home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / levensverhaal

Jouw levensverhaal: hoe heeft jouw verleden je gevormd?

Jouw levensverhaal is meer dan een opsomming van waar je hebt gewoond, welke opleidingen je hebt gevolgd en welk werk je hebt gedaan. Het gaat ook over het gezin waarin je opgroeide, wat je daar leerde, de mensen die belangrijk voor je waren, verlies en teleurstellingen, mooie ervaringen, ziekte, relaties, keuzes en gebeurtenissen die jouw leven een andere richting gaven. Al die ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je vandaag denkt, voelt, kiest en reageert. Daarom hoort jouw levensverhaal voor mij bij het thema levenspijn en wat je in het leven meedraagt. Niet omdat ieder levensverhaal vooral uit pijn bestaat, maar omdat juist ingrijpende ervaringen vaak zichtbaar maken wat jou gevormd heeft.

Wat is jouw levensverhaal?

Jouw levensverhaal is het verhaal van jouw levensloop en van de betekenis die gebeurtenissen voor jou hebben gekregen. Twee mensen kunnen ongeveer hetzelfde meemaken en daar toch iets totaal anders uit meenemen. De gebeurtenis zelf is dus maar een deel van het verhaal. Minstens zo belangrijk is wat jij ervan hebt geleerd, hoe je jezelf bent gaan beschermen, welke overtuigingen zijn ontstaan en welke kwaliteiten je juist hebt ontwikkeld. Je levensverhaal bestaat daarom uit feiten en gebeurtenissen, maar ook uit herinneringen, betekenissen, conclusies, verwachtingen en patronen die zich onderweg hebben gevormd.

Waarom is jouw levensverhaal belangrijk voor wie je bent?

Omdat ervaringen mede vormgeven aan de manier waarop jij vandaag in het leven staat. Dat betekent niet dat jouw verleden jouw identiteit volledig bepaalt. Je bent veel meer dan wat je hebt meegemaakt. Maar jouw levensloop kan wel invloed hebben op jouw zelfbeeld, overtuigingen, gevoeligheden, relaties en keuzes. Misschien heb je geleerd om sterk te zijn, vooral voor anderen te zorgen, weinig te vragen, alles zelf op te lossen, hard te werken of je juist zo onzichtbaar mogelijk te maken. Zulke manieren van omgaan met het leven ontstaan niet zomaar. Daarom kan jouw levensverhaal veel vertellen over jouw persoonlijke identiteit en over de vraag waarom bepaalde patronen vandaag nog zo vanzelfsprekend voelen.

Wat krijg je mee uit jouw gezin van herkomst?

Heel veel begint in het gezin waarin je opgroeit. Daar leer je niet alleen praktische dingen, maar ook hoe je met gevoelens, fouten, prestaties, conflicten, verantwoordelijkheid en liefde omgaat. In het ene gezin werd veel besproken, terwijl in een ander gezin moeilijke onderwerpen liever werden verzwegen. Bij de een was presteren belangrijk, terwijl een ander vooral leerde om zich aan te passen en de vrede te bewaren. Misschien was er ruimte voor jouw mening of misschien ontdekte je dat tegenspreken spanning opleverde. Dat zijn geen kleine details. Zulke ervaringen kunnen later terugkomen in de manier waarop je met kritiek omgaat, grenzen stelt, verantwoordelijkheid neemt, hulp vraagt of jouw plaats inneemt.

• Hoe werd er thuis met gevoelens omgegaan?
• Wat gebeurde er wanneer je een fout maakte?
• Mocht je jouw eigen mening hebben en uitspreken?
• Hoe belangrijk waren prestaties en waardering?
• Wie zorgde voor wie binnen het gezin?
• Hoe werden conflicten opgelost of juist vermeden?
• Welke boodschappen kreeg je mee over wat wel en niet hoorde?

Het doel van zulke vragen is voor mij niet om jouw ouders achteraf langs een meetlat te leggen. Zij hadden hun eigen levensverhaal en gaven vaak door wat zij zelf hadden geleerd. De interessante vraag is wat jij daarvan hebt meegenomen en of dat vandaag nog steeds bij jou past.

Welke gebeurtenissen kunnen jouw levensverhaal veranderen?

