home / persoonlijke ontwikkeling / stress / burnout coach / mentale uitputting

Mentale en psychische uitputting

Ben jij mentaal of psychisch uitgeput? Binnen coaching bij burn-out zien we hoe ingrijpend mentale uitputting kan zijn. Je hoofd lijkt vol te zitten, nadenken kost steeds meer moeite en zelfs gewone taken kunnen zwaar aanvoelen. Misschien merk je dat je sneller geïrriteerd bent, slechter slaapt, dingen vergeet of het gevoel hebt dat je de regie over jezelf kwijtraakt. Mentale en psychische uitputting ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Vaak ben je langere tijd doorgegaan, terwijl jouw lichaam en geest steeds minder goed herstelden. In dit artikel ga ik in op de klachten die je kunt ervaren, de symptomen en kenmerken en ook de mogelijke oorzaken.

Hoe begint mentale uitputting?

Mentale uitputting begint zachtjes. Langzaam loop je leeg zoals de band van jouw auto. Je hoort dat de wind uit de band loopt. Dat gaat niet met een ferme knal. Nee, heel langzaamaan. En zo gaat het ook met de mentale uitputting. Het is net een boekhouding: de uitgaven zijn blijkbaar hoger dan jouw inkomsten. En dat heeft alles te maken met jouw energiebalans. Die is blijkbaar verstoord. Je had er eerst geen erg in. Wellicht bleef je in het weekend wat hangen omdat jouw lichaam niet herstelde. Maar je ging door, en maar door!

Wat zijn kenmerken van mentale uitputting?

Mentale uitputting kan zich op verschillende manieren laten zien. Misschien herken je één of meer van de volgende signalen:

• Je voelt je vaak afgemat en geradbraakt.
• Je voelt je leeg.
• Je voelt je lusteloos en vermoeid.
• Je trekt je alles aan wat anderen tegen jou zeggen.
• Je kunt soms niet meer denken.
• Je hebt het gevoel dat je de regie kwijt bent.
• Je voelt chaos in je hoofd.
• Je kunt niet ontspannen.
• Je wordt soms gruwelijk boos.
• Je bent passief en soms zelfs apathisch.
• Je bent snel geïrriteerd.
• Je kunt jezelf moeilijk beheersen.
• Je vergeet dingen.
• Je slaapt slecht of je slaapt altijd.
• Je hebt weinig weerstand, te weinig conditie en je voelt je duizelig of ziek.
• Je hebt gevoelens van depressiviteit.

Is er verschil tussen psychische en mentale uitputting?

Zit er verschil in psychische of mentale uitputting? Wat mij betreft niet echt. Mentale uitputting heeft met je houding te maken, terwijl psychische uitputting wellicht meer duidt op jouw karakter. Maar ik meen dat het geen zin heeft om het qua betekenis uit elkaar te trekken.

Wat is het verschil met emotionele uitputting?

Mentale uitputting heeft vooral betrekking op jouw geestelijke belastbaarheid. Je hoofd is moe, je kunt moeilijk denken, je concentratie neemt af en je hebt het gevoel dat je de regie verliest. Bij emotionele uitputting staat vaker het gevoelsleven centraal. Je voelt je leeg, afgesloten of vlak en merkt dat emoties niet meer goed stromen. Mentale en emotionele uitputting kunnen tegelijkertijd voorkomen. Je hoofd zit erdoorheen en tegelijk ervaar je weinig ruimte om te voelen.

Wat moet je doen als je de symptomen herkent?

Wanneer je de symptomen herkent, is het tijd om wakker te worden! Trek aan de bel! Ga eerst naar je huisarts om fysieke zaken uit te sluiten. Want je kunt ook andere klachten hebben. Zijn die er niet, dan is er een grote kans dat jij burn-out bent of er in ieder geval flink doorheen zit.

Hoe ontstaat mentale uitputting?

Ik ken jou niet, dus ik weet niet hoe het bij jou is ontstaan. Hoewel ik wel durf te zeggen dat jouw lichaam blijkbaar niet meer herstelt van de activiteiten die je onderneemt. Maar er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen.

Jouw karakter

Je voelt je onwijs verantwoordelijk, je wilt het graag goed doen, je wilt het voor iedereen goed doen, je bent erg betrokken en meestal veel te loyaal.

Grenzen stellen vind je lastig en loslaten komt in jouw woordenboek niet voor.

Belemmerende overtuigingen

Je hebt last van belemmerende overtuigingen zoals ‘gaan met die banaan’, ‘altijd maar doorgaan’, ‘het is even niet anders’ en ‘overal is wel eens wat’. En zo onderdruk je jouw gevoelens en ga je alles uit de weg.

Zaken uit het verleden

Misschien spelen zaken uit het verleden bij jou een rol. Je hebt dingen weggedrukt en niet verwerkt. Je gaf het verleden geen plekje of je hebt niet de kans gehad dat te doen. Wellicht vermeed je de pijn en ging je die uit de weg. Je ging harder en harder op het gaspedaal trappen! Tot het niet meer lukte!

Beelden waaraan je moest voldoen

Jij moest wellicht ook voldoen aan beelden vanuit jouw opvoeding of de maatschappij. Beelden van succes dat je zou moeten hebben, van bezit dat je zou moeten verwerven en van opleidingen die je zou moeten halen.

