home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / non verbale communicatie

Inzicht in non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie speelt een grote rol bij jouw communicatieve vaardigheden en gesprekstechnieken. Bewustwording van jouw eigen houding kan de communicatie krachtiger en effectiever maken. Non-verbale signalen zijn ook belangrijk bij actief leren luisteren. Wil je de non-verbale aspecten van communicatie verbeteren en jouw communicatieve vaardigheden ontwikkelen? De Steven is specialist in communicatietraining en stelt een maatwerktraining samen die precies bij je aansluit.

Wat is de kracht van non-verbale communicatie?

Wanneer jouw woorden non-verbaal ondersteund worden, ontwikkel je overtuigingskracht. In onze communicatietest check ik het met een aantal vragen:

• Ga je er echt voor zitten wanneer de ander jou iets wil vertellen?
• Heb je oogcontact wanneer je met elkaar spreekt?
• Nodig je de ander uit om verder te praten met een uitnodigende houding?
• Straal je aandacht en warmte uit door jouw gezichtsuitdrukking?
• Ondersteun je jouw communicatie met handgebaren?
• Kan men aan jou zien hoe jij je voelt?
• Klopt datgene wat je zegt met de lichaamshouding die je aanneemt?
• Ben je ontspannen en geduldig tijdens een gesprek?
• Ben jij je bewust van jouw lichaamshouding?
• Let je ook op de lichaamshouding van de ander?

Non-verbale communicatie kan jouw woorden ondersteunen, afzwakken of tegenspreken. Daarom is het belangrijk om niet alleen te letten op wat je zegt, maar ook op hoe je erbij zit, kijkt, beweegt en klinkt.

Waarom is bewustwording belangrijk?

Op de markt is een gulden een daalder waard, maar in de communicatie is de eerste indruk veel meer waard. Nog voordat je uitgebreid hebt gesproken, heeft de ander al signalen ontvangen over jouw houding, uitstraling, spanning, belangstelling en openheid.

Dat betekent niet dat ieder gebaar een vaste betekenis heeft. Een gesloten houding kan bijvoorbeeld wijzen op weerstand, maar ook op kou, vermoeidheid of gewoonte. Non-verbale signalen moet je daarom altijd in hun context bekijken.

Jouw uiterlijk

Jouw uiterlijk kun je niet mooier maken dan het is. Hoewel er een hele industrie op gang is gekomen om je er mooi en jong uit te laten zien. Maar ik leg het ook weleens zo uit: om je vooral niet te laten zijn wie je eigenlijk bent. Zeker, voor een sollicitatiegesprek kun je jouw beste pak aantrekken, als dat bij je past tenminste. Kleding is van belang. Maar wat mij betreft gaat het om iets anders: het moet kloppen.

Oogcontact

Oogcontact tijdens een gesprek is belangrijk. Je toont daarmee interesse. Let er wel op dat te veel of voortdurend oogcontact dwingend of agressief kan overkomen. Bij de ander is het ook van belang om te letten op hoe hij of zij met oogcontact omgaat. Niet iedereen ervaart of gebruikt oogcontact op dezelfde manier.

Handgebaren en lichaamshouding

Je herkent vast de situatie dat de ander tijdens een gesprek met de armen over elkaar gaat zitten. Dat kan betekenen dat iemand zich afsluit van wat je zegt, maar je kunt dat niet automatisch concluderen. Kijk ook naar andere signalen en naar de context. Probeer zelf ontspannen te zijn tijdens een gesprek en neem een open houding aan.

Gezichtsuitdrukking

De gezichtsuitdrukking ondersteunt in hoge mate jouw communicatie. Stel dat je boos bent, maar je glimlacht erbij. Dat komt niet erg duidelijk over bij de ander. Of je voelt je blij, maar dat is niet aan jouw gezicht te zien. Sommige mensen hebben een vrij neutrale gezichtsuitdrukking. Voor hen is het moeilijk om het gezicht te laten spreken. Anderen zeggen dan: ‘Je weet niet goed wat je aan hem hebt.’

Stemvolume en intonatie

Non-verbaal gaat niet alleen over wat zichtbaar is. Ook stemvolume, tempo, klemtoon en intonatie beïnvloeden jouw boodschap. Dezelfde woorden kunnen warm, twijfelend, boos, zakelijk of sarcastisch klinken. De ander reageert daarom niet alleen op jouw woorden, maar ook op de manier waarop je ze uitspreekt.

Luisteren met jouw hele houding

Je hebt twee oren en één mond. Heb je weleens naar een discussieprogramma gekeken? Daar komt het nogal eens voor dat mensen elkaar niet laten uitpraten. Terwijl de een zijn argumenten geeft, is de ander al druk bezig om tegenargumenten te verzamelen. Dat is volkomen zinloos. Beter is het om goed te luisteren naar wat de ander zegt, te vragen wat hij of zij precies bedoelt en daarna jouw argumenten te geven.

De grootste luisterfout is dat je vooral die zaken hoort die je graag wilt horen. De kunst is om te achterhalen wat de ander wil zeggen en niet wat jij denkt dat hij of zij wil zeggen. Jouw houding laat daarbij zien of je werkelijk luistert of alleen wacht totdat je zelf weer kunt spreken.

Wat betekent congruente communicatie?

In de praktijk zal jouw non-verbale communicatie soms een grotere impact hebben dan de woorden die je spreekt. Als hetgeen jij zegt niet in overeenstemming is met jouw houding, gebaren en gezichtsuitdrukking, zijn anderen geneigd om uit te gaan van het non-verbale deel.

Je zegt: ‘Ik ben een en al oor’, maar je leunt achterover in jouw stoel met jouw armen over elkaar en kijkt regelmatig op jouw beeldscherm of horloge. Je zegt: ‘Ja hoor, dit is een heel bruikbaar rapport’, maar je kijkt er bedenkelijk bij en legt het zonder inzien in de la. Welke boodschap breng je dan over?

Perceptie en interpretatie van signalen zijn doorgaans onbewuste processen en kunnen voor veel verwarring zorgen. Daarentegen is jouw communicatie sterker wanneer jouw non-verbale signalen overeenkomen met jouw woorden. Met congruente non-verbale communicatie onderstreep, bevestig en bekrachtig je jouw verbale communicatie. Lees ook over incongruent gedrag en communicatie.

Kun je lichaamstaal altijd goed interpreteren?

Nee. Een afzonderlijk gebaar heeft niet automatisch één vaste betekenis. Iemand die wegkijkt kan ongeïnteresseerd zijn, maar ook nadenken, onzeker zijn of zich beter concentreren zonder oogcontact. Iemand met de armen over elkaar kan zich afsluiten, maar ook ontspannen zitten of het koud hebben. Kijk daarom naar meerdere signalen tegelijk, naar veranderingen in houding en naar de situatie waarin het gedrag ontstaat. Controleer jouw interpretatie liever dan dat je meteen een conclusie trekt.

Wat is SOFTEN?

Een manier om inzicht te krijgen in het belang van lichaamstaal is soften en lichaamstaal. SOFTEN is een geheugensteuntje waarmee je kunt letten op een open en uitnodigende uitstraling tijdens gesprekken en presentaties. Het gaat daarbij niet om aangeleerd toneelspel. Jouw houding moet passen bij wie je bent en bij wat je werkelijk wilt overbrengen. Anders ontstaat juist opnieuw incongruentie.

Welke tips helpen bij non-verbale communicatie?

Je kunt jouw non-verbale communicatie verbeteren door bewuster te letten op jouw houding en op de signalen van de ander:

• Neem een actieve luisterhouding aan.
• Moedig de ander aan om verder te praten.
• Maak aantekeningen zonder het contact te verliezen.
• Probeer te begrijpen wat de ander bedoelt.
• Let op jouw oogcontact en gezichtsuitdrukking.
• Houd jouw lichaamshouding zo open en ontspannen mogelijk.
• Stem jouw stemvolume en intonatie af op de situatie.
• Controleer of jouw woorden en houding bij elkaar passen.
• Interpreteer een afzonderlijk signaal niet te snel.
• Vraag om verduidelijking wanneer gedrag en woorden elkaar lijken tegen te spreken.

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je jouw non-verbale communicatie wilt verbeteren, ligt jouw leerdoel bij bewustwording, congruentie en afstemming. Je kunt werken aan:

• Bewust worden van jouw lichaamshouding.
• Passend oogcontact maken.
• Jouw gezichtsuitdrukking laten aansluiten bij jouw boodschap.
• Stemvolume en intonatie bewust gebruiken.
• Een open luisterhouding aannemen.
• Non-verbale signalen van de ander waarnemen.
• Signalen altijd binnen hun context beoordelen.
• Jouw interpretatie controleren.
• Woorden en lichaamstaal met elkaar laten overeenkomen.
• Ontspannen en aanwezig blijven tijdens een gesprek.

Non-verbale communicatie verbeteren betekent niet dat je ieder gebaar moet controleren. Het betekent dat je je bewuster wordt van wat jouw houding uitstraalt en of dat past bij wat je werkelijk wilt zeggen.

Veelgestelde vragen over non-verbale communicatie

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over lichaamstaal, houding en non-verbale signalen.

Wat is non-verbale communicatie?

Non-verbale communicatie is alles wat je zonder de letterlijke inhoud van woorden overbrengt. Denk aan houding, gebaren, oogcontact, gezichtsuitdrukking, stemgebruik, afstand en aanraking.

Waarom is non-verbale communicatie belangrijk?

Jouw houding en stem beïnvloeden hoe de ander jouw woorden ontvangt. Non-verbale signalen kunnen jouw boodschap ondersteunen, afzwakken of tegenspreken.

Kun je lichaamstaal altijd betrouwbaar lezen?

Nee. Een afzonderlijk signaal kan verschillende oorzaken hebben. Kijk naar meerdere signalen, de context en veranderingen in gedrag voordat je een conclusie trekt.

Wat is congruente communicatie?

Bij congruente communicatie passen jouw woorden, toon, gezichtsuitdrukking en lichaamshouding bij elkaar. Daardoor komt jouw boodschap duidelijker en geloofwaardiger over.

Hoe verbeter ik mijn non-verbale communicatie?

Word je bewust van jouw houding, oogcontact, gezichtsuitdrukking en stemgebruik. Vraag daarnaast feedback en controleer of jouw uitstraling overeenkomt met wat je wilt overbrengen.