Sommige gebeurtenissen worden echte keerpunten. Soms weet je onmiddellijk dat jouw leven daarna anders zal zijn. Andere gebeurtenissen lijken op dat moment misschien minder belangrijk, maar blijken jaren later toch invloed te hebben gehad. Een verhuizing kan betekenen dat je opnieuw aansluiting moest vinden. Het verlies van iemand kan jouw kijk op verbondenheid veranderen. Ziekte kan opeens duidelijk maken dat wat vroeger vanzelfsprekend was niet langer vanzelfsprekend is. Een relatie, geboorte, scheiding, nieuwe baan of ontslag kan eveneens een nieuw hoofdstuk openen.

• De scheiding van jouw ouders.
• Een verhuizing of verandering van school.
• Het verlies van iemand die belangrijk voor je was.
• Een periode van ziekte of lichamelijke beperking.
• Een relatie die begon of juist eindigde.
• De geboorte van een kind.
• Een opleiding, baan of loopbaanstap die veel invloed had.
• Een periode waarin je jezelf opnieuw moest uitvinden.
• Een ontmoeting die jouw kijk op jezelf of het leven veranderde.

Wat leer je onderweg zonder dat je het doorhebt?

Dat vind ik een belangrijke vraag. Als kind schrijf je niet bewust in een schriftje: vanaf vandaag ga ik mezelf aanpassen of voortaan moet ik eerst bewijzen dat ik goed genoeg ben. Zulke conclusies ontstaan vaak veel subtieler. Wanneer aanpassen rust geeft, leer je aanpassen. Wanneer goede prestaties waardering opleveren, kun je leren dat presteren belangrijk is om gezien te worden. Wanneer zwijgen conflicten voorkomt, kan zwijgen een veilige strategie worden. Wanneer anderen afhankelijk van je zijn, kun je vroeg leren om verantwoordelijkheid te dragen. Dat kan jarenlang prima functioneren, totdat je later merkt dat dezelfde strategie jou ook beperkt.

Waarom komen oude patronen later opnieuw terug?

Omdat iets wat ooit werkte gemakkelijk een automatisme wordt. Misschien ben je allang volwassen en zelfstandig, maar voel je je bij kritiek opeens weer klein. Misschien weet je rationeel dat je jouw mening mag geven, maar merk je dat je dichtklapt wanneer iemand dominant reageert. Of je bent gewend om voor anderen klaar te staan en ontdekt pas veel later dat jouw eigen behoeften voortdurend onderaan de lijst staan. Het heden raakt dan als het ware een oud spoor. Dat betekent niet dat je nog steeds het kind van vroeger bent. Het betekent wel dat jouw levensverhaal soms meespeelt in situaties die op het eerste gezicht alleen over vandaag lijken te gaan.

Kunnen jouw kwaliteiten en valkuilen uit hetzelfde verhaal voortkomen?

Ja, dat zie ik vaak. Iemand die van jongs af aan sterk op anderen leerde letten, kan later buitengewoon goed aanvoelen wat mensen nodig hebben. Dat is een kwaliteit. De valkuil kan zijn dat dezelfde persoon zichzelf gemakkelijk vergeet. Wie vroeg veel verantwoordelijkheid droeg, kan later betrouwbaar, zelfstandig en organisatorisch sterk zijn, maar ook te veel naar zich toe trekken. Wie goed leerde observeren kan scherp zien wat er speelt, maar zichzelf ondertussen buiten beeld houden. In de manier waarop je jezelf hebt leren redden, kan dus soms ook iets zichtbaar worden van jouw persoonlijke kernkwaliteiten. De ontwikkeling zit dan niet in het weggooien van de kwaliteit, maar in het losmaken van de oude noodzaak waarmee je haar bent gaan gebruiken.

Wat is het verschil tussen jouw levensverhaal en jouw rugzak?

Jouw levensverhaal omvat alles wat jou onderweg heeft gevormd: mooie en moeilijke ervaringen, relaties, keuzes, successen, verlies, ontwikkeling en keerpunten. Jouw rugzak gaat meer over wat je daarvan vandaag nog met je meedraagt. Sommige ervaringen hebben hun plaats gekregen en zijn vooral herinnering geworden. Andere werken nog door in verwachtingen, angsten, overtuigingen of gedrag. Daarom kun je jouw persoonlijke rugzak onderzoeken wanneer je merkt dat gebeurtenissen uit jouw levensverhaal nog opvallend veel invloed hebben op het heden.

Wanneer wordt een oud verhaal een voorspelling?

