home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / rugzak

Wat zit er in jouw rugzak?

De rugzak verwijst naar de persoonlijke bagage die je in jouw leven hebt verzameld en die je vandaag nog met je meedraagt. Denk aan ervaringen, emoties, beelden, overtuigingen en patronen die invloed hebben op hoe je naar jezelf, andere mensen en het leven kijkt. Vaak gebruiken we de metafoor van de rugzak voor de zwaardere bagage: verdriet dat geen plek kreeg, beschadigd vertrouwen, verwachtingen waaraan je meende te moeten voldoen of levenspijn die nog altijd ergens voelbaar is. Maar er zit niet alleen ballast in jouw rugzak. Je neemt ook lessen, ervaring, veerkracht en wijsheid mee. De interessante vraag is daarom niet alleen wat er in jouw rugzak zit, maar vooral: wat draag je vandaag nog mee en wat heb je eigenlijk niet meer nodig?

Een rugzak vol beelden

Weet je wat er ook vaak in de rugzak zit? Beelden. Beelden over hoe je moet zijn, wat je moet presteren en hoe je je hoort te gedragen. Soms zijn dat duidelijke uitspraken die je vroeger vaak gehoord hebt. Soms zijn het conclusies die je zelf hebt getrokken. Je bent ze zo vanzelfsprekend gaan vinden dat je niet eens meer merkt dat het beelden zijn. Ze voelen als waarheid.

Denk bijvoorbeeld aan: ik ben niet goed genoeg, ik mag geen fouten maken, succes is voor anderen maar niet voor mij of: wij zijn maar gewone mensen en als je gewoon doet, doe je gek genoeg. Herken je ze? Ik noem er nog een paar:

• Het kan altijd beter en je moet altijd streven naar het beste.
• Je moet eten wat de pot schaft.
• Je moet eens tevreden en dankbaar zijn met wat je hebt.
• Verbeeld je niet te veel en steek je kop niet boven het maaiveld uit.
• De appel valt niet ver van de boom.
• Niet te veel piepen: gewoon doorgaan.
• Falen is geen optie, je moet altijd winnen.
• Zorg dat je overal controle over hebt, anders gaat het mis.
• Wat zullen anderen wel niet van je denken?
• Geen emoties tonen, dat is een teken van zwakte.
• Hard werken is de enige manier om succes te bereiken.

Wanneer je zulke boodschappen lang genoeg hebt gehoord of ervaren, kunnen ze onderdeel worden van jouw bagage. Je hoeft dan niemand meer naast je te hebben die zegt dat je harder moet werken, geen fouten mag maken of jezelf niet moet aanstellen. Je hebt de boodschap inmiddels zelf overgenomen.

Hoe merk je dat jouw rugzak vandaag nog meespeelt?

Een zware rugzak merk je niet alleen doordat je verdriet voelt over vroeger. Vaak merk je hem juist aan wat je vandaag doet. Je past je voortdurend aan. Je wilt alles onder controle houden. Je legt de lat hoog. Je vindt het moeilijk om iemand te vertrouwen of om hulp te vragen. Je houdt jezelf klein, stelt je verdekt op of laat liever niet zien wat je werkelijk nodig hebt. Misschien keer je sterk naar binnen en bouw je een muur als façade om jezelf te beschermen. Het tegenovergestelde kan ook gebeuren: je gaat juist snel de strijd of discussie aan en bent voortdurend gericht op wat niet klopt of wat jou wordt aangedaan.

Je kunt ook het zicht op jouw eigen kwaliteiten en talenten kwijtraken. Niet omdat ze verdwenen zijn, maar omdat zoveel aandacht naar beschermen, voldoen, controleren of volhouden gaat. Dan beweeg je minder vrij door het leven. De rugzak bepaalt als het ware mede hoeveel bewegingsruimte je jezelf geeft.

Het lastige is dat zulke reacties heel logisch kunnen voelen. Je doet ze misschien al jaren. Ooit hielpen ze je wellicht om met een situatie om te gaan. Daardoor kun je ze later automatisch blijven gebruiken, ook wanneer de omstandigheden inmiddels anders zijn.

Wat is werkelijk van jou en wat heb je meegekregen?

Dat vind ik een belangrijke vraag. Niet alles wat jij gelooft, vindt of nastreeft is automatisch van jou. Je hebt veel meegekregen vanuit jouw opvoeding, gezin, school, omgeving en maatschappij. Dat geldt voor waarden en normen, maar ook voor beelden over succes, werk, relaties, emoties, geld en de manier waarop een mens zich hoort te gedragen.

Misschien hoorde je thuis vaak dat je vooral tevreden moest zijn met wat je had. Daar is op zichzelf niets mis mee. Maar wat gebeurt er wanneer jij daardoor geleerd hebt dat verlangen naar iets anders ondankbaar is? Misschien werd hard werken hoog gewaardeerd. Prima. Maar wat als rust nemen daardoor voor jou nog steeds voelt als luiheid? Misschien leerde je dat je rekening moest houden met anderen. Ook daar is niets mis mee. Totdat je ontdekt dat jouw eigen behoeften structureel onderaan staan.

Je hoeft dus niet alles wat je hebt meegekregen af te wijzen. De vraag is veel eenvoudiger: past dit nog bij mij? Soms is het antwoord volmondig ja. Soms ontdek je dat je een overtuiging, beeld of norm al jaren meedraagt zonder dat je er zelf ooit bewust voor hebt gekozen.

