home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / zelfpresentatie

Training zelfpresentatie en persoonlijke uitstraling

Zelfpresentatie gaat over de manier waarop jij jezelf laat zien aan anderen. Dat gebeurt niet alleen wanneer je voor een groep staat. Je presenteert jezelf tijdens een sollicitatiegesprek, vergadering, netwerkbijeenkomst, verkoopgesprek, kennismaking of voorstelrondje en zelfs in alledaagse contacten. Jouw houding, uitstraling, woorden, stem, kleding en gedrag dragen allemaal bij aan het beeld dat anderen van jou krijgen.

Zelfpresentatie is een eigen onderdeel binnen presenteren en spreken in het openbaar. De kern is niet dat je leert om een betere versie van jezelf te spelen. Het gaat erom dat wat je laat zien steeds beter overeenkomt met wie je bent, wat jouw kwaliteiten zijn en wat je wilt overbrengen.

Waarom is zelfpresentatie belangrijk?

Andere mensen vormen voortdurend een beeld van jou. Dat gebeurt niet alleen op basis van wat je zegt, maar ook op basis van jouw houding, stem, manier van reageren, uitstraling en gedrag. Zeker wanneer iemand jou nog niet goed kent, kunnen zichtbare en hoorbare signalen relatief veel gewicht krijgen.

Zelfpresentatie speelt daarom een rol tijdens sollicitaties, vergaderingen, klantgesprekken, netwerkbijeenkomsten, pitches, kennismakingen en andere situaties waarin jij iets van jezelf wilt laten zien. Het gaat niet om zoveel mogelijk aandacht krijgen. Het gaat erom dat anderen voldoende kunnen zien wie jij bent, wat je kunt en waar jij voor staat.

Waarom vinden mensen zelfpresentatie soms lastig?

Jezelf laten zien betekent dat je zichtbaar wordt. Dat kan spanning oproepen. Misschien ben je bang om opschepperig over te komen wanneer je jouw kwaliteiten benoemt. Misschien denk je veel na over wat anderen van jou vinden of probeer je precies het juiste gedrag te laten zien. Juist daardoor kan jouw presentatie minder natuurlijk worden.

Een andere mogelijkheid is dat jouw binnenkant en buitenkant niet helemaal met elkaar overeenkomen. Je bent bijvoorbeeld deskundig, maar komt terughoudend over. Je voelt je onzeker, terwijl anderen jou juist heel zelfverzekerd ervaren. Of je wilt toegankelijk overkomen, maar jouw spanning maakt dat je afstandelijk lijkt.

Zelfpresentatie wordt bijvoorbeeld lastig wanneer:

• Je jezelf kleiner maakt dan nodig is.
• Je jouw kwaliteiten moeilijk kunt benoemen.
• Je sterk bezig bent met wat anderen van jou vinden.
• Je bang bent om arrogant of opschepperig over te komen.
• Je tijdens een eerste ontmoeting gespannen raakt.
• Je jezelf anders voordoet omdat je denkt dat dit van jou wordt verwacht.
• Je niet goed weet welke indruk je op anderen maakt.
• Je uiterlijk gedrag niet goed aansluit bij wat je eigenlijk wilt uitstralen.

Zelfpresentatie begint bij weten wie je bent

Wie zichzelf goed wil presenteren, moet zichzelf eerst voldoende kennen. Welke eigenschappen kenmerken jou? Waar krijg je energie van? Welke kwaliteiten gebruik je vanzelfsprekend en welke kwaliteiten houd je juist gemakkelijk verborgen? Misschien ben je inhoudelijk deskundig, maar laat je dat nauwelijks zien. Of je komt zelfverzekerder over dan je je vanbinnen voelt.

Het verschil tussen jouw zelfbeeld en het beeld dat anderen van jou krijgen, is belangrijk bij zelfpresentatie. Daarom gaat zelfpresentatie niet alleen over technieken. De vraag wie jij bent en wat je wilt laten zien ligt eronder. Op de pagina presenteren: weet wie je bent gaan we verder in op die persoonlijke basis.

Persoonlijke uitstraling: wat straal jij uit?

Jouw persoonlijke uitstraling wordt gevormd door meer dan jouw uiterlijk. Mensen ervaren jouw energie, houding, stem, mimiek, manier van kijken en wijze van contact maken. Iemand kan prachtig gekleed zijn en toch gespannen of afstandelijk overkomen. Een ander draagt eenvoudige kleding, maar maakt door openheid, betrokkenheid en rust onmiddellijk een prettige indruk.

Werken aan jouw persoonlijke uitstraling betekent daarom niet dat je een kunstje aanleert. Het gaat om bewustwording van hoe jouw binnenkant en buitenkant zich tot elkaar verhouden. Wanneer jouw gedrag, houding en uitstraling aansluiten op wie je bent, ontstaat meer geloofwaardigheid.

Representatief overkomen zonder een rol te spelen

Representatief zijn wordt vaak uitgelegd als voldoen aan verwachtingen van een organisatie, beroep of gelegenheid. Dat speelt zeker mee. In sommige functies of situaties wordt een bepaalde verzorging, kleding of omgangsvorm verwacht. Maar representatief overkomen gaat verder. De vraag is ook of jouw presentatie werkelijk een afspiegeling is van wie jij bent en van wat jij vertegenwoordigt.

Je kunt je aanpassen aan een situatie zonder jezelf kwijt te raken. Kleding, taalgebruik en omgangsvormen mogen aansluiten op de omgeving, zolang jij je er nog in herkent. Meer hierover lees je bij representatief overkomen.

Jouw persoonlijke imago

Jouw imago is het beeld dat anderen van jou hebben. Dat beeld kan overeenkomen met jouw zelfbeeld, maar dat hoeft niet. Misschien ervaar jij jezelf als deskundig en betrokken terwijl anderen jou vooral als terughoudend zien. Of mensen ervaren veel daadkracht in jou terwijl jij zelf vooral jouw onzekerheid voelt.

Je kunt jouw imago niet volledig bepalen, want de ander kijkt altijd vanuit zijn eigen ervaringen en verwachtingen. Je kunt wel beïnvloeden wat je van jezelf laat zien. Door duidelijker te zijn over jouw kwaliteiten, intenties en drijfveren ontstaat voor anderen meer informatie om een beeld te vormen. Lees verder over jouw persoonlijke imago.

De eerste indruk die je maakt

Bij een eerste ontmoeting weet iemand nog weinig van jou. Daardoor krijgen zichtbare en hoorbare signalen relatief veel gewicht. Hoe maak je contact? Kijk je de ander aan? Hoe klinkt jouw stem? Hoe stel je jezelf voor? En past jouw uitstraling bij de situatie?

Een eerste indruk is niet automatisch een definitief oordeel, maar kan wel richting geven aan hoe iemand het verdere contact ingaat. Een goede eerste indruk maken heeft daarom meer te maken met aanwezigheid, aandacht en geloofwaardigheid dan met het opvoeren van ingestudeerd gedrag.

Vlot overkomen zonder jezelf te overschreeuwen

Vlot overkomen wordt soms verward met veel praten, snel reageren en altijd direct een antwoord hebben. Dat hoeft helemaal niet. Iemand kan rustig spreken en toch gemakkelijk en toegankelijk overkomen. Vlotheid ontstaat bijvoorbeeld doordat je contact durft te maken, niet voortdurend bang bent om iets verkeerds te zeggen en voldoende vrij bent om op een ander te reageren.

Wanneer je jezelf voortdurend controleert, kan het contact juist stroever worden. Je denkt na over iedere zin voordat je hem uitspreekt en mist daardoor spontaniteit. Bij vlot overkomen lees je meer over de balans tussen spontaniteit en jezelf blijven.

Soften en non-verbaal contact maken

Contact ontstaat niet alleen door de inhoud van jouw woorden. Ook jouw gezichtsuitdrukking, houding en manier van kijken bepalen of je toegankelijk en betrokken overkomt. Bij soften gaat het om non-verbale signalen waarmee je contact gemakkelijker kunt maken, bijvoorbeeld door een open houding, passende mimiek en aandacht voor de ander.

Dat betekent niet dat je voortdurend moet glimlachen of een aangeleerde houding moet aannemen. Non-verbaal gedrag werkt juist wanneer het aansluit bij wat er werkelijk in het contact gebeurt. Bij soften lees je meer over dit onderdeel van zelfpresentatie.

De handdruk als onderdeel van zelfpresentatie

Een handdruk heeft tegenwoordig niet in iedere situatie dezelfde betekenis en wordt ook niet overal gebruikt. Wanneer er wel een hand wordt gegeven, maakt deze deel uit van het eerste contact. Een extreem slappe of juist overdreven krachtige handdruk kan daardoor opvallen, terwijl een gewone natuurlijke begroeting meestal nauwelijks bewust wordt geregistreerd.

Maak er geen techniek van waarmee je dominantie of zekerheid probeert uit te stralen. Het gaat om passend contact. Meer over dit kleine maar zichtbare onderdeel van zelfpresentatie lees je bij de handdruk.

Jezelf voorstellen in een voorstelrondje

Een voorstelrondje lijkt eenvoudig, maar veel mensen voelen juist op zo'n moment spanning. Je weet dat jouw beurt eraan komt, luistert nauwelijks naar de anderen en bent ondertussen bezig met wat jij straks moet zeggen. Daardoor kan een kennismaking die maar enkele seconden duurt ineens heel groot worden.

Een goed voorstelrondje hoeft niet indrukwekkend te zijn. Vertel wat relevant is voor de bijeenkomst en zorg dat de ander een eerste aanknopingspunt krijgt. Je hoeft jouw hele levensloop of functieomschrijving niet in een keer te delen. Wanneer jij tegen zo'n moment opziet, lees dan verder over het voorstelrondje of kennismakingsrondje.

Pitchen: jezelf of jouw idee kort presenteren

Bij een pitch heb je weinig tijd en moet je daarom scherp kiezen wat je wilt overbrengen. Dat maakt pitchen een bijzondere vorm van zelfpresentatie. Je laat niet alleen een product, idee of organisatie zien, maar ook jezelf. Jouw enthousiasme, geloofwaardigheid en helderheid bepalen mede hoe jouw verhaal wordt ontvangen.

Een pitch moet daarom geen ingestudeerd verkooppraatje worden. Ken jouw kern, weet voor wie je spreekt en vertel in gewone taal waarom jouw boodschap relevant is. Bij effectief pitchen gaan we daar uitgebreider op in.

Jezelf presenteren voor een camera

Voor een camera presenteren voelt anders dan spreken met iemand die fysiek voor je staat. Je krijgt minder directe reacties en wordt je vaak extra bewust van jouw stem, gezicht en houding. Daardoor kan gedrag ineens gemaakt gaan voelen.

Bij vloggen of andere vormen van video helpt het wanneer je niet probeert een presentator te spelen, maar leert om jouw gewone manier van communiceren naar de camera te vertalen. Dat vraagt oefening en gewenning. Meer daarover lees je bij vloggen en zelfpresentatie.

Hoe belangrijk is jouw uiterlijk?

Jouw uiterlijk speelt mee in de manier waarop anderen jou waarnemen, maar vormt slechts een onderdeel van zelfpresentatie. Verzorging, kleding en stijl kunnen iets uitdrukken over jou en over de situatie waarin je je bevindt. Tegelijkertijd ontstaat zelfvertrouwen niet automatisch doordat je er goed uitziet.

De interessante vraag is daarom niet alleen hoe jij eruitziet, maar ook hoeveel betekenis je daaraan geeft. Bij uiterlijk en zelfpresentatie gaan we verder in op de verhouding tussen buitenkant en binnenkant.

Voor wie is de training zelfpresentatie bedoeld?

De training is bedoeld voor professionals die bewuster willen omgaan met de manier waarop zij zichzelf laten zien. Misschien wil je steviger overkomen, jouw kwaliteiten duidelijker zichtbaar maken of gemakkelijker contact maken in situaties waarin je nu nog terughoudend bent.

De training kan bij jou passen wanneer:

• Je sterker wilt optreden tijdens vergaderingen of gesprekken.
• Je jouw kwaliteiten duidelijker wilt laten zien.
• Je moeite hebt om jezelf te profileren.
• Je bewuster wilt omgaan met jouw persoonlijke uitstraling.
• Je representatief wilt overkomen zonder een rol te spelen.
• Je gemakkelijker wilt netwerken en contact leggen.
• Je jezelf natuurlijker wilt voorstellen tijdens kennismakingen.
• Je jouw idee, werk of organisatie overtuigender wilt pitchen.

Wat kun je leren tijdens de training zelfpresentatie?

De precieze leerdoelen verschillen per persoon. Daarom werken we vanuit de situaties waarin jij jezelf beter of duidelijker wilt laten zien. Het gaat niet om het aanleren van een standaardpresentatie, maar om bewuster leren omgaan met jouw eigen gedrag en uitstraling.

Mogelijke leerdoelen zijn:

• Bewuster worden van de indruk die je op anderen maakt.
• Jouw kwaliteiten duidelijker zichtbaar maken.
• Jezelf voorstellen zonder dat het ingestudeerd voelt.
• Met meer vertrouwen ruimte innemen.
• Natuurlijker omgaan met eerste ontmoetingen.
• Bewuster omgaan met lichaamstaal, stem en uitstraling.
• Jouw boodschap kort en overtuigend presenteren.
• Het verschil verkleinen tussen hoe jij jezelf ervaart en hoe je op anderen overkomt.

Wil je jouw ontwikkelvraag breder onderzoeken? Bekijk dan ook de leerdoelen voor spreken in het openbaar.

Zelfpresentatie draait uiteindelijk om congruentie

Een sterke zelfpresentatie ontstaat niet doordat je precies leert wat je moet zeggen, hoe stevig jouw handdruk moet zijn of welke houding succes uitstraalt. Al die onderdelen kunnen een rol spelen, maar de kern ligt dieper. Het gaat erom dat jouw buitenkant voldoende overeenkomt met jouw binnenkant. Dat wat mensen zien en horen past bij jouw kwaliteiten, intenties en persoonlijkheid.

Je hoeft jezelf daarvoor niet groter te maken en ook niet kleiner. Je hoeft niet extraverter, vlotter of dominanter te worden omdat je denkt dat anderen dat verwachten. Wel kun je leren om minder van jezelf verborgen te houden wanneer dat jou belemmert. Goede zelfpresentatie is uiteindelijk niet jezelf verkopen. Het is jezelf voldoende laten zien.

Herken jij deze situaties?

Misschien herken je jezelf in een of meer van deze situaties:

• Je weet dat je iets te bieden hebt, maar laat het onvoldoende zien.
• Je vindt het moeilijk om jouw kwaliteiten te benoemen.
• Je wordt onzeker wanneer je jezelf moet voorstellen.
• Je komt terughoudender over dan je eigenlijk bent.
• Je bent sterk bezig met de indruk die je op anderen maakt.
• Je wilt steviger overkomen zonder dominant te worden.
• Je wilt natuurlijker leren pitchen of netwerken.
• Je wilt dat jouw uitstraling beter aansluit bij wie je bent.

Combineren met andere leerdoelen

Zelfpresentatie staat niet altijd op zichzelf. Misschien wil je jezelf duidelijker laten zien en tegelijkertijd werken aan presenteren, zelfvertrouwen, communicatie of overtuigingskracht. Binnen een individueel traject kunnen verwante leerdoelen worden gecombineerd wanneer dat past bij jouw ontwikkelvraag.

Veelgestelde vragen over zelfpresentatie

Zelfpresentatie gaat over meer dan uiterlijk of presentatievaardigheden. Hieronder beantwoorden we enkele veelgestelde vragen over jezelf laten zien, persoonlijke uitstraling en individuele training.

Kun je jezelf te veel presenteren?

Ja. Wanneer je voortdurend probeert te laten zien wat je kunt, jezelf steeds op de voorgrond plaatst of ieder gesprek gebruikt om jouw prestaties te benoemen, kan zelfpresentatie omslaan in zelfpromotie. Goede zelfpresentatie vraagt ook dat je kunt luisteren, belangstelling toont en ruimte geeft aan de ander.

Kun je jezelf goed presenteren wanneer je introvert bent?

Ja. Zelfpresentatie vraagt niet dat je extravert bent. Een introvert persoon kan juist rustig, betrokken en overtuigend overkomen. Het gaat er niet om hoeveel aandacht je opeist, maar of de ander voldoende kan zien wie je bent en wat je te bieden hebt.

Wat als anderen een heel ander beeld van mij hebben dan ikzelf?

Dan is het interessant om te onderzoeken waar dat verschil vandaan komt. Misschien laat je bepaalde kwaliteiten onvoldoende zien of ervaar je jezelf anders dan jouw gedrag op anderen overkomt. Gerichte feedback kan helpen om blinde vlekken te ontdekken zonder dat het oordeel van de ander automatisch de waarheid wordt.

Is persoonlijke uitstraling aan te leren?

Je kunt bewuster worden van jouw uitstraling en gedrag ontwikkelen dat beter aansluit bij wie je bent. Uitstraling zelf is echter geen kunstje dat je los van jouw persoonlijkheid kunt aanleren. Wanneer gedrag gemaakt wordt, vermindert vaak juist de geloofwaardigheid.

Hoe lang duurt individuele coaching zelfpresentatie?

Een individueel coachingstraject bestaat uit vijf sessies. De frequentie en planning stemmen we in overleg af op jouw leerdoelen, agenda en praktijksituatie.

Hoort zelfpresentatie bij persoonlijke ontwikkeling?

Ja. Zelfpresentatie raakt aan vaardigheden, zelfkennis, overtuigingen, zelfvertrouwen en de manier waarop je jezelf in contact met anderen laat zien. Binnen persoonlijke ontwikkeling gaat het niet alleen om wat je kunt, maar ook om wie je bent en hoe je daar op een passende manier uitdrukking aan geeft.

Moet je jezelf aanpassen aan iedere situatie?

Je past jouw gedrag vanzelf gedeeltelijk aan de context aan. Tijdens een sollicitatiegesprek communiceer je anders dan tijdens een verjaardag. Dat betekent niet dat je iemand anders hoeft te worden. De kunst is om rekening te houden met de situatie en tegelijkertijd herkenbaar jezelf te blijven.