Rouw in het samengestelde gezin: hoe ga je om met verlies en verandering?
Als er één gezin in de wereld is waar men kijk heeft op rouw, dan is dat in het samengestelde gezin. Sterker geformuleerd: een samengesteld gezin ontstaat heel vaak in een rouwsituatie, namelijk door echtscheiding of overlijden.
Wat is een samengesteld gezin en waarom raakt rouw hier zo vaak?
Een samengesteld gezin, ook wel stiefgezin, is een gezin waarbij de partners kinderen hebben uit een vorige relatie. Het kan zijn dat beide partners een kind of kinderen uit de vorige relatie hebben. Soms is er de situatie dat de partners ook samen nog een kind krijgen.
Welke kenmerken maken rouw in een samengesteld gezin zo complex?
Een tweetal kenmerken voor het samengestelde gezin wil ik graag meegeven.
-
Waarom samengestelde gezinnen vaak al rouwervaring hebben?
Een samengesteld gezin ontstaat meestal in een rouwsituatie. Zowel bij een echtscheiding als bij overlijden is er sprake van rouw. Kinderen in een samengesteld gezin hebben dus ervaring met verlies en rouw.
- Ze zijn hun vader of moeder kwijtgeraakt door overlijden terwijl de andere ouder een nieuwe partner heeft gevonden en daarmee wil samenleven.
- Vader en moeder wonen niet meer bij elkaar door echtscheiding en vinden beiden of afzonderlijk een nieuwe partner die bij hen intrekt of waarmee ze gaan samenwonen.
Sowieso is er voor veel kinderen verlies van een vertrouwde situatie. Soms moeten ze verhuizen naar een andere woning.
-
Rouw om het verlies van de vertrouwde gezinssituatie
Een kind dat de scheiding van vader en moeder meemaakt, verliest het vertrouwde gezinsleven. Zeker, het kan ook een oplossing zijn en een opluchting. Zeker, het kan ook een einde maken aan spanningen die al jaren onderhuids of bovenaards woeden tussen vader en moeder. Toch is een echtscheiding een rouwproces van de eerste orde.
Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Wat doet een nieuwe partner met rouw en loyaliteit?
Dan de situatie waarbij een nieuwe partner in beeld komt. Papa krijgt een nieuwe vriendin. Mama krijgt een nieuwe vriend. Het tumult van de gemengde gevoelens is ontstaan. Of zoals iemand zei: ‘Ik was zo blij dat mijn moeder een nieuwe vriend heeft en ik ben zo blij dat mijn vader een nieuwe vriendin heeft.’ Nou goed toch, zal je zeggen. Zeker. Heel goed. Maar ze zei er wel wat bij: ‘Ik ben soms zo verdrietig dat het niet meer is zoals vroeger.’
Zie je de gemengde gevoelens? Verdriet dat het niet meer is zoals het was. Opluchting en blijdschap omdat vader en moeder een nieuwe weg hebben gevonden. Onwennigheid en onzekerheid soms om ook met de nieuwe partner vertrouwd te raken. Zich eenzaam voelen omdat papa en mama niet meer zo bereikbaar waren als vroeger, omdat die nieuwe partner er altijd bij is.
Wat gebeurt er met je rouw als een ouder opnieuw verliefd wordt? Hoe ga je om met veranderde verhoudingen, gemis en gemengde gevoelens? Lees het verhaal van Susan en de inzichten uit de praktijk van een coach: Er komt een nieuwe partner.
Artikelen over samengestelde gezinnen
Lees andere artikel over het samengestelde gezin.
Wat als er opnieuw verlies is door overlijden?
Opeens is daar het overlijden van één van de partners uit het samengestelde gezin. Ik duid het met een voorbeeld. Karel en Ina zijn beiden gescheiden. Karel heeft twee kinderen uit het eerste huwelijk en Ina heeft eveneens twee kinderen uit een eerste huwelijk. Karel en Ina zijn hertrouwd en wonen op één adres samen met de vier kinderen. Een samengesteld gezin, toch? Nu wordt Ina ziek en Karel verliest zijn vrouw. De kinderen van Ina verliezen de moeder. De kinderen van Karel verliezen de stiefmoeder. Wederom krijgt het gezin met rouw te maken. Echter nu door het verlies van moeder en stiefmoeder.
Waarom verlies voor ieder gezinslid iets anders betekent
Nu blijkt dat het rouwproces voor ieder in het samengestelde gezin anders is. Let op: in een niet-samengesteld gezin is dit ook het geval. Als vader of moeder komt te overlijden, blijkt dat vader of moeder voor ieder kind een andere betekenis heeft. Ik praat bewust niet over: meer betekenis of minder betekenis, maar over andere betekenis.
In een samengesteld gezin is dat verschil nog anders. Verdriet kan en zal er zijn bij allen. Maar voor de één overlijdt een ouder, terwijl voor de ander een stiefouder wegvalt door de dood.
Botsende reacties en onderlinge spanningen bij rouw
Ik merk dat dit nogal eens andersoortige reacties oproept, omdat de één totaal anders in het proces zit dan de ander. Al gauw kunnen er verwijten en oordelen ontstaan over elkaar. Of twijfel: ‘Ben je wel zo verdrietig als mijn vader overleden is?’ Elkaar begrijpen, elkaar horen en serieus nemen is in een samengesteld gezin doorgaans een nog grotere uitdaging, zeker bij een rouwproces.
Hoe beïnvloedt het idee van het ideale gezin rouw in een samengesteld gezin?
Ik merk in mijn praktijk hoe sterk het beeld van het ideale gezin doorwerkt in rouwprocessen. Het ideale gezin leeft vaak diep vanbinnen: vader, moeder, kinderen, samen onder één dak, veilig en vanzelfsprekend. Dat beeld wordt zelden hardop uitgesproken, maar het is er wel. Juist in een samengesteld gezin botst dit innerlijke ideaal met de werkelijkheid.
Rouw gaat dan niet alleen over wat er feitelijk verloren is door scheiding of overlijden, maar ook over wat nooit meer zal zijn. Of misschien zelfs over wat nooit echt bestaan heeft. Dat kan een stille rouw zijn, moeilijk te benoemen, maar voelbaar aanwezig. Zolang het ideale beeld onbewust blijft, kan het blijven schuren. Loslaten van dat ideaal betekent niet opgeven, maar ruimte maken voor wat er nu wél is.
Waarom voelt rouw in een samengesteld gezin vaak als innerlijke verscheurdheid?
Rouw in een samengesteld gezin raakt bijna altijd aan loyaliteit. Ik zie kinderen en volwassenen die van binnen verdeeld raken. Mag ik het fijn hebben met de nieuwe partner van mijn vader of moeder? Doe ik daarmee de andere ouder tekort? En wat als die ouder is overleden?
Dit loyaliteitsconflict is een vorm van rouw op zichzelf. Je kunt je verbonden voelen met meerdere mensen, terwijl die verbindingen niet naast elkaar lijken te mogen bestaan. Dat geeft schuldgevoel, verwarring en soms boosheid. Niet omdat iemand dat zo bedoelt, maar omdat het innerlijk zo werkt. Erkennen dat loyaliteit meervoudig kan zijn, haalt vaak al veel spanning weg.
Hoe beleven kinderen rouw in een samengesteld gezin?
Kinderen rouwen vaak anders dan volwassenen. Ik merk dat zij zich regelmatig aanpassen aan wat zij denken dat nodig is. Ze houden zich groot, zijn loyaal, of proberen de sfeer goed te houden. Ondertussen dragen ze hun eigen gemis, vragen en verlangens.
Voor een kind kan het ideaalbeeld van een gezin extra sterk zijn. Ze voelen feilloos aan wat er ontbreekt en vergelijken hun situatie met wat zij bij anderen zien. Dat kan verdriet oproepen, maar ook hoop. Hoop dat het ooit weer zo wordt. Juist daarom is het belangrijk dat hun gevoelens serieus genomen worden, ook als die tegenstrijdig zijn.
Veelgestelde vragen over rouw in een samengesteld gezin
Rouw in een samengesteld gezin roept vaak herkenbare vragen op. Hieronder beantwoord ik een aantal vragen die ik in gesprekken regelmatig hoor.
Is rouw in een samengesteld gezin anders dan in een ‘gewoon’ gezin?
Ja, ik zie dat rouw complexer kan zijn doordat er meerdere relaties, geschiedenissen en loyaliteiten tegelijk meespelen. Dat maakt het niet zwaarder of lichter, maar wel anders.
Mag een kind blij zijn met een nieuwe partner van een ouder?
Ja. Blijdschap en verdriet kunnen naast elkaar bestaan. Het één sluit het ander niet uit. Dat erkennen geeft kinderen vaak opluchting.
Waarom lijkt rouw soms pas veel later zichtbaar te worden?
Rouw komt vaak in golven. Nieuwe fases, zoals samenwonen of een overlijden, kunnen oude gevoelens opnieuw aanraken.
Wat als mijn kind zich afsluit of weinig lijkt te voelen?
Dat kan een manier zijn om zichzelf te beschermen. Achter stil gedrag kan veel gevoel schuilgaan. Lees hierover ook verder in het artikel over omgaan met emoties binnen het gezin.
Hoe laat ik het ideale gezin los zonder de hoop kwijt te raken?
Door te erkennen dat hoop niet zit in perfectie, maar in verbinding. Het loslaten van een ideaal betekent ruimte maken voor een eigen, unieke vorm van gezin-zijn.
Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Leerdoelen
Bekijk de leerdoelen voor de training omgaan met veranderingen.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 17-05-2020
Update: 8 februari 2026.
Rouw samengesteld gezin
Velden met een * zijn verplicht.
