home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / bewustwording

Bewustwording is een leerproces

Bewustwording is een leerproces. Het is een proces van persoonlijke ontwikkeling. Van veel zaken zijn we ons niet bewust. Het is wel aanwezig, maar het ligt niet bovenaan in ons bewustzijn. Je bent er niet alle dagen mee bezig, maar doordat het onbewust is, kun je het ook niet ten volle benutten. Bewustwording helpt je om beter te zien wat je kunt, waar jouw kwaliteiten liggen en wat niet bij je past. Daardoor kun je bewuster omgaan met je kwaliteiten en functioneren. Je krijgt zicht op jouw gedrag, jouw mogelijkheden, jouw valkuilen en het effect dat je op anderen hebt.

Waarvan kun je je bewust worden?

Je kunt je bewust worden van:

• Bepaald gedrag dat je vertoont.
• De impact van jouw gedrag op anderen.
• De impact van het gedrag van anderen op jezelf.
• Bepaalde kwaliteiten waarover je beschikt.
• Vaardigheden waarover je beschikt.
• Kennis die je in huis hebt.
• Jouw ervaring, zoals werkervaring en levenservaring.
• Drijfveren die je in huis hebt, zodat je weet wat jou motiveert.
• Wat jouw behoeften zijn.
• Jouw ego en jouw schaduw.

Bewustwording gaat dus niet alleen over zaken die je niet goed doet of nog moet ontwikkelen. Het gaat ook over kwaliteiten, kennis en ervaring die je zo gewoon vindt dat je ze nauwelijks meer opmerkt. Je hebt ze wel in huis, maar je staat er niet bij stil of je hebt er geen woorden voor.

Bekwaam: wat is dat?

Met bekwaam wordt vaak bedoeld: ter zake kundig, competent of vaardig. Een bekwame of vakbekwame chauffeur is vaardig in zijn vak. Toch is deze definitie ons te smal wanneer deze te veel wordt toegespitst op de uitoefening van een beroep of het beschikken over een bepaalde vaardigheid.

Bekwaamheid trek ik graag door naar weten, kunnen, zijn en willen. Ik zal het verder in dit artikel uitwerken.

Mijn visie wijkt af van het klassieke model

In het klassieke model wordt onbewust bekwaam vaak gezien als het eindstadium. Je hebt een vaardigheid dan zo goed aangeleerd dat je er nauwelijks meer bij hoeft na te denken. Het gaat automatisch. Denk maar aan autorijden. In het begin moet je overal bewust over nadenken. Later stap je in de auto en voer je veel handelingen vanzelf uit. Voor het aanleren van een praktische vaardigheid kan ik die uitleg volgen. Voor persoonlijke ontwikkeling kijk ik daar anders naar. Ik beschouw onbewust bekwaam niet als het hoogste doel. Ik ben voor bewust bekwaam en bewust onbekwaam.

Bewustwording betekent voor mij dat je weet wat je kunt en dat je ook weet wat je niet kunt. Je kent jouw kwaliteiten, vaardigheden en mogelijkheden. Je hebt ook zicht op jouw valkuilen, beperkingen en taken die niet bij je passen. Dat levert een helder en realistisch beeld van jezelf op. Het gaat mij niet alleen om een leerproces waarbij een vaardigheid uiteindelijk automatisch verloopt. Het gaat om zelfkennis, keuzes, profilering en persoonlijke effectiviteit. Je weet wat bij je past en wat niet. Je weet wat je zelf kunt doen, waar je jezelf mee redt en waarvoor je een ander nodig hebt.

Bewust bekwaam: weten wat jou vanzelf afgaat

Bewust bekwaam betekent dat je weet waar jouw kracht ligt. Je weet over welke kwaliteiten, vaardigheden, kennis en ervaring je beschikt. Je kunt die benoemen en je weet wanneer je ze moet inzetten. Wat vanzelf gaat, daar hebben we vaak de woorden niet voor. Wat voor jou vanzelf spreekt, vind je zo gewoon dat je het als normaal beschouwt. Je ziet het niet direct als kwaliteit, terwijl een ander dat vaak wel doet.

In loopbaantrajecten probeer ik samen met mijn klanten die woorden weer op te frissen. Wat gaat jou gemakkelijk af? Waar vragen anderen jou voor? Wat vind jij heel gewoon, terwijl een ander het als bijzonder beschouwt? Maar deze is ook waar: wat voor jou vanzelfsprekend is, spreekt zich vanzelf voort. Daar ligt jouw kracht. Of je nu solliciteert, in loondienst werkt of ondernemer bent: je moet woorden kunnen geven aan wat jou vanzelf afgaat. Dat is ook van belang voor jouw profilering. Wanneer je zelf niet kunt uitleggen waar jouw kracht ligt, wordt het voor een ander moeilijk om die kracht te herkennen. Je hoeft jezelf niet groter te maken dan je bent, maar je moet jezelf ook niet kleiner maken.

Bewust onbekwaam: weten wat niet bij je past

Bewust onbekwaam betekent dat je weet wat je niet kunt, wat je niet zo goed kunt of wat niet bij je past. Dat is net zo belangrijk als weten waar jouw kwaliteiten liggen. Wanneer je onvoldoende zicht hebt op jouw onbekwaamheden, kun je jezelf overschatten. Je neemt taken aan die niet bij je passen. Je solliciteert op een functie die niet bij je hoort. Je profileert jezelf op een manier die geen recht doet aan wie je bent of je komt terecht in een werkomgeving waar je niet gelukkig wordt. Ik breng daarom vaak drie rubrieken aan:

• Dit kan ik niet of dit past niet bij mij.
• Hier red ik mij wel mee.
• Dit gaat bij mij vanzelf.

