Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Plichtsbesef of plichtsgevoel: waarde of norm?

Plichtsbesef of plichtsgevoel kan zowel een waarde of norm zijn. Dit artikel gaat over een hoog plichtsbesef maar ook over mensen met weinig plichtsgevoel. Wat voor gevolgen heeft een plichtsgevoel in ons dagelijks leven?

Plichtsbesef, plichtsgetrouw of plichtsgevoel

Wat betekent plichtsgetrouw?

Wat voor kenmerken horen bij plichtsgevoel? We noemen er een paar. Iemand die plichtsgetrouw is:

  • komt nauwgezet zijn verplichtingen na
  • is consciëntieus en gewetensvol
  • heeft een hoog verantwoordelijkheidsgevoel wanneer het gaat over zaken die ‘moeten’ gebeuren
  • voelt zich verplicht om taken naar behoren uit te voeren
  • zal niet verzuimen om uit te voeren wat gedaan moet worden
  • heeft gevoel voor hoe het hoort en wat de norm is
  • is trouw en loyaal om zijn verplichtingen na te komen
  • ziet het als een morele plicht om aangegane overeenkomsten uit te voeren en afspraken na te komen
  • heeft een hoog verantwoordelijkheidsbesef
  • voelt zich schuldig wanneer verplichtingen niet nagekomen kunnen worden
  • vaak een harde werker

Plichtsgetrouw: norm of waarde?

Plichtsgevoel kan een norm zijn maar ook een kernwaarde. Normen vertellen wat u moet of wat u niet mag. Het zou voor de hand liggen om plichtsgetrouwheid daaronder te rubriceren. Plicht gaat ook vooral over wat moet. Een verplichting is niet vrijblijvend immers en kan van buitenaf opgelegd zijn.

Plichtsbesef kan ook een waarde zijn. Een persoonlijke waarde is wat u belangrijk vindt en wellicht is plichtsgevoel zo’n waarde. Iedere waarde kent in feite ook plichten. Een belangrijke waarde kan zijn vrijheid, vrijheid van meningsuiting. Dat gaat alleen lukken wanneer we de morele plicht kennen om de mening van anderen te respecteren.

Mensen met weinig plichtsgevoel

Mensen met weinig plichtsgevoel dartelen wellicht door het leven maar een gebrek aan discipline, morele trouw, doorzettingsvermogen kan er voor zorgen dat het op de werkvloer niet zover zullen schoppen.

Extreem sterk of hoog plichtsbesef

Mensen met een extreem sterk of hoog plichtsbesef worden geregeerd door wat ze ‘moeten’. Een te hoog plichtsbesef kan u ook opbreken. Wat voor gedrag hoort bij een (té) hoog plichtsgevoel?

  • perfectionisme: alles moet goed
  • altijd ‘wat moet’  voor laten gaan op ‘genieten en wat mag’
  • verplichtingen ten koste van jezelf laten gaan
  • in de valkuil terecht komen van doorzettingsvermogen namelijk niet weer kunnen stoppen
  • van alles moeten van zichzelf: te hoge verwachtingen van zichzelf
  • te veeleisend
  • naast het werk ook nog tal van sociale verplichtingen op je nemen
  • hardnekkig doorgaan op de ingeslagen weg
  • zich extreem verantwoordelijk voelen
  • altijd je best doen en je tot het uiterste inzetten
  • studie, werk of andere plichtplegingen belangrijker vinden dan rust, ontspanning en gezondheid

Mensen met een hoog plichtsgevoel voelen zich enorm vervelend wanneer ze verplichtingen niet kunnen nakomen. Het leidt tot talloze negatieve gevoelens:

  • Onmacht en machteloosheid
  • Schuldgevoel (ik heb gefaald of ik voldoe niet)
  • Schaamte jegens andere mensen omdat ze niet voldoen aan de verplichting 

Opgebrand en burnout

We hebben plichtsbesef zelfs als één van de persoonskenmerken van de burn-out benoemd. U kunt er compleet opgebrand van raken vooral in combinatie met over-betrokkenheid, perfectionisme en een te groot verantwoordelijkheidsbesef.

  • We zien dit veel in sleutelposities zoals bij leidinggevenden, artsen, verplegend personeel, leraren of politici. Hard werken, stug doorgaan, niet opgeven en discipline maakt dat plichtsbesef kan leiden tot uitputting zeker in combinatie met een behoorlijk portie verantwoordelijkheidsbesef.
  • Dit komt ook voor wanneer plichtsbesef is ingegeven door idealisme (soms fanatisme), vanuit leefregels, religie etc. Het schuldgevoel bij het verzaken van plichten krijgt dan nog een extra dimensie en dat kan nog meer reden zijn om uzelf extreem veel druk op te leggen. .

Voor de helderheid: niemand wordt burnout op één eigenschap. Vaak is er een combinatie.

Persoonskenmerken burnout

Training en coaching: leerdoelen

Plichtsbesef en het omgaan met plichtsgetrouwheid kan een onderwerp zijn bij training en coaching. Wat dacht u van leerdoelen als:

  • waarom heb ik zulke hardnekkige overtuigingen?
  • waarom moet ik zoveel van mezelf?
  • waarom heb ik zoveel zelfverplichtingen?
  • waarom kan ik niet zonder schuldgevoel genieten?

Je verplicht voelen

Is plichtsbesef hetzelfde als verantwoordelijkheidsbesef? Nee, dat is niet geheel hetzelfde. U kunt zich ook verantwoordelijk voelen voor iets wat u niet verplicht bent om te doen. Verantwoordelijkheidsbesef komt  van binnen uit. Wanner u zich verplicht voelt om iets te doen of na te laten dan lijkt het weer bijzonder op verantwoordelijkheidsbesef. U kunt zich ook verplicht voelen om iets te doen terwijl niemand gezegd heeft dat dit een verplichting is. U legt het uzelf op. U kunt zich verplicht voelen:

  • om toch naar die verjaardag te gaan van uw nicht terwijl u er totaal geen zin in hebt
  • om uw tante een kaart te sturen met kerst (u moet toch wel een keer iets van u laten horen)
  • om uw sociale verplichtingen na te komen (we moeten toch een keer bij die mensen op bezoek)
  • om uw morele verplichtingen na te komen (we moeten toch eens een bedrag overmaken voor dat goede doel of we zijn moreel verplicht om die mensen financieel voort te helpen)

Wat zijn uw persoonlijke waarden?

Wat zijn uw persoonlijke waarden? Wat betekent dat voor uw loopbaan?

Persoonlijke waarden

Carrière en werk

Training en coaching gericht op carrière en werk o.a. loopbaancoaching.

Carrière en werk

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens