home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / oprecht

Oprecht en oprechtheid

Oprechtheid is een waarde en een kwaliteit. Wat is het kenmerk van oprechtheid? Het is welgemeend. Het is echt een kwaliteit in hoe je anderen in beweging zet. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat oprechtheid over echte bedoelingen, zonder verborgen agenda of verkeerde bijbedoelingen. In dit artikel ga ik in op de kwaliteit oprechtheid en de bijbehorende valkuil. Maar ook op wat dit betekent in jouw persoonlijke communicatie.

Wat is onoprecht?

Ik wil toch ook graag even formuleren wat onoprecht is. Dan komen we nog dichter bij de betekenis van oprechtheid. Is onoprecht hetzelfde als oneerlijk? Ik vind van niet. Om het verschil te begrijpen zet ik wat typeringen neer. Voel je het verschil wanneer ik zeg:

• Je kunt interesse tonen, dat is fatsoenlijk, en je kunt geïnteresseerd zijn.
• Je kunt aandachtig luisteren, dat heb je op de training geleerd, of je luistert oprecht en met je hart naar het verhaal van iemand.
• Je kunt iemand het beste toewensen omdat iedereen dat doet, of je meent het uit de grond van je hart.
• Je toont jouw medeleven bij de condoleance als vorm van sociaal wenselijk medeleven, of je bent echt geraakt door het overlijden van de persoon.

Wanneer je oprecht bent, dan merkt de ander dat het jou raakt. De ander voelt aan dat het jou niet koud laat wat er wordt verteld. Het is welgemeend! Het komt recht uit jouw hart. Je voelt de emotie die de ander daarbij ervaart en je toont jouw gevoelens.

Wat is het verschil tussen oprecht en eerlijk?

Oprechtheid en eerlijkheid liggen dicht bij elkaar, maar ik vind ze niet hetzelfde. Eerlijkheid gaat sterk over de waarheid spreken, niets verdraaien en de ander niet misleiden. Oprechtheid gaat meer over de echtheid van jouw bedoeling. Meen je werkelijk wat je zegt? Komt jouw belangstelling, waardering of medeleven ook echt van binnenuit?

Je kunt dus eerlijk zeggen dat je ergens geen belangstelling voor hebt en daarmee nog steeds oprecht zijn. Andersom kun je feitelijk iets zeggen wat waar is, maar daar toch een verborgen bedoeling mee hebben. Bij oprechtheid gaat het daarom niet alleen om de woorden, maar ook om wat erachter zit.

Kun je oprechtheid leren?

Oprechtheid is dus geen vaardigheid. Het is ook niet op school te leren of op een training of cursus. Je kunt het wel ontwikkelen. Er is ook durf en moed voor nodig om oprecht te zijn. Je geeft wel hart en ziel bloot.

Je kunt natuurlijk leren om beter te luisteren, duidelijker te communiceren of meer vragen te stellen. Maar wanneer de belangstelling niet echt is, wordt het een techniek. Oprechtheid ontstaat niet doordat je een trucje goed uitvoert. Het vraagt dat wat je laat zien ook daadwerkelijk past bij wat je voelt, bedoelt en belangrijk vindt.

Waarom kun je oprechtheid niet faken?

Laat ik er dit nog even bij zeggen: "oprechtheid moet je niet willen faken". Dat gebeurt veel te veel. En dat is zo'n drogreden en bedrieglijk verhaal dat je jezelf te kijk zet. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer er in het debat over de toeslagenaffaire door iedereen even gezegd moet worden "hoe erg het voor de gedupeerden is". Op den duur gaat het zelfs irriteren.

Of wanneer er ergens veel slachtoffers zijn en de politiek verantwoordelijke zijn medeleven betuigt met de nabestaanden terwijl iedereen aanvoelt dat de opgedreunde tekst door de secretaresse is geschreven. Het probleem zit dan niet in de woorden zelf. De woorden kunnen uitstekend gekozen zijn. Maar wanneer het contact met de werkelijke betrokkenheid ontbreekt, voelt de ander dat vaak haarfijn aan.