Wat kun je loslaten zonder jouw verleden weg te gooien?

Het reist gemakkelijker wanneer je niet onnodig veel ballast meeneemt. Onderweg kom je immers genoeg bergen en dalen tegen. Het leven bevat vreugde en plezier, maar ook teleurstelling, verlies en verdriet. Dan helpt het wanneer jouw rugzak niet al vol zit met beelden, overtuigingen en oude lasten die je eigenlijk niet meer nodig hebt.

Maar jouw rugzak legen betekent voor mij niet dat je jouw verleden moet weggooien. Wat gebeurd is, hoort bij jouw geschiedenis. Je hoeft een gebeurtenis niet te ontkennen of te vergeten om te besluiten dat een oude conclusie niet langer leidend hoeft te zijn. Misschien heb je ooit geleerd dat je altijd sterk moet zijn. Je kunt erkennen waarom dat toen nodig was en tegelijkertijd besluiten dat je vandaag ook hulp mag vragen. Misschien heb je geleerd dat je vooral geen fouten mocht maken. Je hoeft jouw verleden niet te herschrijven om jezelf nu meer ruimte te geven om te leren.

Ik noem dat graag een beeldenstorm. Niet omdat alle beelden fout zijn, maar omdat je ze eens van de muur mag halen en bekijken. Welke wil je terughangen? Welke hoort eigenlijk bij iemand anders? En welk beeld heeft zijn beste tijd gehad? Opruimen betekent dan niet dat je jouw geschiedenis afwijst. Je maakt ruimte om vrijer te kiezen wat je vanaf nu wilt blijven dragen.

Wat is er positief aan de rugzak?

De rugzak wordt vaak alleen negatief geduid. Dat vind ik te beperkt. Want als je onderweg dingen hebt meegemaakt, neem je ook ervaring mee. Je hebt geleerd, geoefend, ontdekt, verloren en opnieuw geprobeerd. Misschien ben je door bepaalde gebeurtenissen zachter geworden. Of wijzer. Misschien weet je beter wat werkelijk belangrijk voor je is. In jouw rugzak kunnen dus ook dingen zitten die je juist niet moet weggooien:

• Veerkracht: het vermogen om na tegenslagen weer op te staan en jezelf te herpakken.
• Wijsheid en ervaring: alles wat je hebt geleerd van eerdere uitdagingen en successen.
• Persoonlijke groei en ontwikkeling: de lessen die je onderweg hebt opgedaan.
• Een moreel kompas: het besef van wat voor jou belangrijk, juist en waardevol is.
• Wilskracht: de kracht om te blijven kiezen voor wat werkelijk bij jou past.
• Creativiteit: het vermogen om nieuwe oplossingen te vinden en problemen op een originele manier aan te pakken.
• Liefde en compassie: voor jezelf en voor anderen, waardoor relaties diepgaander en zinvoller kunnen worden.
• Verbinding met anderen: de mensen die je onderweg hebt ontmoet en die je inspireren en steunen.
• Dankbaarheid: het besef van de waarde van wat je hebt en wat je hebt ontvangen.

Daarom hoeft het doel niet te zijn dat je uiteindelijk met een lege rugzak door het leven gaat. Ik zou liever zeggen: neem mee wat jou helpt, wat bij jou hoort en wat betekenis voor je heeft. En onderzoek wat alleen nog gewicht toevoegt.

Veelgestelde vragen over jouw persoonlijke rugzak

Deze vragen helpen om beter te begrijpen wat we met persoonlijke bagage bedoelen en wat je daar wel en niet onder hoeft te verstaan.

Is jouw rugzak hetzelfde als jouw levensverhaal?

Nee. Jouw levensverhaal gaat over de gebeurtenissen, ervaringen en levensfasen die jou mede hebben gevormd. De rugzak gaat meer over wat je daarvan vandaag nog met je meedraagt. Niet alles uit jouw levensverhaal zit dus automatisch nog als bagage in jouw rugzak.

Komt alles in jouw rugzak uit jouw jeugd?

Nee. Ook gebeurtenissen uit jouw volwassen leven kunnen veel invloed hebben. Denk aan verlies, ziekte, relaties, werkervaringen, conflicten of ingrijpende veranderingen. Jouw jeugd is belangrijk omdat daar veel eerste ervaringen plaatsvinden, maar jouw rugzak wordt tijdens jouw hele leven gevuld.

Kun je iets meedragen zonder precies te weten waar het vandaan komt?

Ja. Soms herken je een terugkerend gevoel, een sterke reactie of een overtuiging zonder dat je precies kunt aanwijzen wanneer die is ontstaan. Je hoeft niet altijd de volledige oorsprong te kennen om te kunnen onderzoeken of iets jou vandaag nog helpt.

Moet je eerst begrijpen waar een patroon vandaan komt voordat je het kunt veranderen?

Nee. Begrijpen kan helpen, maar is niet altijd noodzakelijk. Soms wordt pas tijdens het veranderen duidelijk waarom je iets jarenlang op een bepaalde manier hebt gedaan. Het belangrijkste is dat je leert herkennen wat er gebeurt en welke keuze je vandaag hebt.

Kun je bagage van jouw ouders of familie meedragen?

Ja. Je krijgt niet alleen woorden en regels mee, maar ook manieren van omgaan met emoties, conflicten, prestaties en relaties. Dat betekent niet dat je jouw familie overal verantwoordelijk voor moet maken. Het betekent wel dat je later kunt onderzoeken wat je wilt behouden en wat niet meer bij jou past.