home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / loslaten / werkelijkheid illusie

De werkelijkheid bestaat niet

De werkelijkheid bestaat niet: die creëer je zelf. Dat is wat ik nu zeg. Dus ik creëer dit ook. Misschien herken jij je daarin. Vaak zeggen mensen: ‘Je moet de werkelijkheid wel onder ogen zien.’ Maar welke werkelijkheid bedoelen ze dan? Die van jou? Die van mij? Of de feiten zoals ze zijn? Wat wij werkelijkheid noemen, wordt altijd gekleurd door onze ervaringen, gevoelens, overtuigingen en verwachtingen. Juist daarom heeft dit onderwerp alles te maken met loslaten van beelden en overtuigingen.

Zie jij feiten of zie jij jouw verhaal?

We halen feiten en interpretaties gemakkelijk door elkaar. Iemand reageert bijvoorbeeld niet op jouw bericht. Dat is het feit. Jij denkt misschien: hij vindt mij niet belangrijk. Dat is jouw interpretatie. Vervolgens voel je afwijzing. Dat is jouw ervaring. Zo ontstaat jouw werkelijkheid. Die ervaring en dat gevoel zijn echt, maar jouw conclusie is niet automatisch de enige waarheid. Misschien was de ander druk, moe of afgeleid. Misschien wist hij niet wat hij moest zeggen. Dat maakt jouw gevoel niet onbelangrijk. Het laat wel zien dat tussen wat er gebeurt en wat jij ervan maakt een heel verhaal kan ontstaan.

Jouw werkelijkheid bestaat wel

Beetje genuanceerder nu! Jouw werkelijkheid bestaat wel. Die van mij ook. Dus de werkelijkheid bestaat wel degelijk. Maar het is wel de werkelijkheid die jij en ik hebben gemaakt. Een optelsom van:

• Hoe je naar gebeurtenissen kijkt.
• Wat je daarbij voelt.
• Wat je eerder hebt meegemaakt.
• Hoe je bent opgegroeid.
• Welke normen en waarden je hebt ontwikkeld.
• Welke verwachtingen je hebt van jezelf, anderen en het leven.

Kortom: jouw werkelijkheid wordt gevormd door de manier waarop jij het leven ervaart. Dat betekent niet dat er geen feiten zijn. Het betekent wel dat jij die feiten nooit volledig zonder kleur, betekenis of herinnering ziet.

Hoe ontstaan beelden van de werkelijkheid?

Veel beelden ontstaan al vroeg. Je krijgt mee hoe je hoort te zijn, wat succes is, hoe een goede relatie eruitziet en wat je in het leven moet bereiken. Later voeg je daar zelf nog verwachtingen aan toe. Je wilt voor iedereen klaarstaan, alles onder controle houden, geen fouten maken of voldoen aan het perfecte plaatje. Persoonlijke ontwikkeling gaat soms niet zonder beeldenstorm. Dan moet er iets omver: het beeld dat jij altijd sterk moet zijn, het idee dat je iedereen tevreden kunt houden, de overtuiging dat je onmisbaar bent of de gedachte dat het leven maakbaar is wanneer je maar hard genoeg je best doet. Die beelden kunnen je lang helpen. Ze geven richting, houvast en identiteit, maar ze kunnen ook gaan knellen wanneer de werkelijkheid anders wordt dan jij had bedacht.

Wanneer wordt jouw werkelijkheid een illusie?

Een illusie ontstaat wanneer jouw beeld belangrijker wordt dan wat er werkelijk gebeurt. Je blijft geloven dat iets móét worden zoals jij het voor je zag. Je houdt vast aan een toekomstbeeld dat niet meer haalbaar is. Je verwart jouw verwachting met de werkelijkheid en zoekt vooral bevestiging voor wat je al dacht. De illusie zit dus niet in het feit dat jij iets voelt of ervaart. Jouw ervaring is echt. De illusie ontstaat wanneer je denkt dat jouw interpretatie de enige mogelijke waarheid is. Dan zie je niet meer wat er is, maar vooral wat jij verwachtte, vreesde of hoopte.

Wat moet je soms loslaten?

Soms moet je niet de werkelijkheid loslaten, maar het beeld dat je ervan had. Het beeld dat jij altijd sterk moet zijn. De gedachte dat de ander moet veranderen. De verwachting dat het leven eerlijk verloopt. Het perfecte plaatje van werk, gezin, gezondheid of relatie. Dat kan pijn doen. Je laat niet zomaar een gedachte los, maar soms ook een stuk toekomst, zekerheid of identiteit. Toch kan het nodig zijn om het verzet tegen de werkelijkheid op te geven. Niet omdat je het ermee eens bent, maar omdat je merkt dat de strijd tegen wat er is steeds meer energie kost.

Kun je jouw werkelijkheid veranderen?

Je kunt de feiten niet altijd veranderen. Je kunt een verlies niet ongedaan maken. Je kunt niet bepalen wat een ander denkt of doet. Je kunt ziekte, ouder worden of een besluit van iemand anders niet altijd naar je hand zetten. Je kunt wel onderzoeken hoe je naar die feiten kijkt. Je kunt je afvragen welke betekenis je eraan geeft, welke overtuiging daaronder ligt en of die overtuiging nog bij je past. Je kunt kiezen waar je aandacht naartoe gaat en welke verwachting je misschien moet loslaten. Dat betekent niet dat alles een kwestie is van anders denken. Pijn, verlies en onrecht verdwijnen niet door een positieve gedachte. Relativeren is iets anders dan ontkennen.

Hoe helpt afstand nemen van je eigen overtuigingen?

Een gedachte is nog geen feit. Een overtuiging is nog geen waarheid. Toch kunnen gedachten zo vertrouwd worden dat je ze niet meer onderzoekt. Je denkt niet langer: ik heb deze gedachte. Je denkt: zo is het. Het kan helpen om afstand te nemen van je eigen overtuigingen. Niet om ze weg te drukken, maar om er opnieuw naar te kijken. Waar komt deze overtuiging vandaan? Van wie heb ik dit geleerd? Helpt zij mij nog? Past zij nog bij wie ik nu ben? Afstand geeft ruimte. Je hoeft niet iedere gedachte te geloven en niet ieder oud beeld te blijven dienen.

Samen creëren we ook werkelijkheid

Samen maken we ook realiteit. Kijk eens rond in de media. Als het twintig dagen regent, komt dat door klimaatverandering, zo lees ik in de krant. En als het twintig dagen erg warm is, wordt al geschreven dat we rekening moeten houden met veranderde weersomstandigheden. Misschien vraag je je af: klopt dat dan niet? Eigenlijk gaat mijn verhaal daar niet over. Mijn verhaal gaat hierover: wanneer iedereen schrijft dat het zo is, hebben we samen een bepaalde werkelijkheid gecreëerd. Taal, herhaling en beelden bepalen welke kant van de werkelijkheid wij vooral zien. Zo scheiden we afval. Plastic doen we in de ene container en groenafval in de andere. Dat is goed voor het milieu. Terwijl 1600 kilometer verderop kruisraketten door het luchtruim vliegen. Ook dat is werkelijkheid. Welke werkelijkheid krijgt onze aandacht? Welke werkelijkheid laten we buiten beeld?

Wat betekent relativeren?

De werkelijkheid leren relativeren betekent in eerste instantie dat je de zaken in de juiste proportie ziet. Maar het betekent ook dat je de betrekkelijkheid onder ogen ziet. Soms moet je jezelf niet al te serieus nemen en de media af en toe met een korreltje zout nemen. Relativeren is niet bagatelliseren. Je zegt niet dat iets onbelangrijk is of dat pijn wel meevalt. Je beseft wel dat jouw blik niet de enige blik is. Je laat ruimte voor een andere verklaring, een ander verhaal en een ander perspectief.

Wat is er vandaag werkelijk?

Misschien is dit wel de belangrijkste vraag: wat is er vandaag werkelijk? Niet wat gisteren had moeten zijn. Niet wat morgen beslist moet worden. Maar wat is er nu? Wat voel je? Waar heb je invloed op? Welk beeld mag je misschien loslaten? Loslaten gebeurt niet gisteren en niet morgen. De werkplaats heet het hier en nu. Daar kun je onderzoeken wat feit is, wat jouw verhaal is en wat je misschien moet aanvaarden zoals het werkelijk is.

Veelgestelde vragen over werkelijkheid en illusie

Werkelijkheid, waarneming en interpretatie lopen gemakkelijk door elkaar. Hieronder beantwoord ik een aantal vragen over feiten, perceptie en het loslaten van beelden.

Bestaat er één werkelijkheid?

Er bestaan feiten en gebeurtenissen, maar ieder mens neemt die waar vanuit zijn eigen ervaringen, gevoelens en overtuigingen. Daardoor kan dezelfde situatie voor twee mensen heel anders voelen en iets anders betekenen.

Wat is het verschil tussen een feit en een interpretatie?

Een feit is wat er aantoonbaar gebeurt. Een interpretatie is de betekenis die jij eraan geeft. Iemand reageert bijvoorbeeld niet op een bericht. Dat is het feit. De gedachte dat die persoon jou niet belangrijk vindt, is een interpretatie.

Hoe beïnvloedt perceptie mijn werkelijkheid?

Perceptie bepaalt wat je opmerkt, hoe je iets beoordeelt en welke betekenis je eraan geeft. Eerdere ervaringen, verwachtingen, gevoelens en overtuigingen kleuren wat jij ziet.

Wanneer wordt een verwachting een illusie?

Een verwachting wordt een illusie wanneer je eraan blijft vasthouden terwijl de werkelijkheid iets anders laat zien. Je blijft dan leven vanuit hoe iets had moeten zijn in plaats van te kijken naar wat er werkelijk is.

Kun je jouw werkelijkheid veranderen?

Je kunt feiten niet altijd veranderen, maar je kunt wel onderzoeken hoe je ernaar kijkt. Je kunt een interpretatie bijstellen, een verwachting loslaten en ruimte maken voor een ander perspectief.

Hoe helpt relativeren bij loslaten?

Relativeren helpt je beseffen dat jouw blik niet de enige blik is. Daardoor ontstaat ruimte om minder absoluut naar jezelf, de ander en de situatie te kijken.