home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / zelfpresentatie / presenteren weet wie je bent

Jezelf presenteren: weet wie jij bent!

“Het mooiste dat je kunt worden is jezelf” en “wees jezelf, er zijn al genoeg anderen”. Het zijn bijna tegeltjeswijsheden geworden. Toch zit er een belangrijke waarheid in. Wanneer je jezelf presenteert, kun je allerlei technieken leren, maar uiteindelijk neem je altijd jezelf mee. Jouw karakter, kwaliteiten, voorkeuren en manier van communiceren bepalen hoe jij overkomt. Daarom begint goede zelfpresentatie niet met de vraag hoe je moet overkomen. De eerste vraag is: weet jij eigenlijk wie je bent?

Jezelf zijn betekent niet dat je overal hetzelfde doet

Soms hoor ik de vraag: ben ik nog wel mezelf wanneer ik mijn gedrag aanpas aan de situatie? Natuurlijk wel. Je gedraagt je waarschijnlijk anders tijdens een directievergadering dan op zaterdag in de voetbalkantine. Tegen een goede vriend spreek je anders dan tegen iemand die je voor het eerst zakelijk ontmoet. Dat maakt je niet onecht.

Je neemt jezelf immers altijd mee. Alleen de situatie vraagt soms om ander taalgebruik, andere kleding of ander gedrag. Dat hoort bij sociaal functioneren. Het wordt pas onnatuurlijk wanneer je jezelf voortdurend moet forceren om iemand te spelen die je in de kern niet bent.

Ook jouw persoonlijke imago speelt daarin mee. Het beeld dat anderen van jou krijgen, mag best verschillen per situatie. Maar wanneer al die beelden nauwelijks meer herkenbaar zijn als dezelfde persoon, is het interessant om te onderzoeken wat er gebeurt.

Waarom zou je iemand anders willen nadoen?

Bij presenteren zie ik dit vaak. Iemand bewondert een spreker die bijzonder vlot, grappig of energiek presenteert en denkt: zo wil ik het ook leren. Maar waarom zou die stijl automatisch bij jou passen?

Wanneer presenteren een kunstje was, zouden we allemaal dezelfde presentatie kunnen leren. Dezelfde bewegingen, dezelfde grappen, dezelfde opbouw en hetzelfde stemgebruik. Dat zou snel saai worden. Bovendien zou je vooral bezig zijn met nadoen in plaats van met vertellen.

Een rustige en bedachtzame spreker hoeft geen energieke showman te worden. Een expressief iemand hoeft zichzelf niet plat te slaan omdat hij heeft gehoord dat een professionele spreker altijd beheerst moet zijn. Juist jouw eigen manier van kijken, spreken en reageren kan jouw kracht zijn.

Ken jouw kwaliteiten en gebruik ze

Hoe beter je jouw kwaliteiten kent, hoe gemakkelijker het wordt om ze bewust in te zetten. Misschien ben je analytisch en kun je ingewikkelde zaken helder uitleggen. Misschien ben je enthousiast en weet je mensen mee te nemen. Misschien ben je rustig en straal je daardoor betrouwbaarheid uit. Of misschien ben je scherp en stel je precies die vraag die anderen overslaan.

Dat zijn geen eigenschappen die je tijdens een presentatie moet verbergen omdat een andere stijl populairder lijkt. Juist daar zit jouw onderscheid. Het gaat niet om een zogenoemd unique selling point alsof jij een product bent. Het gaat erom dat je weet wat jou typeert en welke kwaliteiten je kunt inzetten wanneer je jezelf laat zien.

Daarbij hoort ook dat je jouw minder sterke kanten kent. Jezelf kennen betekent niet dat je alleen een lijst positieve eigenschappen kunt opnoemen. Het betekent ook dat je weet waar je kunt doorschieten, waar je onzeker wordt en wanneer je jezelf kleiner of juist groter maakt.

Evert wilde presenteren zoals een ander

Evert had een aantal presentaties gezien van bekende Nederlanders. Hij was onder de indruk van hun vlotte manier van spreken. Het leek alsof zij hun verhaal ter plekke bedachten. Zo wilde hij het ook kunnen.

Alleen: zo'n presentatie wordt meestal helemaal niet zomaar uit de mouw geschud. Een goede spreker heeft vaak veel voorbereid en geoefend. Juist daardoor kan het uiteindelijk spontaan lijken. Dat is iets anders dan zonder voorbereiding beginnen.

Maar er speelde nog iets. De stijl die Evert zo bewonderde, paste eigenlijk helemaal niet bij hem. Hij was zelf rustiger en bedachtzamer. Wanneer hij die uitbundige stijl zou kopiëren, zou hij zich waarschijnlijk vooral ongemakkelijk voelen. Zijn conclusie was uiteindelijk veel interessanter: ik hoef niet te presenteren zoals zij. Ik moet ontdekken hoe ik goed presenteer op een manier die bij mij past.

Authentiek zijn is niet hetzelfde als onvoorbereid zijn

Authentiek presenteren wordt soms verkeerd begrepen. Alsof je maar gewoon jezelf moet zijn en voorbereiding daardoor niet nodig is. Dat is onzin. Je kunt uitstekend jezelf zijn en toch jouw verhaal grondig voorbereiden.

Sterker nog: voorbereiding geeft vaak juist vrijheid. Wanneer je jouw kernboodschap kent en weet hoe je verhaal is opgebouwd, hoef je tijdens het spreken niet voortdurend te zoeken naar de volgende stap. Daardoor ontstaat meer ruimte voor contact, spontaniteit en jouw eigen manier van vertellen.

