home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / zelfpresentatie / eerste indruk maken

Eerste indruk maken

Je krijgt maar één kans op een eerste indruk. Dat hoor je vaak. En ja, die eerste indruk is belangrijk. Wanneer iemand jou voor het eerst ontmoet, ontstaat er meteen een beeld. Hoe je kijkt, spreekt, beweegt en contact maakt, speelt daarin mee. Maar ik wil er direct iets naast zetten. Bij sommige mensen heb je aan een eerste indruk helemaal niet genoeg. Zij hebben zoveel in huis dat je een tweede, derde of misschien wel vierde indruk nodig hebt om hen werkelijk te leren kennen. Wie alleen op die eerste ontmoeting afgaat, kan iemand behoorlijk tekortdoen. Dat vind ik minstens zo belangrijk om te zeggen wanneer we het over zelfpresentatie hebben.

Bij sommige mensen heb je aan één indruk niet genoeg

Ik zeg weleens tegen iemand: jij hebt zoveel in huis, maar dat zien mensen niet allemaal bij de eerste kennismaking. Willen we jou werkelijk leren kennen, dan hebben we een tweede indruk nodig. En misschien ook een derde en een vierde. Pas daarna zien we jouw humor, jouw scherpte, jouw deskundigheid, jouw betrokkenheid of jouw bijzondere manier van kijken.

Niet iedereen laat zichzelf onmiddellijk zien. De één stapt ergens binnen en is meteen zichtbaar. De ander observeert eerst, luistert, denkt na en komt later pas echt tot zijn recht. Dat maakt die tweede persoon niet minder interessant, minder deskundig of minder sociaal. Het betekent alleen dat je wat langer moet kijken. Wanneer we iemand volledig vastzetten op basis van een eerste indruk, doen we die persoon soms onrecht aan.

Eerste indruk en tweede kans

Dus ja, neem die eerste indruk serieus. Maar maak hem niet heilig. Je mag van jezelf verwachten dat je aandacht hebt voor hoe je overkomt. Je mag ook van de ander verwachten dat die bereid is zijn eerste oordeel bij te stellen. Mensen zijn nu eenmaal te veelzijdig om binnen een paar minuten volledig doorgrond te worden.

Misschien kwam iemand bij de eerste ontmoeting afstandelijk over terwijl die persoon gewoon zenuwachtig was. Misschien vond je iemand stil, terwijl later blijkt dat hij ontzettend veel te vertellen heeft zodra er vertrouwen ontstaat. Of misschien kwam iemand bijzonder vlot en sympathiek over, terwijl je na verloop van tijd merkt dat jouw eerste positieve beeld toch niet helemaal klopte. De eerste indruk is dus een beginpunt. Niet het eindstation.

Rustige mensen worden gemakkelijk onderschat

Vooral mensen die wat meer tijd nodig hebben, kunnen last hebben van het enorme belang dat we aan eerste indrukken toekennen. Ze reageren niet onmiddellijk, denken eerst na of kijken liever even de kat uit de boom. In een wereld waarin snel praten, gemakkelijk contact maken en direct reageren vaak als positief worden gezien, kan dat onterecht als onzeker of afstandelijk worden uitgelegd.

Dat raakt aan vlot overkomen. Niet iedereen hoeft vlot, extravert of ad rem te zijn. Een bedachtzaam mens kan juist kwaliteiten hebben die je pas ontdekt wanneer je iets langer luistert. Daarom vind ik dat we voorzichtig moeten zijn met snelle conclusies.

Hoe kom jij over?

Dat betekent natuurlijk niet dat jouw eerste indruk er helemaal niet toe doet. Het is goed om te weten hoe je op anderen overkomt. Misschien ervaar jij jezelf als rustig terwijl anderen jou gesloten vinden. Misschien wil je enthousiast zijn, maar ervaren anderen vooral onrust. Of misschien denk je dat je vriendelijk kijkt terwijl jouw gezichtsuitdrukking behoorlijk serieus overkomt.

Dat soort feedback kan waardevol zijn. Niet omdat je jezelf moet aanpassen aan ieder oordeel, maar omdat jouw persoonlijke uitstraling soms anders wordt ervaren dan jij zelf denkt. Dan ontstaat een interessante vraag: klopt het beeld dat anderen van mij krijgen met wie ik werkelijk ben?

Uiterlijk speelt mee, maar vertelt niet wie je bent

Jouw uiterlijk is zichtbaar voordat jouw karakter, kwaliteiten en drijfveren bekend zijn. Natuurlijk speelt het daarom mee bij een eerste indruk. Mensen zien jouw kleding, verzorging en houding. Dat betekent niet dat je knap, modieus of formeel gekleed moet zijn. Het gaat er vooral om dat jouw uiterlijk iets uitstraalt en dat anderen daar bewust of onbewust betekenis aan geven.

Op de pagina over uiterlijk en zelfpresentatie gaan we daar uitgebreider op in. Daarbij hoort ook de link naar uiterlijk vertoon. Er is niets mis met aandacht besteden aan jouw buitenkant. Het wordt pas lastig wanneer de buitenkant belangrijker wordt dan wie jij daadwerkelijk bent.

Representatief zijn zonder een rol te spelen

De omgeving waarin je iemand ontmoet, doet er eveneens toe. Bij een zakelijke kennismaking kunnen andere verwachtingen gelden dan tijdens een informele bijeenkomst. Misschien kleed je je anders, spreek je iets formeler of houd je rekening met jouw functie en de organisatie die je vertegenwoordigt. Dat is logisch.

Maar representatief overkomen betekent niet dat je een rol moet spelen. Het gaat erom dat jouw gedrag past bij de situatie zonder dat je jezelf onderweg kwijtraakt. Wanneer de buitenkant professioneel oogt maar jij je voortdurend ongemakkelijk voelt in hoe je je gedraagt, klopt het totale beeld niet meer.

Jij doet waarschijnlijk hetzelfde

Het is gemakkelijk om vooral te kijken naar de manier waarop anderen jou beoordelen. Maar waarschijnlijk doe jij precies hetzelfde. Je ontmoet iemand en denkt al snel: aardig mens, afstandelijk type, interessante vent of misschien een beetje arrogant. Vaak gebeurt dat zonder dat je daar bewust voor kiest.

Daarom is het goed om ook jouw eigen eerste indruk niet meteen als waarheid te zien. Misschien had die persoon een slechte dag. Misschien was iemand zenuwachtig. Misschien heeft iemand gewoon wat meer tijd nodig voordat je ziet wat er werkelijk in hem of haar zit. Geef de ander dus ook die tweede, derde of vierde indruk.

Het halo-effect en horn-effect

Een eerste eigenschap kan bovendien invloed hebben op de manier waarop we naar de rest van iemand kijken. Wanneer iemand direct sympathiek overkomt, zijn we gemakkelijker geneigd daar andere positieve eigenschappen aan te koppelen. We vinden die persoon misschien ook betrouwbaarder of deskundiger, terwijl we daar op dat moment nog nauwelijks bewijs voor hebben. Dit wordt het halo-effect genoemd.

Andersom kan een negatieve eerste indruk hetzelfde doen. Iemand komt stroef, afstandelijk of onaardig over en ineens kleuren we andere eigenschappen ook negatiever in. Dat wordt het horn-effect genoemd. Juist deze effecten laten zien waarom enige terughoudendheid verstandig is. Wat je ziet is echt, maar jouw conclusie daarover hoeft nog niet te kloppen.

Lichaamstaal doet mee in het eerste contact

Ook zonder woorden communiceer je. Hoe je staat, kijkt, beweegt en reageert beïnvloedt de kennismaking. Oogcontact kan helpen om contact te maken, een natuurlijke glimlach kan toegankelijkheid uitstralen en een rustige houding kan prettig overkomen. Maar maak daar geen toneelstuk van. Wie voortdurend bezig is met de perfecte glimlach, de juiste houding en precies voldoende oogcontact, wordt meestal niet natuurlijker.

