home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / behoefte waardering / kwaadsprekerij

Kwaadsprekerij, achterklap en laster

Kwaadspreken en achterklap kunnen zowel privé als op jouw werk voorkomen. Maar wat is kwaadsprekerij of achterklap? Wat betekent het en waarom doen mensen eraan mee? Dit artikel schreef ik in de serie over behoefte aan waardering. Kwaadspreken is geen behoefte, maar kan een oneigenlijke manier zijn om aandacht, instemming of waardering binnen te halen door een ander te verlagen.

Specifiek behandel ik wat kwaadsprekerij, achterklap en laster betekenen, waarom mensen eraan meedoen, welke waardering zij ermee proberen te krijgen en hoe je ermee omgaat.

Welke waardering probeer je met kwaadsprekerij binnen te halen?

Kwaadspreken is geen behoefte. Het kan wel een oneigenlijke manier zijn om aandacht, erkenning, instemming of waardering te krijgen. Je vertelt iets negatiefs over de ander en krijgt daarmee een luisterend publiek, medestanders of het gevoel dat jij beter, slimmer of betrouwbaarder bent.

De verborgen boodschap kan zijn: kijk eens hoe slecht hij of zij het doet en kijk eens hoe goed ik ben. Door de ander te verlagen, probeer je jezelf te verheffen. De werkelijke behoefte is dus niet om iemand zwart te maken. Daaronder kan de behoefte liggen om gehoord, gezien, erkend of gewaardeerd te worden. Alleen wordt die behoefte via waardering halen over de rug van een ander binnengehaald.

Waarom doen mensen dat?

De vraag is waarom mensen daarmee bezig zijn. Daar kunnen tal van redenen voor zijn:

• Er is iets gebeurd in de relatie met de desbetreffende persoon wat zulke nare gevoelens oproept dat iemand kwaadspreekt als een soort wraakactie.
• Er zijn mensen die er heimelijk plezier in hebben een ander te schaden en dat doen om zichzelf boven de ander te verheffen.
• Soms hebben mensen niet door wat zij doen en hoeveel schade zij met dit gedrag kunnen aanrichten.
• Gebrek aan zelfvertrouwen of onzekerheid kan worden verbloemd ten koste van een ander.
• Soms worden mensen meegetrokken door een omgeving waarin roddel en achterklap normaal zijn geworden.

Ze zeggen: ‘Kijk eens hoe slecht hij of zij het doet’ en bedoelen soms: ‘Kijk eens hoe goed ik ben.’ Ook kunnen mensen ongecontroleerde verhalen overnemen en doorvertellen. Dan kom je al snel terecht bij afgaan op geruchten.

Waarom is kwaadsprekerij een vorm van eerroof?

Lasteren en kwaadspreken betekenen uiteindelijk eerroof. Iemands eer wordt hem of haar ontnomen. Maar wat betekent dat precies?

• Iemand wordt aangetast in zijn of haar eer en goede naam zonder dat daar een gegronde reden voor is.
• Iemand krijgt verwijten en aantijgingen zonder in de gelegenheid te worden gesteld zich te verdedigen.
• Iemand wordt niet alleen bekritiseerd om gedrag, maar soms aangetast in wie hij of zij ten diepste is: in identiteit en waardigheid.

Kwaadsprekerij kan iemands reputatie, betrouwbaarheid, relaties en positie beschadigen. De persoon over wie gesproken wordt, krijgt vaak niet eens de kans om te reageren of het verhaal recht te zetten.

Waarom beschadigt kwaadsprekerij ook jouw eigen integriteit?

Wanneer je kwaadspreekt, beschadig je niet alleen de ander. Je laat ook iets van jezelf zien. Mensen merken dat afwezige personen, vertrouwelijke informatie en onbevestigde verhalen bij jou niet veilig zijn. Misschien krijg je op dat moment aandacht of instemming, maar tegelijk tast je jouw eigen betrouwbaarheid aan. Wie hoort hoe jij over een ander spreekt, kan zich afvragen hoe jij over hem of haar praat wanneer diegene er niet bij is. Kwaadsprekerij kan daarom tijdelijk waardering opleveren, maar uiteindelijk vertrouwen kosten. Je wint misschien een luisterend oor en verliest geloofwaardigheid.

Waarom is kwaadsprekerij gevaarlijk voor leidinggevenden?

