home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / willen / ambitie

Ambitie: ben jij ambitieus? Of juist niet?

Ambitie zegt iets over wat je wilt bereiken, ontwikkelen of realiseren en over het niveau waarop je dat wilt doen. Wil je doorgroeien naar een leidinggevende functie, een hbo-opleiding halen, meer verantwoordelijkheid krijgen, jezelf verder ontwikkelen of misschien jouw eigen bedrijf opbouwen? Ambitie hoeft wat mij betreft niet automatisch te betekenen dat je hogerop wilt of steeds meer wilt verdienen. Het gaat vooral om de vraag waar jij naartoe wilt en hoeveel je daarvoor wilt inzetten. Daarom hoort ambitie bij jouw persoonlijke dromen: een droom geeft vaak het beeld van wat je voor je ziet en ambitie zegt iets over wat je daarvan werkelijk wilt realiseren. In dit artikel lees je wat ambitie is, wat jouw ambitieniveau zegt en wanneer ambitie gezond is of juist doorslaat.

Wat hoort bij ambitie en motivatie?

Ambitie heeft alles te maken met willen en motivatie. Wanneer jij ergens werkelijk voor wilt gaan, zet dat je in beweging. Je wilt leren, groeien, verbeteren of iets bereiken. Ambitie kan zich bijvoorbeeld in het volgende gedrag laten zien:

• Je wilt je graag doorontwikkelen.
• Je neemt zelf initiatief om kennis te vergaren.
• Je pakt de kans om een opleiding of training te volgen met beide handen aan.
• Je wilt vooruitgang en resultaten boeken in je werk.
• Je staat open voor verbetering en feedback.
• Je staat open voor nieuwe kennis en technieken.
• Je wilt leren van ervaringen en deze in je werk toepassen.
• Je bent gedreven en ijverig.
• Je bent leergierig.
• Je hebt een actieve houding.
• Je weet jezelf uit te dagen en stelt uitdagende doelen.
• Je wilt graag leren van collega's, zeker wanneer zij meer ervaring hebben dan jij.
• Je wilt doorgroeien in je functie of binnen de organisatie.
• Je hebt idealen en beelden over de toekomst.

Daarmee zie je meteen dat ambitie niet uitsluitend over functie of salaris gaat. Ook iemand die zich wil verdiepen in zijn vak, nieuwe kennis wil opdoen of persoonlijk wil groeien, kan zeer ambitieus zijn.

Wat is een gezond ambitieniveau?

Een gezonde ambitie past bij jouw mogelijkheden, jouw innerlijke drijfveren en bij wie je bent als mens. Er is dan een goede verhouding tussen willen, kunnen en zijn. Wat je wilt bereiken ligt binnen jouw mogelijkheden of is iets wat je kunt leren, en het doel dat je nastreeft past ook daadwerkelijk bij jou.

• Wat je wilt bereiken, ligt binnen jouw kunnen en mogelijkheden.
• Wat je wilt bereiken, past bij jou als mens.

Het spreekt voor zich wat een ongezond ambitieniveau is. Dan ontstaat er een onbalans. Je kunt iets willen wat je eigenlijk niet kunt of nauwelijks kunt leren, maar je kunt ook iets nastreven wat helemaal niet bij je past. In beide gevallen vraag je iets van jezelf wat moeilijk vol te houden is.

• Je wilt iets wat je niet kunt of waarschijnlijk niet kunt leren.
• Je wilt iets wat niet bij je past.

Let wel: je kunt te veel willen, maar je kunt ook te weinig willen. Wanneer je structureel veel meer zou kunnen dan je van jezelf vraagt, daag je jezelf onvoldoende uit. Ook dan is het ambitieniveau niet goed afgestemd.

Wanneer wordt ambitie ongezond?

Ambitie wordt ongezond wanneer het doel steeds belangrijker wordt en jouw grenzen steeds minder meetellen. Je moet hoger, beter, sneller of verder. Goed is niet langer goed genoeg en tevredenheid voelt bijna als stilstand. Dan kan een mooie kwaliteit doorslaan in bewijsdrang of in altijd willen winnen.

Een te hoog ambitieniveau kan ervoor zorgen dat je jezelf overvraagt, onrealistische verwachtingen krijgt over jouw mogelijkheden en voortdurend de lat verlegt. Je loopt dan het risico dat ambitie niet langer energie geeft, maar juist energie kost. Het doel stuurt jou dan meer dan dat jij het doel nog stuurt.

Is doorgroeien altijd hetzelfde als hogerop komen?