Interessanter is wat jouw lichaam doet wanneer je spanning ervaart. Trek je je terug? Kijk je weg? Ga je zachter spreken? Of ga je juist veel harder praten? Daar kun je iets van leren. Meer hierover lees je bij non-verbale communicatie.

Ook de handdruk is veranderd

De begroeting hoort eveneens bij een eerste kennismaking. Lange tijd was een zakelijke begroeting bijna automatisch gekoppeld aan een handdruk. Sinds corona is dat minder vanzelfsprekend. Sommige mensen geven weer gewoon een hand, anderen doen dat niet meer of niet altijd. Daar hoef je niets ingewikkelds van te maken.

Kijk wat er gebeurt en stem af. Een vriendelijke begroeting, oogcontact en oprechte aandacht zijn belangrijker dan het uitvoeren van één vast ritueel. Op de pagina over de handdruk bij een kennismaking lees je daar meer over.

Je hoeft niet meteen alles van jezelf te laten zien

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van deze pagina. Wanneer jij wat meer tijd nodig hebt voordat je jezelf laat zien, hoef je niet ineens een snelle, uitbundige of extraverte versie van jezelf te worden. Natuurlijk kun je leren om toegankelijker te zijn of jezelf iets duidelijker te laten horen. Maar jouw waarde wordt niet bepaald door hoeveel indruk je in de eerste vijf minuten weet te maken.

Sommige mensen moet je vaker meemaken. In een gesprek. Tijdens samenwerking. Wanneer er iets tegenzit. Wanneer ze ontspannen zijn. Pas dan zie je wat er werkelijk in hen zit. Dat geldt waarschijnlijk ook voor jou. En misschien nog wel belangrijker: gun die tijd ook aan een ander.

Veelgestelde vragen over de eerste indruk

De eerste indruk doet ertoe, maar vertelt nooit het hele verhaal. Hieronder beantwoorden we vijf vragen die daar nog wat meer nuance in aanbrengen.

Kun je een verkeerde eerste indruk herstellen?

Ja. Mensen stellen hun beeld bij wanneer ze nieuwe ervaringen met jou opdoen. Hoe jij samenwerkt, afspraken nakomt, communiceert en reageert in verschillende situaties weegt uiteindelijk vaak veel zwaarder dan één eerste kennismaking.

Waarom kom ik bij een eerste ontmoeting anders over dan wanneer mensen mij beter kennen?

Misschien heb je tijd nodig om te wennen, kijk je eerst de kat uit de boom of voel je enige spanning bij nieuwe mensen. Zodra er meer vertrouwdheid ontstaat, laat je waarschijnlijk andere kanten van jezelf zien.

Moet ik mezelf vlotter of extraverter voordoen voor een goede eerste indruk?

Nee. Toegankelijkheid helpt, maar extraversie is geen voorwaarde. Rust, aandacht en oprechte belangstelling kunnen minstens zo sterk overkomen. Een gemaakte versie van jezelf houdt bovendien zelden lang stand.

Hoe voorkom ik dat ik iemand zelf te snel beoordeel?

Zie jouw eerste indruk als een voorlopige waarneming. Vraag jezelf af wat je werkelijk weet en wat je zelf hebt ingevuld. Geef iemand vervolgens de kans om in andere situaties meer van zichzelf te laten zien.

Wat is belangrijker: de eerste indruk of wat daarna gebeurt?

De eerste indruk bepaalt vaak hoe een contact begint. Wat daarna gebeurt, bepaalt veel sterker hoe een relatie zich ontwikkelt. Betrouwbaarheid, gedrag, deskundigheid en de manier waarop je met anderen omgaat zeggen uiteindelijk meer dan die eerste paar minuten.