Wat betekent oprechtheid in communicatie?

Ik praat ook graag over oprechtheid bij communicatie. De basis voor communicatie is vertrouwen en veiligheid. Oprechtheid draagt daar in hoge mate aan bij. En onoprechtheid doet daar in nog veel hogere mate afbreuk aan. Wat is oprechtheid in communicatie?

• Je zegt wat je voelt en je voelt wat je zegt.
• Je zegt wat je bedoelt en je bedoelt wat je zegt.
• Je bent open over jouw bedoelingen, verwachtingen en belangen.
• Non-verbaal straal je uit wat je zegt en wat je voelt.

Daar raakt oprechtheid aan openhartig communiceren, maar het is niet hetzelfde. Openhartigheid gaat vooral over de bereidheid om te laten zien wat je denkt en voelt. Oprechtheid gaat over de vraag of wat je zegt en toont werkelijk gemeend is. Je kunt heel oprecht zijn en toch bepaalde persoonlijke gevoelens voor jezelf houden.

Er zijn mensen die het voortdurend vermelden: "wat ik nu tegen je zeg, meen ik oprecht". Wellicht zijn de bedoelingen goed maar in feite zwakken ze de boodschap af. Wanneer je oprecht iets meent, hoef je dat niet te zeggen. Dat heeft de ander allang aangevoeld namelijk.

Wat hebben oprechtheid en rechtvaardigheidsgevoel met elkaar te maken?

Oprechtheid raakt ook aan rechtvaardigheidsgevoel. Wanneer jij oprecht bent, ben je open over jouw belangen en bedoelingen en probeer je de ander niet via een verborgen agenda ergens naartoe te sturen. Dat kan goed samengaan met een sterk gevoel voor wat eerlijk, juist en rechtvaardig is.

Toch zijn het verschillende kwaliteiten. Oprechtheid zegt vooral iets over de echtheid en zuiverheid van jouw bedoeling. Rechtvaardigheidsgevoel gaat sterker over jouw besef van wat rechtvaardig of onrechtvaardig is. Je kunt dus ergens heel oprecht over zijn terwijl een ander jouw standpunt nog steeds niet rechtvaardig vindt. Het ene gaat over de bedoeling, het andere over jouw beoordeling van wat recht doet aan mensen en situaties.

Kun je ook te oprecht zijn?

Of er ook een valkuil bij oprechtheid bestaat is dezelfde vraag als: kun je te oprecht zijn? Ik vind dat een lastige vraag. In feite is het een waarde die bij jou past. Als er sprake is van te oprecht zijn, dan heeft dat vooral met de achterliggende emotie te maken. Je kunt zo nadrukkelijk met jouw hart betrokken worden bij een situatie of persoon dat je overbetrokken dreigt te raken.

Dan kan het moeilijk worden om voldoende afstand te bewaren. Je neemt het verdriet, de teleurstelling of het probleem van de ander misschien te veel mee naar huis of voelt je verantwoordelijk voor iets wat niet van jou is. De ontwikkeling zit dan niet in minder oprecht worden, maar in betrokken blijven zonder jezelf volledig met de situatie van de ander te vereenzelvigen.

Waar erger je je aan als je oprecht bent?

Een irritatie van een oprecht persoon is onoprechtheid: verkooppraatjes, mooie praatjes en vlotte babbels die niet gemeend zijn. Wanneer je zelf veel waarde hecht aan echtheid, kun je snel voelen wanneer woorden vooral bedoeld lijken om indruk te maken, iemand te beïnvloeden of iets mooier voor te stellen dan het werkelijk is.

Daar horen ook een aantal duidelijke tegenpolen bij:

• Schijnheilig gedrag, waarbij iemand zich beter of oprechter voordoet dan werkelijk het geval is.
• Slijmen of beslijmd worden, waarbij mooie woorden vooral worden ingezet om iets gedaan te krijgen.
• Uiterlijk vertoon, wanneer de buitenkant belangrijker lijkt te worden dan wat er werkelijk van binnen leeft.