Wellicht streefde je elke dag die beelden na. Je wrong je in alle bochten om aan het beeld te voldoen dat anderen jou hebben opgelegd of dat je jezelf hebt aangepraat.

Niet geleerd om naar jouw behoeften te luisteren

Wellicht ga je vaak voorbij aan jezelf. Je hebt niet geleerd om naar jouw behoeften te luisteren. Sterker nog: je meent dat dit egoïstisch is. Je luistert slecht naar jezelf. De zelfzorg ziet er bij jou niet best uit. Misschien heb je het volgende geleerd:

• Om jezelf kleiner te maken dan je bent.
• Om jezelf weg te cijferen.
• Om jezelf keihard onderuit te halen.
• Om jezelf te veroordelen.

Een baan die niet bij jou past

Wellicht heb je een baan die niet bij jou past. Je kunt jouw talenten er onvoldoende in kwijt. Je staat er niet voor in vuur en vlam. Het kost je moeite om je nuttig te voelen op jouw werk. Er kunnen bijvoorbeeld de volgende zaken een rol spelen:

• Conflicten met collega’s.
• Spanningen met de leidinggevende.
• Verstoorde relaties en een arbeidsconflict.

Ook langdurige werkdruk of overbelasting kan ertoe leiden dat jouw hoofd onvoldoende herstelt.

Jouw thuissituatie

Er kunnen thuis zaken zijn. Spanning in jouw relatie. Misschien de rol van mantelzorger. Spanningen met de kinderen. Zorgen over jouw partner of over jouw kind. Of juist het verlangen naar een partner of een kind, terwijl het voor jou een onvervulde wens bleef.

Andere oorzaken

Ik kan uren doorgaan. Een onwijs groot aantal factoren kan een rol spelen. Maar ik stop nu met de opsomming. Ik heb liever dat jij jouw situatie opschrijft. Mail het me maar!

Wat gebeurt er als je blijft doorgaan?

Wanneer je ondanks mentale uitputting blijft doorgaan, krijgt jouw lichaam steeds minder gelegenheid om te herstellen. Je concentratie kan verder afnemen, gewone taken kunnen steeds zwaarder voelen en je kunt sneller geïrriteerd of emotioneel reageren. Je probeert misschien hetzelfde tempo vast te houden als voorheen, terwijl jouw belastbaarheid al is afgenomen. Daardoor kost iedere taak meer energie en wordt de achterstand op jouw herstel groter. Blijven doorgaan kan ook betekenen dat je de signalen steeds minder goed herkent. Je raakt gewend aan vermoeidheid, spanning en slecht slapen en gaat die klachten als normaal beschouwen.

Wat kun je doen bij mentale uitputting?

Als eerste adviseer ik jou om naar de huisarts te gaan. Bespreek bovendien de situatie thuis en op het werk. Maak een plan van aanpak voor wat je nu kunt doen of vraag daar hulp bij. Ik adviseer je ook mijn e-book over jezelf verliezen en jezelf hervinden. Heb je meer hulp nodig? Wij kunnen je coachen en begeleiden. Bel voor een adviesgesprek!

Hoe kun je ruimte maken voor herstel?

Herstel begint met stoppen met wat niet meer gaat. Dat kan betekenen dat je tijdelijk minder doet, afspraken afzegt of bespreekt welke taken niet meer haalbaar zijn. Je kunt onder andere de volgende stappen zetten:

• Jouw klachten en situatie met de huisarts bespreken.
• Thuis en op het werk vertellen wat er aan de hand is.
• Onderzoeken welke activiteiten de meeste energie kosten.
• Grenzen stellen aan taken, verwachtingen en verantwoordelijkheden.
• Voldoende ruimte maken voor slaap, rust en herstel.
• Hulp vragen bij het maken van een plan van aanpak.

Het gaat er niet om dat je alles direct oplost. Het gaat erom dat je voorkomt dat je opnieuw over jouw grenzen gaat en dat je stap voor stap ruimte maakt voor herstel.

Veelgestelde vragen over mentale uitputting

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over mentale en psychische uitputting, herstel en de mogelijke relatie met burn-out.

Is mentale uitputting hetzelfde als burn-out?

Nee. Mentale uitputting kan een belangrijk signaal van burn-out zijn, maar kan ook voorkomen door andere vormen van langdurige belasting. Bespreek aanhoudende klachten met jouw huisarts.

Hoe merk je dat jouw hoofd is uitgeput?

Je kunt moeite hebben met concentreren, vergeten wat je wilde doen, prikkels slecht verdragen, chaotisch denken en het gevoel hebben dat eenvoudige taken te veel zijn.

Kan mentale uitputting lichamelijke klachten geven?

Ja. Je kunt bijvoorbeeld slecht slapen, je duizelig of ziek voelen, weinig weerstand ervaren of merken dat jouw lichaam onvoldoende herstelt.

Helpt rust bij mentale uitputting?

Rust is belangrijk, maar je moet ook onderzoeken welke belasting, overtuigingen, gewoonten of omstandigheden tot de uitputting hebben bijgedragen.

Wanneer moet je hulp zoeken?

Zoek hulp wanneer de klachten aanhouden, steeds erger worden of jouw dagelijks functioneren belemmeren. Ga eerst naar de huisarts om mogelijke lichamelijke oorzaken te bespreken.