home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / samengesteld gezin

Samengesteld gezin

Bij het thema ouderschap en gezin kijken we naar wat het gezinsleven van jou vraagt en hoe dat raakt aan jouw persoonlijke ontwikkeling. Een samengesteld gezin is daar een bijzonder voorbeeld van. Twee mensen kiezen voor elkaar, maar brengen vaak allebei een geschiedenis, kinderen, gewoonten en eerdere relaties mee. Je begint dus niet samen op nul. Je voegt bestaande werelden bij elkaar en dat vraagt tijd, geduld en realistische verwachtingen.

Een samengesteld gezin, ook wel stiefgezin genoemd, ontstaat wanneer een of beide partners kinderen hebben uit een eerdere relatie. Soms wonen alle kinderen een deel van de tijd samen, soms verschilt dat per week en soms krijgen de nieuwe partners samen nog een kind. Aan de buitenkant kan het eruitzien als één nieuw gezin, maar emotioneel ligt dat vaak ingewikkelder.

Een samengesteld gezin wordt niet vanzelf één gezin

Wanneer twee volwassenen verliefd worden, kan de wens ontstaan om snel samen één geheel te vormen. Gezellig met z'n allen aan tafel, samen op vakantie en iedereen hoort erbij. Maar emotionele verbondenheid laat zich niet organiseren. Een kind hoeft niet onmiddellijk van een stiefouder te houden. Stiefbroers en stiefzussen hoeven niet meteen als broer en zus te voelen.

Dat vraagt van jou als volwassene dat je tempo kunt verdragen. Misschien ontstaat er uiteindelijk een sterke band, misschien blijft de verhouding vriendelijk maar wat meer op afstand. Niet iedere relatie binnen een samengesteld gezin hoeft dezelfde intensiteit te krijgen om toch goed genoeg te functioneren.

Iedereen brengt een geschiedenis mee

Een samengesteld gezin ontstaat meestal na een eerdere breuk, scheiding of verlies. Daardoor begint de nieuwe situatie niet alleen met verliefdheid en nieuwe mogelijkheden, maar vaak ook met verdriet en afscheid. Kinderen hebben misschien afscheid moeten nemen van het beeld dat hun ouders ooit weer bij elkaar zouden komen. Een ouder kan nog boos of gekwetst zijn door de vorige relatie. En jij kunt als nieuwe partner terechtkomen in een geschiedenis waar je zelf geen onderdeel van was.

Daarom kan rouw in een samengesteld gezin een belangrijke rol spelen. Er wordt niet alleen iets nieuws opgebouwd. Er is vaak ook iets ouds verloren gegaan. Ruimte geven aan dat verlies kan juist helpen om de nieuwe werkelijkheid beter te accepteren.

Loyaliteit kan ingewikkeld worden

Kinderen kunnen zich sterk loyaal voelen aan hun vader en moeder. Wanneer jij als stiefouder een goede band krijgt met een kind, kan dat kind daar zelfs schuldgevoel bij ervaren. Alsof aardig zijn tegen jou betekent dat het de andere ouder tekortdoet. Dat hoeft niemand hardop te zeggen. Zo'n loyaliteit kan onderhuids meespelen.

Ook volwassenen kunnen in loyaliteitsconflicten terechtkomen. Je partner kiest soms voor zijn of haar kind en jij voelt je op de tweede plaats staan. Of je wilt jouw eigen kind beschermen en merkt dat jouw partner daar anders naar kijkt. Dan gaat het niet alleen over de inhoud van een meningsverschil, maar ook over positie en verbondenheid.

Wat is jouw plek als stiefouder?

Dat kan een lastige vraag zijn. Je woont samen, bent betrokken bij het dagelijkse leven en toch ben je niet de biologische ouder. Hoeveel mag je zeggen over opvoeding? Mag je grenzen stellen? Wat doe je wanneer jouw partner zijn eigen kind anders behandelt dan jij verstandig vindt?

Een veelgemaakte fout is dat een stiefouder te snel een volledige ouderrol probeert in te nemen. Dat kan weerstand oproepen, zeker wanneer de relatie met het kind nog nauwelijks ontwikkeld is. Vaak helpt het wanneer de biologische ouder in het begin meer verantwoordelijkheid houdt voor correctie en belangrijke opvoedbeslissingen, terwijl de stiefouder vooral investeert in contact en vertrouwen.

Jouw positie kan ook eenzaam voelen

Een samengesteld gezin kan eenzaamheid oproepen. Misschien kom jij in een bestaand gezin terecht waarin iedereen gezamenlijke herinneringen heeft behalve jij. Er zijn verhalen van vroeger, gewoonten die al jaren bestaan en een band tussen ouder en kind waar jij nooit tussen zult komen. Dat kan soms voelen alsof je erbij hoort en tegelijkertijd buitenstaander blijft.

Ook de biologische ouder kan zich alleen voelen. Misschien probeert hij of zij voortdurend te bemiddelen tussen partner en kinderen. Je wilt dat iedereen zich prettig voelt en merkt dat dat onmogelijk is. Dan kun je gemakkelijk te veel verantwoordelijkheid op je nemen voor de sfeer in het gezin.

Verschillen in opvoeding worden snel zichtbaar

Iedere ouder neemt eigen ideeën mee over regels, geld, bedtijden, schermgebruik, opruimen, school en respect. In een samengesteld gezin komen die verschillen ineens dicht bij elkaar. Wat bij jou vroeger vanzelfsprekend was, vindt jouw partner misschien overdreven streng of juist veel te vrijblijvend.