Dat zijn dus niet de valkuilen van iemand die te oprecht is. Ze liggen juist aan de andere kant: bij gedrag waarbij uiterlijk, woorden of bedoelingen niet goed met elkaar overeenkomen.

Is oprecht zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je past je gemakkelijk aan, zegt wat sociaal wenselijk is of laat niet snel merken wat je werkelijk bedoelt. Misschien toon je belangstelling omdat het zo hoort, terwijl jouw gedachten ergens anders zijn. Of je zegt iets aardigs terwijl je van binnen iets heel anders voelt. Dan kan oprechter zijn voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je voortaan ieder gevoel ongefilterd hoeft uit te spreken. Oprechtheid begint veel eerder. Klopt wat ik zeg met wat ik werkelijk bedoel? Ben ik werkelijk geïnteresseerd of voer ik een sociaal kunstje uit? Ben ik duidelijk over mijn belangen? Wanneer je daar eerlijk naar kijkt, ontstaat vaak vanzelf meer overeenstemming tussen jouw woorden, jouw houding en jouw werkelijke bedoeling.

Welke ontwikkeldoelen passen bij oprechtheid?

Wanneer oprechtheid sterk bij jou past, hoef je jouw echtheid en welgemeende betrokkenheid niet af te zwakken. De ontwikkeling zit vooral in die oprechtheid combineren met grenzen, voldoende afstand en bewustzijn van jouw eigen belangen.

• Oprecht betrokken blijven zonder overbetrokken te raken bij het probleem of verdriet van de ander.
• Duidelijk blijven over jouw eigen belangen, verwachtingen en bedoelingen.
• Werkelijke belangstelling tonen zonder verantwoordelijkheid over te nemen voor wat bij de ander hoort.

Veelgestelde vragen over oprechtheid

Oprechtheid lijkt eenvoudig, maar juist bij echtheid, belangen en gevoelens zitten veel nuances. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Kun je oprecht zijn en toch iets voor jezelf houden?

Ja. Oprechtheid betekent niet dat je alles moet vertellen. Je kunt bepaalde gedachten, gevoelens of privézaken voor jezelf houden en toch oprecht communiceren. Het gaat erom dat wat je wel zegt niet gespeeld, misleidend of voorzien van een verborgen bedoeling is.

Waarom voelen mensen vaak snel aan dat iets niet oprecht is?

Omdat woorden niet op zichzelf staan. Toon, houding, gezichtsuitdrukking en gedrag vertellen ook iets. Wanneer iemand mooie woorden gebruikt maar non-verbaal iets heel anders laat zien, kan daar gemakkelijk twijfel over ontstaan. Juist wanneer woorden en houding overeenkomen, voelt communicatie vaak betrouwbaar.

Is oprechte interesse hetzelfde als veel vragen stellen?

Nee. Je kunt een hele vragenlijst afwerken zonder werkelijk geïnteresseerd te zijn. Oprechte interesse zit niet in het aantal vragen maar in jouw werkelijke belangstelling voor het antwoord. Je luistert omdat je wilt begrijpen wat de ander vertelt en niet alleen omdat een gesprekstechniek voorschrijft dat je een vervolgvraag moet stellen.

Kun je iemand oprecht iets goeds wensen terwijl je het niet met die persoon eens bent?

Zeker. Oprechtheid vraagt niet dat je dezelfde mening hebt. Je kunt fundamenteel van inzicht verschillen en iemand toch het beste toewensen. Juist dan wordt zichtbaar dat jouw welwillendheid niet afhankelijk is van volledige overeenstemming.

Waarom kan oprechtheid vertrouwen geven?

Omdat de ander minder hoeft te raden naar jouw bedoeling. Wanneer jouw woorden, houding en belangen met elkaar overeenkomen, ontstaat duidelijkheid. Dat betekent niet dat de ander het altijd met je eens zal zijn, maar wel dat die beter weet waar die met jou aan toe is.