Soms neem je uit jouw levensverhaal een overtuiging mee die vervolgens jouw gedrag begint te sturen. Denk aan gedachten als: ik moet mij eerst bewijzen, anderen weten het beter, ik mag niemand tot last zijn of uiteindelijk word ik toch afgewezen. Wanneer je vanuit zo'n verwachting gaat handelen, kun je ongemerkt omstandigheden creëren die jouw overtuiging opnieuw bevestigen. Dan ontstaat een self-fulfilling prophecy. Je denkt dat jouw ervaring bewijst dat de oude overtuiging klopt, terwijl jouw eigen verwachting ook invloed heeft gehad op wat er gebeurde.

Hoe zie je jouw levensverhaal terug in jouw werk?

Veel mensen denken bij hun loopbaan vooral aan opleiding, werkervaring en competenties. Maar jouw levensverhaal doet ook mee. Misschien heb je geleerd dat werk vooral nuttig en verstandig moet zijn en heb je weinig aandacht besteed aan wat jou werkelijk boeit. Misschien ben je gewend hard te werken en komt jouw motor pas op gang wanneer er druk of een deadline is. Misschien zoek je veel autonomie omdat je eerder hebt ervaren hoeveel energie vrijheid je geeft. Of je bent zo sterk op anderen afgestemd dat je uitstekend functioneert in een mensgerichte rol, maar jezelf in een organisatie gemakkelijk naar de achtergrond schuift. Dan gaat een loopbaanvraag niet alleen over welke baan je kunt doen. De vraag wordt ook: welk deel van mijn huidige manier van werken past werkelijk bij mij en welk deel is ooit ontstaan omdat ik mij moest aanpassen?

Moet je jouw hele verleden uitpluizen?

Nee. Dat is voor mij niet de bedoeling. In het verleden zelf valt niets meer te repareren, want wat gebeurd is, is gebeurd. Je hoeft ook niet eindeloos terug te gaan om ieder detail opnieuw te analyseren. Het verleden wordt interessant wanneer het iets vertelt over het heden. Waarom reageer je zoals je reageert? Waar komt een overtuiging vandaan? Welke kwaliteit heb je ontwikkeld? Welke oude strategie gebruik je nog terwijl je haar niet meer nodig hebt? Dan kijk je terug om jezelf beter te begrijpen, niet om voor altijd in het verleden te blijven wonen.

Is jouw levensverhaal hetzelfde als levenspijn?

Nee. Levenspijn is een onderdeel van jouw levensverhaal, maar jouw levensverhaal bevat veel meer. Er zijn ook warme herinneringen, mensen die jou iets hebben meegegeven, kansen die je hebt gekregen, successen waarop je trots bent en momenten waarop je ontdekte wat werkelijk bij jou past. Juist die combinatie maakt jouw levensverhaal interessant. Soms heeft een moeilijke periode zelfs kwaliteiten zichtbaar gemaakt waarvan je daarvoor nauwelijks wist dat je ze had. Het is daarom te eenvoudig om alleen te zoeken naar wat verkeerd is gegaan. De vraag is ook wat je onderweg hebt ontwikkeld, waar je kracht vandaan komt en welke ervaringen jou dichter bij jezelf hebben gebracht.

Kun je jouw levensverhaal veranderen?

Je kunt niet veranderen wat er feitelijk is gebeurd. Je kunt jouw ouders niet opnieuw kiezen, een verlies niet ongedaan maken en een gebeurtenis uit jouw jeugd niet herschrijven. Maar je kunt wel veranderen welke plaats een ervaring vandaag in jouw leven inneemt. Je kunt overtuigingen opnieuw onderzoeken, andere keuzes maken en patronen doorbreken die ooit logisch waren maar nu niet meer helpen. Bovendien is jouw levensverhaal niet af. Wat je vandaag kiest, doet en ontwikkelt wordt onderdeel van het volgende hoofdstuk. Daarmee ben je niet volledig bepaald door jouw verleden, maar je hoeft ook niet te doen alsof dat verleden niets met jou te maken heeft.

Wat gebeurt er wanneer verleden en huidige keuzes botsen?

Dan kan een persoonlijk dilemma ontstaan. Je wilt bijvoorbeeld eindelijk voor jezelf kiezen, maar voelt tegelijkertijd sterke loyaliteit naar anderen. Je verlangt naar verandering, maar zekerheid voelt veiliger. Je weet dat een grens nodig is, maar bent bang iemand teleur te stellen. Zulke tegenstellingen zijn vaak beter te begrijpen wanneer je niet alleen naar de keuze van vandaag kijkt, maar ook naar het verhaal erachter. Op de pagina over omgaan met een persoonlijk dilemma ga ik verder in op situaties waarin twee belangrijke waarden, behoeften of richtingen tegelijkertijd aan je trekken.