Authenticiteit zit dus niet in improviseren zonder voorbereiding. Het zit in de vraag of jouw woorden, houding en manier van spreken geloofwaardig aansluiten bij jou. Dat raakt ook aan natuurlijk presenteren.

Jezelf presenteren in de media

Jezelf presenteren gebeurt niet alleen tijdens een vergadering of voor een zaal. Je kunt ook geïnterviewd worden voor een website, krant, podcast, radio- of televisieprogramma. Misschien spreek je namens een organisatie of verschijnt jouw verhaal in een vlog.

Ook daar geldt dezelfde basis. Weet waar je voor staat en wat je werkelijk wilt vertellen. Wanneer je vooral probeert te bedenken welk antwoord mooi klinkt, kun je gemakkelijk verder van jezelf verwijderd raken. Dat is niet alleen vermoeiend, het kan ook ten koste gaan van jouw geloofwaardigheid.

Je hoeft in de media trouwens niet jouw hele persoonlijkheid bloot te leggen. Authentiek zijn betekent niet dat alles openbaar moet worden. Je bepaalt nog altijd zelf welke informatie je deelt en wat privé blijft.

Jouw uiterlijk ondersteunt het beeld, maar is niet het verhaal

Kleding en uiterlijk spelen mee in de manier waarop je wordt gezien. Zeker wanneer je zichtbaar bent voor een groter publiek. Maar ook daar geldt: probeer niet ineens iemand anders te worden. Wanneer je jezelf nauwelijks herkent in wat je draagt, kan dat juist extra ongemak opleveren.

Dat betekent niet dat de situatie er niet toe doet. Natuurlijk kun je nadenken over wat passend is. Een televisieopname kan andere praktische eisen stellen dan een gewoon gesprek. Maar jouw uiterlijk moet het verhaal ondersteunen en niet zelf het hele verhaal worden.

Daar ligt ook de verbinding met uiterlijk en zelfpresentatie en uiterlijk vertoon. Aandacht voor de buitenkant is prima. Het wordt iets anders wanneer je de buitenkant nodig hebt om een persoon neer te zetten die je eigenlijk niet bent.

Een imago dat niet meer past

Een imago kan op een bepaald moment prima bij je passen en later niet meer. Mensen veranderen, functies veranderen en omstandigheden veranderen. Wat ooit grappig, onderscheidend of passend voelde, kan jaren later juist als een keurslijf worden ervaren.

Daarom is het nuttig om af en toe te kijken naar de vraag: klopt het beeld dat ik naar buiten laat zien nog met wie ik nu ben? Misschien houd je een bepaalde stijl in stand omdat mensen die van jou verwachten. Misschien gebruik je nog steeds taal, kleding of gedrag dat ooit werkte, maar inmiddels niet meer past.

Dan hoeft er niets spectaculairs te gebeuren. Je mag jouw presentatie gewoon laten meegroeien. Authenticiteit betekent niet dat je altijd hetzelfde moet blijven. Het betekent dat jouw manier van naar buiten treden blijft aansluiten bij wie je op dat moment bent.

Weet wie jij bent voordat je jezelf probeert te presenteren

Daar komt het uiteindelijk op neer. Je kunt pas bewust werken aan jouw zelfpresentatie wanneer je enig idee hebt wat je eigenlijk wilt laten zien. Wat typeert jou? Waar geloof je in? Welke kwaliteiten horen bij jou? Welke stijl van communiceren voelt natuurlijk? En waar ga je jezelf aanpassen omdat je denkt dat het zo hoort?

Je hoeft daar geen perfect antwoord op te hebben. Mensen blijven zichzelf ontwikkelen. Maar hoe beter jij jezelf kent, hoe minder afhankelijk je wordt van rolmodellen, kunstjes en het oordeel van anderen.

Jezelf presenteren begint dus niet met de vraag: hoe moet ik overkomen? Begin eens met een andere vraag: wie ben ik eigenlijk wanneer ik niets hoef na te doen?

Veelgestelde vragen over jezelf presenteren

Jezelf presenteren en jezelf zijn worden gemakkelijk tegenover elkaar gezet. Hieronder vijf vragen die daar meer nuance in aanbrengen.

Ben je nog jezelf wanneer je jouw gedrag aanpast aan de situatie?

Ja. Je gedraagt je in verschillende rollen en situaties nu eenmaal anders. Dat maakt je niet onecht. Het wordt pas problematisch wanneer je voortdurend gedrag laat zien dat volledig botst met wie je bent.

Moet je al jouw kwaliteiten laten zien?

Nee. Niet iedere situatie vraagt om dezelfde kant van jou. Het helpt wel wanneer belangrijke kwaliteiten zichtbaar kunnen worden wanneer ze relevant zijn. Anders weten anderen simpelweg niet altijd wat jij in huis hebt.

Kun je authentiek zijn en toch jouw presentatie oefenen?

Ja. Oefenen en authenticiteit spreken elkaar niet tegen. Goede voorbereiding kan juist helpen om tijdens het presenteren vrijer en natuurlijker te reageren.

Waarom ga ik tijdens een presentatie anders praten dan normaal?

Spanning en zelfbewustzijn kunnen ervoor zorgen dat je jouw stem, taalgebruik of gedrag sterker gaat controleren. Daardoor kan jouw manier van spreken ineens formeler of onnatuurlijker worden dan in een gewoon gesprek.

Kun je jouw imago veranderen zonder jezelf te verliezen?

Ja. Een imago is het beeld dat anderen van jou hebben en dat beeld kan veranderen wanneer jij andere kanten laat zien of ander gedrag ontwikkelt. Dat hoeft niets te maken te hebben met jezelf anders voordoen. Het kan juist betekenen dat het beeld beter gaat aansluiten bij wie je bent.