Voor leidinggevenden geldt het zeker: ga nooit af op geruchten en beoordeel medewerkers zo objectief mogelijk. Een leidinggevende heeft invloed op beoordelingen, kansen en reputaties. Daarom mogen besluiten niet worden gebaseerd op wandelgangverhalen, aannames of eenzijdige beschuldigingen. Zelf waarnemen, feiten controleren en hoor en wederhoor toepassen zijn noodzakelijk. Een medewerker mag niet worden veroordeeld op basis van wat anderen zeggen zonder dat hij of zij zelf is gehoord.

Hoe voorkom je dat je zelf kwaadspreekt?

Zorg dat je zelf nooit meedoet aan iemand zwartmaken, belasteren of kwaadspreken. Je schaadt niet alleen de ander, maar het zegt ook veel over jezelf. Wanneer je verhalen vertelt die niet kloppen of niet zijn gecontroleerd, kom je terecht in een integriteitskwestie.

• Controleer of je weet dat het verhaal waar is.
• Vraag jezelf af waarom je het wilt vertellen.
• Bespreek het met de persoon zelf wanneer dat nodig en passend is.
• Vertel het niet wanneer de ander geen mogelijkheid heeft om te reageren.
• Gebruik iemands fouten niet om zelf beter over te komen.

Vraag jezelf bovendien af: gaat dit mij eigenlijk aan? Niet ieder verhaal hoeft door jou besproken, beoordeeld of doorverteld te worden. Soms is het meest integere antwoord eenvoudig: ik doe hier niet aan mee.

Wat kun je doen wanneer je zelf wordt belasterd?

Wanneer anderen met modder gooien, kun je maar één ding doen: bukken. Zodra je ertegenin gaat, krijg je alle modder over je heen en dat gaat stinken. Met andere woorden: ga niet op ieder verhaal in. Hoe meer je wilt bewijzen dat alle roddels over jou niet waar zijn, hoe drukker je het krijgt. Morgen is er weer een ander verhaal en op den duur ben je fulltime roddelbestrijder. Zoek jouw heil niet bij mensen die je belasteren. Dat zijn niet jouw vrienden, ook niet wanneer je vroeger dacht dat dit wel zo was. Zoek jouw heil bij mensen die het waard zijn en houd je bezig met zaken die waar en echt zijn.

Dat betekent niet dat je altijd moet zwijgen. Wanneer jouw werk, veiligheid, reputatie of rechtspositie werkelijk wordt beschadigd, kan een duidelijke en feitelijke reactie nodig zijn. Reageer dan gericht, verzamel feiten en zoek passende ondersteuning. Laat jouw leven niet leiden door verhalen die niet kloppen.

Veelgestelde vragen over kwaadsprekerij, achterklap en laster

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over negatief spreken, reputatieschade en waardering zoeken ten koste van een ander.

Wat is het verschil tussen kritiek en kwaadsprekerij?

Kritiek is gericht op concreet gedrag of een situatie en kan rechtstreeks met de betrokken persoon worden besproken. Kwaadsprekerij vindt vaak achter iemands rug plaats en is erop gericht iemand negatief neer te zetten of te beschadigen.

Is iets nog achterklap wanneer het verhaal waar is?

Ook een waar verhaal kan achterklap worden wanneer je het zonder noodzaak deelt met mensen die er niets mee te maken hebben. De vraag is niet alleen of iets waar is, maar ook waarom je het vertelt en of het jou aangaat.

Waarom praten mensen liever over iemand dan met iemand?

Rechtstreeks spreken kan spannend zijn. Over iemand praten voelt veiliger en levert soms instemming van anderen op. Daarmee wordt het werkelijke gesprek echter vermeden en krijgt de betrokken persoon geen stem.

Wat kun je zeggen wanneer anderen beginnen te roddelen?

Je kunt vragen of het verhaal is gecontroleerd, of de betrokken persoon zelf is gehoord en waarom dit met jou wordt gedeeld. Je kunt ook duidelijk zeggen dat je niet over iemand wilt praten die er niet bij is.

Wanneer moet je wel reageren op laster?

Reageren kan nodig zijn wanneer jouw veiligheid, werk, relaties, reputatie of rechtspositie ernstig worden geraakt. Doe dat feitelijk en gericht. Verzamel informatie, corrigeer aantoonbare onwaarheden en zoek zo nodig professionele ondersteuning.