Dit kan ik niet of dit past niet bij mij

Deze rubriek gaat over taken, vaardigheden of verantwoordelijkheden waar je niet goed in bent of die niet bij je passen. Je kunt soms iets leren, maar niet alles hoeft ontwikkeld te worden en niet iedere taak hoeft bij jou te passen.

Hier red ik mij wel mee

Deze rubriek gaat over zaken die je wel kunt uitvoeren, maar die niet werkelijk bij jouw kracht horen. Je krijgt het voor elkaar, maar het kost meer energie. Plezier, bezieling en vanzelfsprekendheid ontbreken.

Dit gaat bij mij vanzelf

Dit is de rubriek waar jouw kracht ligt. Daar zitten de kwaliteiten die je gemakkelijk onderschat, omdat je ze normaal vindt. Dat is het deel waarvan je je bewust moet worden en waarvoor je woorden moet vinden.

Bewustwording helpt je deze drie rubrieken uit elkaar te houden. Je weet waar je kracht ligt, waar je jezelf mee redt en waar je beter niet zelf actief kunt zijn.

Bewust onbekwaam

Bewust onbekwaam betekent dat je inzicht hebt en weet om te gaan met:

• Jouw eigen valkuilen of leerdoelen.
• Het feit dat je voldoende kunt reflecteren op jouw eigen gedrag en anderen niet beschuldigt van bepaalde situaties.
• Het feit dat je weet welke taken en functies niet bij je passen.
• Het feit dat je geen projecten aanneemt waarvan je weet dat je ze niet zo goed kunt uitvoeren.
• Het feit dat je weet op welke functie je wel moet solliciteren en op welke niet.

Bewust bekwaam

Bewust bekwaam betekent dat je inzicht hebt in jouw eigen bekwaamheden:

• Je kent jouw eigen kernkwaliteiten en je weet deze bewust in te zetten.
• Je zet bepaalde kwaliteiten in op de juiste momenten.
• Je kent jouw eigen vaardigheden.
• Je neemt de juiste verantwoordelijkheden op je.
• Je voert die taken uit die bij je passen.
• Je neemt projecten aan die je op het lijf geschreven zijn.
• Je weet in welke organisatie je het beste past en kunt dat ook overbrengen op een ander.
• Je weet welke functies wel en niet bij je passen.

Bewust bekwaam en bewust onbekwaam

Wanneer je je bewust bent van jouw eigen bekwaamheid en onbekwaamheid, heb je een duidelijk profiel. Zet je dit op de juiste wijze in, dan ontstaat er werkplezier, passie en bezieling. Je krijgt die waardering die je toekomt en je haalt voldoening uit jouw werk. Bovendien:

• Krijg je zelfvertrouwen en voel je je zelfverzekerd.
• Krijg je de juiste uitstraling en kun je overtuigend communiceren.

Veelgestelde vragen over bewustwording

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over bewustwording en het verschil tussen bewust en onbewust bekwaam of onbekwaam zijn.

Wat is bewustwording?

Bewustwording is het proces waarbij je beter gaat zien wat er in jou aanwezig is. Het kan gaan om jouw gedrag, kwaliteiten, vaardigheden, kennis, ervaring, behoeften, drijfveren en valkuilen. Door je daarvan bewust te worden, kun je beter beoordelen wat bij je past, wat jou vanzelf afgaat en waar jouw ontwikkelpunten liggen.

Waarvan kun je je bewust worden?

Je kunt je bewust worden van wat je kunt, wat je weet en welke ervaring je hebt. Je kunt ook ontdekken welk effect jouw gedrag op anderen heeft, waar je valkuilen liggen, wat jou motiveert en welke behoeften voor jou belangrijk zijn. Bewustwording gaat dus over jouw mogelijkheden en jouw beperkingen.

Wat betekent bewust bekwaam?

Bewust bekwaam betekent dat je weet wat je kunt en waar jouw kracht ligt. Je kent jouw kwaliteiten, vaardigheden, kennis en ervaring. Je weet ook wanneer je deze kunt inzetten. Wat jou vanzelf afgaat, vind je vaak heel gewoon. Bewust bekwaam zijn betekent dat je daar woorden aan leert geven.

Wat betekent bewust onbekwaam?

Bewust onbekwaam betekent dat je weet wat je niet kunt, wat je niet zo goed kunt of wat niet bij je past. Je kent jouw valkuilen en beperkingen en je neemt geen taken of verantwoordelijkheden aan die niet bij jouw mogelijkheden passen. Dat is een belangrijk onderdeel van zelfkennis.

Waarom is onbewust bekwaam niet altijd het einddoel?

In het klassieke model geldt onbewust bekwaam vaak als het eindstadium, omdat je een vaardigheid dan automatisch uitvoert. Voor een praktische vaardigheid kan dat nuttig zijn. Bij persoonlijke ontwikkeling vind ik bewust bekwaam en bewust onbekwaam belangrijker. Je moet weten waar jouw kracht ligt en waar jouw grenzen liggen.