Hoe onderzoek je jouw eigen levensverhaal?

Begin niet meteen met het schrijven van een autobiografie van driehonderd pagina's. Kijk liever naar gebeurtenissen, perioden en relaties die werkelijk iets met je hebben gedaan. Vervolgens onderzoek je niet alleen wat er gebeurde, maar vooral wat jij daaruit hebt meegenomen. Dat maakt het verschil tussen gebeurtenissen opsommen en jouw levensverhaal begrijpen.

• Welke gebeurtenissen hebben jouw leven zichtbaar een andere richting gegeven?
• Welke boodschappen kreeg je thuis mee over jezelf, anderen en het leven?
• Wat heb je geleerd over gevoelens, conflicten, prestaties en verantwoordelijkheid?
• Welke patronen uit vroeger herken je vandaag nog in werk of relaties?
• Welke kwaliteiten heb je juist door jouw ervaringen ontwikkeld?
• Welke overtuigingen hielpen je vroeger maar beperken je nu?
• Wat draag je nog mee wat eigenlijk niet meer bij jouw huidige leven past?
• Welke keuzes zou je vandaag anders maken wanneer een oud patroon niet meer leidend was?

Wat is voor mij de kern van jouw levensverhaal?

De kern is niet dat je een verklaring voor alles moet zoeken in jouw jeugd of verleden. Het gaat erom dat je begrijpt dat jij een geschiedenis hebt en dat die geschiedenis soms doorwerkt in het heden. Wie daar zicht op krijgt, kan beter onderscheiden wat werkelijk bij hem hoort en wat ooit een aanpassing, bescherming of overlevingsstrategie was. Dat geeft ruimte. Je hoeft jouw verleden niet af te wijzen, maar je hoeft er ook niet automatisch door geleid te blijven worden.

Veelgestelde vragen over jouw levensverhaal

Is een levensverhaal hetzelfde als een levensloop?

Nee. Jouw levensloop gaat vooral over de gebeurtenissen en fasen die elkaar in jouw leven hebben opgevolgd. Jouw levensverhaal gaat ook over de betekenis die jij daaraan hebt gegeven en over de manier waarop ervaringen vandaag nog kunnen doorwerken.

Bestaat jouw levensverhaal vooral uit moeilijke ervaringen?

Nee. Mooie ervaringen horen er net zo goed bij. Mensen die jou vertrouwen gaven, kansen die je kreeg, successen, vriendschappen, liefde en momenten waarop je ontdekte wat bij je past kunnen minstens zoveel invloed hebben op wie je bent geworden.

Bepaalt jouw verleden wie je bent?

Nee. Jouw verleden heeft invloed, maar bepaalt niet volledig wie je vandaag bent of welke keuzes je nog kunt maken. Je kunt patronen onderzoeken, overtuigingen veranderen en nieuwe ervaringen opdoen die eveneens onderdeel worden van jouw levensverhaal.

Waarom is jouw jeugd zo belangrijk in jouw levensverhaal?

Omdat je in jouw jeugd veel eerste ervaringen opdoet met liefde, veiligheid, grenzen, emoties, prestaties, verantwoordelijkheid en conflicten. Daar kunnen vroege overtuigingen en patronen ontstaan. Dat betekent niet dat alles wat je vandaag doet uitsluitend door jouw jeugd wordt veroorzaakt.

Wat is het verschil tussen levensverhaal en levenspijn?

Jouw levensverhaal omvat jouw hele levensloop en de betekenis van jouw ervaringen. Levenspijn gaat specifiek over pijnlijke ervaringen, verlies, teleurstellingen en andere gebeurtenissen die je diep geraakt kunnen hebben. Levenspijn is dus onderdeel van jouw levensverhaal, maar niet het hele verhaal.

Waarom blijven sommige gebeurtenissen zo lang invloed houden?

Omdat je uit een gebeurtenis niet alleen een herinnering kunt meenemen, maar ook een verwachting, overtuiging of manier van reageren. Wanneer zo'n patroon later telkens opnieuw wordt geactiveerd, kan een oude ervaring veel langer invloed houden dan de gebeurtenis zelf.

Kun je iets positiefs uit een moeilijk levensverhaal halen?

Ja, al betekent dat niet dat je pijnlijke gebeurtenissen achteraf mooi hoeft te maken. Je kunt wel ontdekken welke kwaliteiten je hebt ontwikkeld, wat je hebt geleerd, welke keuzes je nu bewuster maakt en waar je sterker zicht op jezelf hebt gekregen.