oprecht bent, is wat je zegt en laat zien echt en gemeend. Je speelt geen rol en zegt niet iets wat je eigenlijk niet bedoelt. Openhartigheid gaat een stap specifieker over de bereidheid om ook iets van jouw binnenwereld, gevoelens en reacties zichtbaar te maken.

Recht door zee communiceren gaat sterker over directheid. Je draait er niet omheen en zegt duidelijk waar het op staat. Dat kan heel openhartig zijn, maar hoeft niet. Je kunt iemand rechtstreeks vertellen wat er moet gebeuren zonder iets te zeggen over wat het met jou doet. En andersom kun je heel openhartig vertellen dat iets je raakt zonder dat je op een harde of directe manier communiceert.

Wanneer wordt openhartigheid te open?

Wat is de valkuil die erbij hoort? Kun je ook te open of te openhartig zijn? Er zijn eigenlijk twee woorden die bij de valkuil horen, namelijk naïef worden of te goed van vertrouwen zijn. Je bent dan zo open over jouw gevoelens dat er te weinig afstand overblijft naar de ander. Soms stel je je te kwetsbaar op en geef je anderen gelegenheid om daar misbruik van te maken. En dan krijg je van die gesprekken in de trant van: ‘ja maar toen zei je...’. Dat is heel vervelend.

Een andere valkuil is goedgelovig worden. Dan neem je snel aan wat een ander jou vertelt. Je veronderstelt dat het klopt wat de ander beweert en zonder dat nader te onderzoeken neem je het voor waar aan. Open zijn betekent echter niet dat je jouw beoordelingsvermogen aan de kapstok hoeft te hangen.

Kortom: wees openhartig, mijd de valkuilen die ik hier noem en houd het bij een soort van ‘beheersbare kwetsbaarheid’. Het leerdoel of de uitdaging is dus voldoende distantie houden, goed omgaan met afstand en nabijheid en in zekere zin een vorm van zakelijkheid bewaren.

Openhartigheid vraagt ook om timing en dosering

Beheersbare kwetsbaarheid betekent voor mij ook dat je niet ieder gevoel onmiddellijk, tegen iedereen en in iedere situatie hoeft uit te spreken. Openhartigheid blijft echt wanneer je bewust kiest wanneer je iets deelt, met wie je dat doet en hoeveel je laat zien. Niet alles wat je voelt hoeft op hetzelfde moment op tafel te komen.

Daar raakt openhartigheid aan je kwetsbaar durven opstellen. Je laat iets zien wat werkelijk van jou is en waarvan je niet helemaal kunt bepalen hoe de ander erop reageert. Maar kwetsbaar zijn betekent niet grenzeloos zijn. Soms is het juist verstandig om eerst zelf te begrijpen wat je voelt voordat je het deelt. Ook kun je rekening houden met de relatie, het moment en de vraag of de ander zorgvuldig met jouw openheid omgaat.

Timing en dosering maken jouw openheid dus niet minder echt. Ze helpen je om verantwoordelijk met jouw gevoelens om te gaan. Openhartigheid is niet: alles eruit gooien wat zich aandient. Het is eerlijk zijn over wat er bij jou speelt zonder jezelf of de ander met iedere emotie te overspoelen.

Waar erger je je aan als je openhartig bent?

Het tegenovergestelde van openhartigheid kan gemakkelijk jouw allergie raken. Je kunt moeite hebben met geslotenheid, wantrouwen of achterdocht, negativiteit, gereserveerdheid en gemaaktheid. Zeker wanneer je voelt dat iemand iets anders zegt dan wat er werkelijk speelt, kan dat bij jou gaan schuren. Jij hebt liever dat iemand zegt wat er aan de hand is dan dat je via allerlei omwegen moet proberen te ontdekken wat er onder de oppervlakte gebeurt.

Toch betekent gereserveerdheid niet automatisch dat iemand onecht is. De een deelt gevoelens veel gemakkelijker dan de ander en sommige mensen hebben tijd nodig voordat zij iets van zichzelf laten zien. Openhartigheid in balans betekent daarom ook dat je ruimte kunt laten voor het tempo en de grenzen van de ander.

Kun je openheid ook spelen?

Dat is een supermooie vraag eigenlijk. Kun je openhartigheid spelen? Dat is nu het geheim van openhartigheid: je zegt wat je voelt en je voelt wat je zegt. Je zegt wat je bedoelt en je bedoelt wat je zegt. En als je dat zou spelen, dan zeg je niet wat je voelt. Dus het antwoord op de vraag is: zodra je openhartigheid gaat spelen, veins je openhartig te zijn. Maar je bent het niet.

Onderstaande dingen horen er dus niet bij:

• Vriendelijkheid veinzen terwijl je irritatie voelt.
• Interesse tonen terwijl je niet geïnteresseerd bent.
• Waardering uitspreken terwijl je het niet meent.
• Gemaakte boosheid.
• Teleurgesteld zijn maar net doen alsof het nog wel meevalt.
• Verdrietig zijn en zeggen: ‘nou ja, het is niet anders’.
• Cynisme of sarcasme gebruiken om jouw werkelijke gevoel te verbergen.

Dat wil overigens niet zeggen dat je ieder gevoel ongefilterd hoeft te uiten. Je kunt irritatie voelen en toch besluiten eerst rustig na te denken voordat je er iets over zegt. Het verschil zit erin dat je niet doet alsof de irritatie er helemaal niet is. Je neemt jouw gevoel serieus en kiest vervolgens hoe je ermee omgaat.

Waarom zorgt openhartigheid voor verbinding?

Open communicatie is de sleutel voor verbinding en verbindend communiceren en tevens de basis voor persoonlijk leiderschap. Dat is wat anders dan diplomatieke spelletjes of verborgen agenda's. De verbinding gaat ontstaan in de echtheid en oprechtheid, maar ook in de openheid. Wanneer jij werkelijk laat zien wat iets met je doet, krijgt de ander de kans om jou beter te begrijpen.

Verbinding voel je en als je dat niet voelt, dan is er geen verbinding anders dan op rationele gronden. Dit is een essentieel onderdeel van communicatie en het gaat over de onderlaag van gevoelens. Juist wanneer mensen woorden geven aan wat er onder de oppervlakte speelt zonder elkaar daarvan de schuld te geven, kan er iets ontstaan wat met alleen argumenten vaak niet lukt.

Is openhartig zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je voelt van alles, maar laat daar weinig van zien. Wanneer iets je raakt, zeg je al snel dat het wel meevalt. Irritatie houd je voor jezelf, verdriet moffel je weg en anderen moeten soms raden wat er werkelijk bij jou speelt. Misschien voelt dat veiliger of heb je geleerd dat gevoelens vooral privé zijn. Dan kan openhartigheid voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je vanaf nu alles moet vertellen. Je kunt klein beginnen door eerlijker te benoemen wat een situatie met je doet. ‘Dat raakt me’, ‘hier word ik onzeker van’ of ‘ik merk dat ik hier geïrriteerd over raak’ kan al genoeg zijn. Daarmee laat je iets van jezelf zien zonder dat je jouw hele binnenwereld hoeft open te leggen. Juist dat kan meer duidelijkheid en echt contact geven.

Welke ontwikkeldoelen passen bij openhartigheid?

Wanneer openhartigheid sterk bij jou past, hoef je jouw open manier van communiceren niet af te leren. De ontwikkeling zit vooral in zorgen dat openheid samengaat met grenzen, onderscheidingsvermogen en verantwoordelijkheid voor jouw eigen gevoelens.

• Voldoende distantie bewaren en bewust omgaan met afstand en nabijheid.
• Jouw gevoelens eerlijk delen zonder alles onmiddellijk of met iedereen te bespreken.
• Open blijven zonder goedgelovig te worden en blijven onderzoeken of vertrouwen terecht is.

Veelgestelde vragen over openhartigheid

Openhartigheid gaat over jezelf laten zien, maar dat roept ook vragen op over grenzen, emoties en wat je wel of niet met anderen deelt. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Moet je altijd zeggen wat je voelt?

Nee. Een gevoel serieus nemen betekent niet dat je het onmiddellijk hoeft uit te spreken. Soms moet je eerst begrijpen wat er in jou gebeurt of is het beter om een rustiger moment te kiezen. Openhartigheid betekent vooral dat je niet structureel doet alsof gevoelens er niet zijn en dat je eerlijk kunt zijn wanneer het relevant wordt.

Is openhartigheid hetzelfde als emotioneel zijn?

Nee. Je kunt heel openhartig zijn en tegelijkertijd rustig communiceren. Het gaat niet om de heftigheid waarmee je een gevoel uit, maar om de eerlijkheid waarmee je laat zien wat iets met jou doet. Ook een kalme zin kan bijzonder openhartig zijn.

Kun je openhartig zijn zonder privézaken te delen?

Zeker. Het pinpasvoorbeeld maakt dat eigenlijk meteen duidelijk. Privé blijven en openhartig zijn sluiten elkaar niet uit. Je kunt jouw gevoelens en reacties eerlijk benoemen terwijl bepaalde persoonlijke informatie gewoon van jou blijft.

Wat doe je als iemand jouw openheid tegen je gebruikt?

Dan is het belangrijk om daar een grens te trekken. Openheid verplicht je niet om iemand steeds opnieuw toegang te geven tot informatie waar onzorgvuldig mee wordt omgegaan. Je kunt benoemen wat er is gebeurd, jouw vertrouwen opnieuw beoordelen en bewuster kiezen wat je voortaan met die persoon deelt.

Waarom vinden sommige mensen openhartigheid ongemakkelijk?

Omdat gevoelens bespreekbaar maken dichterbij kan komen dan zij gewend zijn. Sommige mensen voelen zich prettiger bij feiten, taken en rationele gesprekken. Dat betekent niet dat jouw openheid verkeerd is, maar wel dat je rekening kunt houden met het tempo van de ander. Verbinding kun je uitnodigen, maar niet afdwingen.