Ik heb de indruk dat groeiambitie een maatschappelijke norm is geworden. Wie niet wil doorgroeien, lijkt soms niet goed mee te kunnen. Je moet je ontwikkelen, je moet verder en liefst ook hogerop. Maar daar zit voor mij een belangrijk misverstand. Doorgroeien betekent niet automatisch dat je manager of leidinggevende moet worden.

Natuurlijk kan het zo zijn dat je een leidinggevende functie ambieert. Daar is niets mis mee. Maar je kunt ook verder komen zonder een hogere functie te krijgen. Groei kan bijvoorbeeld betekenen dat je breder inzetbaar wordt, meer vakkennis ontwikkelt of je juist verdiept in een specialisme.

• Je wordt breder inzetbaar in jouw huidige functie.
• Je ontwikkelt meer bekwaamheden.
• Je wordt een betere specialist.
• Je werkt aan jouw persoonlijke ontwikkeling.
• Je vergaart nieuwe kennis en breidt bestaande kennis uit.

Wanneer doorgroeien een maatschappelijke norm wordt, leggen mensen zichzelf soms onnodig veel druk op. Goed is niet meer goed genoeg en tevreden zijn lijkt verboden. Er moet steeds meer of het moet steeds beter. Ook leidinggevenden kunnen daardoor onbewust een ongezond ambitieniveau stimuleren.

Is tevreden zijn hetzelfde als geen ambitie hebben?

Nee. Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Je kunt tevreden zijn met jouw huidige functie en tegelijkertijd nieuwsgierig blijven, jezelf ontwikkelen of jouw vak steeds beter willen beheersen. Niet iedereen hoeft een volgende functietrede te ambiëren. Soms past verdieping beter dan promotie.

Het wordt anders wanneer tevredenheid eigenlijk gezapigheid wordt. Dan neem je snel genoegen met alles wat er is, terwijl je mogelijkheden onbenut blijven. Voor ambitieuze mensen zit juist daar vaak de irritatiezone: een ingedutte organisatie waar weinig gebeurt, zaken op hun beloop worden gelaten en mensen weinig eisen aan zichzelf stellen.

Wat betekent een gebrek aan ambitie?

Ook een te laag ambitieniveau kan ongezond zijn. Werkgevers benoemen dit bijvoorbeeld tijdens gesprekken over functioneren met opmerkingen als: 'De medewerker toont te weinig ambitie' of 'Hij is onvoldoende gemotiveerd.' Een etiket plakken is gemakkelijk, maar daarmee weet je nog niet wat er werkelijk aan de hand is.

Een laag ambitieniveau kan zich bijvoorbeeld zo laten zien:

• Je bent te weinig intrinsiek gemotiveerd.
• De echte wil om iets te bereiken ontbreekt.
• Je zult uit jezelf niet snel een stap harder lopen.
• Je stelt je afwachtend en passief op.
• Je staat te weinig open voor nieuwe zaken of toepassingen.
• Je bent weinig leergierig.
• Je weet jezelf moeilijk aan te zetten tot actie of het stellen van doelen.
• Je hebt weinig tijd en inspanning over voor jouw eigen ontwikkeling.
• Je houdt ontwikkelingen en technieken binnen jouw vakgebied onvoldoende bij.
• Je neemt te snel genoegen met behaalde resultaten.
• Je bent weinig bezig met verbetering.
• Je bent weinig gedreven.

Maar de belangrijke vraag komt daarna: waarom is jouw ambitieniveau laag? Zit je wel op de juiste plek? Word je voldoende gestimuleerd? Past jouw functie of opleiding bij je? Word je geïnspireerd en uitgedaagd? Of zijn er bij jezelf belemmeringen waardoor je jouw mogelijkheden onvoldoende gebruikt?

Hoe bepaal je jouw eigen ambitieniveau?

Ambitieniveau gaat niet alleen over hoeveel je wilt bereiken. Het gaat ook over de verhouding tussen jouw wensen en jouw mogelijkheden. Vraag je te veel van jezelf, dan raak je uitgeput. Vraag je structureel te weinig, dan kan verveling, gemakzucht of stilstand ontstaan. De kunst zit dus niet in zoveel mogelijk ambitie hebben, maar in een ambitie die bij jou past.

Een goede vraag is daarom niet alleen: wat wil ik bereiken? Vraag jezelf ook af waarom je dat wilt, of het bij je past en welke prijs je ervoor wilt betalen. Ambitie die van binnenuit komt voelt anders dan ambitie die vooral voortkomt uit vergelijking, status of verwachtingen van anderen.

Wat betekent ambitie binnen een team of organisatie?

Ook binnen teams en organisaties zie je grote verschillen in ambitieniveau. