home / leiderschapsontwikkeling / leiderschapskwaliteiten / managementvaardigheden

Managementvaardigheden en leiderschapskwaliteiten: wat is het verschil?

Managementvaardigheden kun je leren en trainen. Leiderschapskwaliteiten gaan meer over wie je bent en over de persoonlijke eigenschappen die je als leidinggevende van nature meebrengt. Dat onderscheid is belangrijk. Niet alles wat een manager nodig heeft, is namelijk met een training aan te leren. Bij het thema leiderschapskwaliteiten maken we daarom bewust onderscheid tussen vaardigheden, kwaliteiten en competenties.

Dat betekent niet dat vaardigheden en kwaliteiten los van elkaar staan. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend. Iemand kan een vaardigheid aanleren, maar de mate waarin die vaardigheid natuurlijk past en gemakkelijk wordt toegepast, hangt mede samen met persoonlijke kwaliteiten. Juist daar ontstaat in de praktijk nogal eens verwarring.

Voorbeelden van managementvaardigheden

Welke managementvaardigheden je nodig hebt, hangt sterk af van jouw functie. Een operationeel manager heeft deels andere vaardigheden nodig dan iemand die op directieniveau vooral met strategie en koers bezig is. Toch komen een aantal gebieden in veel managementfuncties terug.

• Visie en strategie: Ontwikkelingen signaleren, vooruitkijken, keuzes maken en plannen vertalen naar de organisatie.
• Motiveren en enthousiasmeren: Medewerkers meenemen, uitleg geven, overtuigen en enthousiasme overbrengen.
• Plannen en organiseren: Doelstellingen vertalen naar werkzaamheden, prioriteiten stellen, deadlines bewaken en zicht houden op de voortgang.
• Delegeren en ontwikkelen: Taken overdragen, verantwoordelijkheden passend beleggen en medewerkers ondersteunen in hun ontwikkeling.
• Samenwerken en teamgericht werken: Mensen goed inzetten, informatie delen, openstaan voor feedback en samenwerking bevorderen.
• Resultaatgericht werken: Doelen stellen, afspraken bewaken, medewerkers aanspreken en knelpunten oplossen wanneer resultaten achterblijven.
• Omgaan met veranderingen: De noodzaak van veranderingen uitleggen, weerstand herkennen en medewerkers meenemen in een veranderende situatie.
• Reflecteren: Kritisch kijken naar het eigen functioneren en begrijpen welke invloed jouw gedrag op anderen heeft.
• Problemen en conflicten oplossen: Problemen analyseren, verschillen bespreekbaar maken en samen tot werkbare oplossingen komen.

Zo'n opsomming kan de indruk wekken dat iedere manager al deze onderdelen in dezelfde mate moet beheersen. Dat is niet zo. Wat iemand nodig heeft, wordt bepaald door de functie, de organisatie, het team en het niveau waarop iemand leidinggeeft.

Waarom managementvaardigheden niet hetzelfde zijn als leiderschapskwaliteiten

Een managementvaardigheid kun je oefenen. Je kunt leren hoe je een gesprek voert, hoe je taken delegeert, hoe je een planning maakt of hoe je medewerkers aanspreekt op afspraken. Door te trainen en ervaring op te doen, kun je daarin merkbaar beter worden.

Bij leiderschapskwaliteiten ligt dat anders. Daar gaat het bijvoorbeeld over de mate waarin iemand van nature besluitvaardig, richtinggevend, zorgvuldig, analytisch, inspirerend of relationeel ingesteld is. Aanwezige kwaliteiten kun je verder ontwikkelen en beter leren inzetten. Maar ontwikkeling kent grenzen wanneer iets nauwelijks bij iemand past.

Dat verschil is belangrijk. Anders ontstaat het idee dat iedere leidinggevende met voldoende training geschikt gemaakt kan worden voor iedere managementfunctie. Onze ervaring is dat dit niet zo werkt.

Leiderschapsstijl en managementvaardigheden

Een leiderschapsstijl zegt iets over de manier waarop je van nature leidinggeeft. De ene leidinggevende is bijvoorbeeld meer gericht op mensen en samenwerking, terwijl een ander gemakkelijker richting geeft, besluiten neemt of structuur aanbrengt. Zo'n stijl hangt nauw samen met jouw persoonlijke kwaliteiten en met de manier waarop je als mens in elkaar zit.

Managementvaardigheden zijn iets anders. Die kun je leren, oefenen en verder ontwikkelen. Denk bijvoorbeeld aan delegeren, gesprekken voeren, plannen, organiseren of medewerkers aanspreken. Je leiderschapsstijl beïnvloedt wel hoe gemakkelijk bepaalde vaardigheden bij je passen en hoe je ze in de praktijk toepast. Daarom is het belangrijk om bij ontwikkeling niet alleen te kijken naar wat je nog kunt leren, maar ook naar de manier van leidinggeven die van nature bij je past.

De relatie tussen managementvaardigheden en competenties

Bij competenties voor leidinggevenden worden kennis, vaardigheden en persoonlijke eigenschappen vaak samengebracht. Dat kan praktisch zijn, bijvoorbeeld bij het maken van een functieprofiel. Het kan ook tot verwarring leiden wanneer niet meer duidelijk is welk onderdeel je daadwerkelijk kunt trainen.

Stel dat in een competentieprofiel staat dat een manager strategisch, planmatig, vernieuwend, controlerend, inspirerend en zeer resultaatgericht moet zijn. Op papier ziet dat er aantrekkelijk uit. In werkelijkheid kunnen daar eigenschappen tussen staan die behoorlijk ver uit elkaar liggen. Je krijgt dan al snel het ideaalbeeld van een manager die overal goed in moet zijn.

De betere vraag is daarom niet alleen welke competenties bij een functie horen. Je moet ook kijken welke vaardigheden te leren zijn, welke persoonlijke kwaliteiten de functie vraagt en hoe goed dat aansluit bij de persoon die de functie vervult.

Wanneer ontwikkeling niet aansluit bij de persoon

In onze coachingspraktijk zien we regelmatig dat een leidinggevende een ontwikkeldoel krijgt dat nauwelijks aansluit bij zijn of haar natuurlijke kwaliteiten. Dan wordt een ontwikkeltraject al snel een poging om iemand passend te maken voor een functie die eigenlijk niet goed past.

Zelfkennis hoort bij managementontwikkeling

Wie zich als manager wil ontwikkelen, moet daarom niet alleen kijken naar wat er nog geleerd kan worden. Zelfinzicht is minstens zo belangrijk. Je moet weten welke vaardigheden je beheerst, welke je kunt ontwikkelen, waar jouw natuurlijke kwaliteiten liggen en in welk type leidinggevende functie die het beste tot hun recht komen.

Dat voorkomt dat ontwikkeling een eindeloze reparatiepoging wordt. Soms is extra training precies wat nodig is. Soms vraagt een rol om ervaring en oefening. Maar soms ontdek je dat een bepaalde functie structureel kwaliteiten vraagt die niet of nauwelijks bij je passen. Dat inzicht is minstens zo waardevol.

Veelgestelde vragen over managementvaardigheden

Managementvaardigheden, leiderschapskwaliteiten en competenties worden gemakkelijk door elkaar gehaald. De volgende vragen helpen om het onderscheid nog scherper te maken.

Welke managementvaardigheden zijn belangrijk?

Dat verschilt per managementfunctie. Veelvoorkomende managementvaardigheden zijn plannen en organiseren, delegeren, motiveren, resultaatgericht werken, problemen oplossen, omgaan met conflicten en veranderingen begeleiden. In strategische functies spelen visie en vooruitkijken vaak een grotere rol, terwijl in operationele functies planning, uitvoering en voortgangsbewaking zwaarder kunnen wegen.

Kun je managementvaardigheden leren?

Ja. Managementvaardigheden kun je ontwikkelen door training, coaching, feedback en vooral door oefening in de praktijk. Hoe gemakkelijk iemand een bepaalde vaardigheid ontwikkelt en hoe natuurlijk die vervolgens wordt toegepast, hangt mede samen met persoonlijke kwaliteiten en ervaring.

Wat is het verschil tussen managementvaardigheden en leiderschapskwaliteiten?

Managementvaardigheden hebben betrekking op wat je kunt doen en kunt leren. Leiderschapskwaliteiten hebben meer betrekking op persoonlijke eigenschappen en op wie je bent. Kwaliteiten die aanwezig zijn, kun je verder ontwikkelen en bewuster inzetten. Een vaardigheid kun je veel directer oefenen en trainen.

Wat is het verschil tussen een vaardigheid en een competentie?

Een vaardigheid is een aangeleerd vermogen om iets te doen. Een competentie wordt doorgaans breder opgevat en kan bestaan uit kennis, vaardigheden en persoonlijke eigenschappen. Daardoor is bij competentieontwikkeling niet ieder onderdeel op dezelfde manier trainbaar.

Kan iemand een goede manager zijn zonder alle managementvaardigheden te beheersen?

Ja. Geen enkele manager hoeft in alles even sterk te zijn. Belangrijker is dat de vaardigheden en kwaliteiten voldoende aansluiten bij de functie. Daarnaast moet een manager weten waar zijn of haar sterke punten en beperkingen liggen en waar ontwikkeling, ondersteuning of een andere taakverdeling nodig is.