Daarom is het belangrijk dat partners onderling blijven praten over opvoeding zonder ieder verschil meteen voor de kinderen uit te vechten. Je hoeft niet overal hetzelfde over te denken, maar kinderen hebben wel baat bij duidelijkheid. Wanneer zij merken dat volwassenen voortdurend verdeeld zijn, kunnen spanningen snel toenemen.

Conflicten horen erbij

In een samengesteld gezin kunnen ruzies ontstaan over aandacht, regels, geld, vakanties, ex-partners en de verdeling van tijd. Dat is op zichzelf niet vreemd. Het probleem zit meestal niet in het feit dat er verschillen bestaan, maar in hoe ermee wordt omgegaan.

Bij conflicthantering gaat het breder over omgaan met botsingen en verschillen. Binnen een samengesteld gezin komt daar een extra laag bij: oude pijn en loyaliteit kunnen zich met het huidige conflict vermengen. Een discussie over een rommelige kamer kan daardoor ineens veel groter worden dan die kamer zelf.

De ex-partner blijft onderdeel van de werkelijkheid

Wanneer er kinderen zijn, verdwijnt een ex-partner meestal niet volledig uit beeld. Er blijven afspraken over zorg, school, feestdagen en vakanties. Dat betekent dat jouw nieuwe relatie zich deels moet verhouden tot iemand uit de vorige relatie.

Dat kan lastig zijn. Zeker wanneer er nog boosheid, jaloezie of wantrouwen speelt. Toch helpt het kinderen wanneer volwassenen proberen de strijd niet via hen te voeren. Een kind hoort niet te hoeven kiezen welke ouder gelijk heeft en ook niet als boodschapper tussen twee huizen te functioneren.

Een nieuw gezamenlijk kind kan de verhoudingen veranderen

Soms krijgen partners binnen het samengestelde gezin samen nog een kind. Dat kan veel vreugde geven, maar ook nieuwe gevoelens oproepen. Voor de andere kinderen is dit kindje het enige kind dat bij beide volwassenen hoort. Dat verschil kan gevoelig liggen.

Misschien ontstaat angst dat het nieuwe kind belangrijker wordt of meer vanzelfsprekend bij het nieuwe gezin hoort. Juist daarom helpt het om zulke gevoelens niet meteen weg te redeneren. Een kind kan blij zijn met een broertje of zusje en tegelijkertijd bang zijn om een plek kwijt te raken.

Verwacht niet te snel harmonie

Een samengesteld gezin heeft tijd nodig. Veel tijd soms. Je kunt het proces niet versnellen door harder je best te doen om er één gezellige familie van te maken. Sterker nog, hoe sterker de druk om het leuk te hebben, hoe moeilijker het voor kinderen kan worden om hun werkelijke gevoelens te laten zien.

Laat ruimte voor verschil. Niet iedereen hoeft dezelfde band met elkaar te hebben. Niet ieder weekend hoeft harmonieus te verlopen. Een gezin kan functioneren terwijl er ook irritaties, voorkeuren en momenten van afstand zijn.

Wat vraagt een samengesteld gezin van jou?

Misschien vooral flexibiliteit. Je moet soms accepteren dat jouw verwachting niet aansluit bij de werkelijkheid. Je kunt niet afdwingen dat een kind jou als ouder ziet. Je kunt jouw partner niet vragen om minder van zijn of haar kind te houden zodat jij je belangrijker voelt. En je kunt het verleden van alle betrokkenen niet wegpoetsen.

Daarom raakt een samengesteld gezin sterk aan persoonlijke ontwikkeling. Hoe ga jij om met jaloezie, afwijzing, onzekerheid en verschil? Kun je jouw eigen plek innemen zonder een plek van iemand anders over te nemen? Kun je begrenzen zonder voortdurend te controleren? En kun je verdragen dat verbinding soms langzaam groeit?

Ook jouw eigen familiegeschiedenis doet mee

Je neemt bovendien jouw eigen opvoeding mee. Misschien kom jij uit een gezin waarin iedereen altijd samen alles deed en verwacht je dat nu opnieuw. Of je groeide juist op met veel afstand en vindt het moeilijk wanneer jouw partner heel hecht is met zijn of haar kinderen. Dan kunnen oude overtuigingen over gezin en ouderschap ineens zichtbaar worden.

Dat is een verbinding met jouw familie van herkomst. Wat betekent gezin voor jou? Wanneer hoor je erbij? Wat heb jij geleerd over loyaliteit, grenzen en opvoeden? Bewustwording daarvan kan voorkomen dat je jouw eigen gezinsbeeld automatisch oplegt aan een nieuwe situatie.

Je hoeft geen perfect nieuw gezin te bouwen

Misschien helpt het om die opdracht helemaal los te laten. Het doel hoeft niet te zijn dat iedereen uiteindelijk voelt alsof jullie altijd al één gezin zijn geweest. Jullie geschiedenis is anders en dat mag zichtbaar blijven.

Een goed samengesteld gezin kan juist bestaan uit verschillende relaties die naast elkaar mogen bestaan. Een kind heeft een band met zijn eigen ouder, misschien langzaam ook met een stiefouder en daarnaast met de andere ouder buiten het nieuwe gezin. Dat hoeft niet één geheel te worden om waardevol te zijn.