home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / zelfreflectie / zelfbedrog zelfmisleiding

Zelfbedrog en zelfmisleiding

Zelfbedrog is een vorm van jezelf bedriegen en jezelf misleiden. Het is door een roze of zwarte bril kijken naar jezelf. Het is een verkeerd zicht hebben op jouw eigen kwaliteiten en talenten. Soms is het ook het ontkennen van iets wat je niet kunt en het laten voorkomen alsof je het wel kunt. Of het ontkennen van iets wat je wel kunt, maar wat je vermijdt en ontwijkt omdat je niet durft.

Zelfbedrog kan ook betekenen dat je jezelf voor de gek houdt met dromen en illusies die verre van realiseerbaar zijn. Zelfreflectie helpt je om eerlijker naar jezelf te kijken en te onderzoeken of het beeld dat je van jezelf hebt nog klopt.

Hoe herken je zelfbedrog bij jezelf?

Zelfbedrog herken je vaak aan de verklaringen die je steeds opnieuw gebruikt. Je wijst kritiek direct af, negeert terugkerende feedback of zoekt redenen waardoor je zelf buiten schot blijft.

Ook kun je jezelf groter of kleiner maken dan je bent. Het beeld dat je van jezelf hebt, komt dan niet overeen met wat je kunt, wat je doet of wat anderen steeds bij jou waarnemen.

Op welke manieren houd je jezelf voor de gek?

Ik noem hieronder een aantal vormen van jezelf voor de gek houden.

Waarom zoek je overmatig bewondering of aandacht?

Overmatige zelfbewondering is er altijd geweest. Neem de narcist die het erg goed met zichzelf getroffen heeft of die meent dat de omgeving moeilijk zonder hem of haar kan. De narcist bewondert zichzelf als geen ander en geniet van de bewondering die hij of zij van anderen krijgt.

Waarom doe je jezelf op sociale media beter voor?

In de tijd van social media is er nog een nieuwe manier om jezelf en dus ook anderen voor de gek te houden, namelijk: jezelf liken via social media. Het is een vorm van zelfadoratie die ongekende mogelijkheden biedt. Jezelf neerzetten als groots, spetterend, doen alsof je het gemaakt hebt of doen voorkomen alsof je heel veel succes hebt. Hoe gaat dat?

• Jezelf aantrekkelijker vinden of neerzetten dan je bent.
• Jezelf intelligenter voordoen dan je bent.
• Jezelf succesvol voordoen terwijl dat niet zo is.
• Doen alsof het altijd goed met je gaat terwijl dat niet het geval is.

Waarom ontken je fouten of tekortkomingen?

Een vorm van zelfbedrog is de ontkenning. Wie zakt voor een examen, vertelt dat het door de omstandigheden is gekomen of dat de examinator het niet begreep. Slechte prestaties komen door externe factoren. Succes komt van onszelf. Andere ontkenningen zijn ook mogelijk, zoals:

• Ik had me niet goed voorbereid.
• Kijken naar anderen die het nog slechter doen, in plaats van te willen leren van anderen die het beter doen.
• Fouten niet willen toegeven.
• Schuld niet willen erkennen.

Is hoogmoed een vorm van zelfbedrog?

Hoogmoed is uiteraard een vorm van zelfbedrog. Of bluffen over eigen kunnen en over eigen prestaties.

Is valse bescheidenheid ook zelfmisleiding?

In feite is valse bescheidenheid ook een vorm van zelfbedrog. Het is een vorm van jezelf onderuithalen. Je kunt iets heel goed, maar je doet alsof dat niet het geval is of alsof het maar heel gewoon is wat je doet.

Hoe word je eerlijker tegenover jezelf?

Zelfreflectie is de manier om eerlijk te zijn over jezelf en vooral ook naar jezelf toe.

Soms moet je nog wat dieper kijken naar jouw motieven, onzekerheden en verlangens. Introspectie helpt je om te onderzoeken wat er onder jouw gedrag en jouw beeld van jezelf ligt.

Waarom bedrieg je jezelf?

Een goede vraag is: waarom gebeurt dit nu? De diepe behoefte is uiteraard aandacht en waardering. Oftewel: erkenning en respect. Dat is wat anders dan de behoefte om bijzonder te willen zijn. Dat komt meer voort uit onzekerheid: ben ik wel goed genoeg of hoor ik er wel bij?

Ik denk dat dit soort zelfbedrog voortkomt uit het beeld dat je van jezelf hebt gekregen, en dat begint al in je kindertijd. Ben je als kind opgehemeld, overmatig geprezen, in de watten gelegd, vertroeteld en verwend? Of ben je als kind afgewezen, veroordeeld, negatief gelabeld, gepest en afgekeurd? Je hebt dan niet geleerd wat een realistisch zelfbeeld is. In je latere leven loop je er dan tegenaan dat hoe jij over jezelf denkt, in positieve of negatieve zin, niet overeenkomt met hoe je gezien wordt door anderen.

Wat houdt zelfbedrog in stand?

Zelfbedrog kan in stand blijven wanneer je vasthoudt aan het beeld dat je van jezelf hebt opgebouwd. Je negeert dan kritiek of signalen die niet bij dat beeld passen.

Ook onzekerheid, de behoefte aan waardering en het vermijden van iets wat pijnlijk of spannend is, kunnen ervoor zorgen dat je jouw eigen verhaal blijft geloven.

Wat is het verschil tussen zelfbedrog en jezelf anders voordoen?

Zelfbedrog is nog iets anders dan jezelf anders voordoen dan je bent. Je kunt je om wat voor reden dan ook anders aan de buitenwereld presenteren dan je bent, omdat je jouw 'ware zelf' voor de ander verborgen wilt houden. Je probeert dan een ander te overtuigen van een onrealistisch beeld. Echter, zelfbedrog wil zeggen dat jijzelf ervan overtuigd bent dat jouw zelfbeeld realistisch is.

Veelgestelde vragen over zelfbedrog en zelfmisleiding

Zelfbedrog is niet altijd gemakkelijk te herkennen. Hieronder vind je antwoorden op vijf aanvullende vragen.

Is zelfbedrog altijd bewust?

Nee. Bij zelfbedrog ben je er zelf vaak van overtuigd dat jouw beeld of verklaring klopt. Juist daardoor kan het moeilijk zijn om te zien dat je jezelf misleidt.

Is jezelf onderschatten ook zelfbedrog?

Ja. Wanneer je jouw kwaliteiten en mogelijkheden structureel kleiner maakt dan ze zijn, heb je eveneens een onrealistisch beeld van jezelf.

Waarom is zelfbedrog moeilijk te herkennen?

Omdat jouw eigen verhaal vertrouwd voelt. Je kijkt vanuit het beeld dat je al van jezelf hebt en merkt daardoor niet altijd welke feiten, signalen of feedback je buiten beschouwing laat.

Welke rol speelt zelfreflectie bij zelfbedrog?

Zelfreflectie helpt je om jouw gedrag, verklaringen en terugkerende patronen te onderzoeken. Je leert onderscheid maken tussen wat je graag wilt geloven en wat er werkelijk gebeurt.

Kun je jezelf helemaal zonder zelfbedrog bekijken?

Waarschijnlijk niet voortdurend. Iedereen heeft blinde vlekken. Je kunt wel leren om eerlijker te kijken, feedback serieuzer te nemen en jouw beeld van jezelf regelmatig te onderzoeken.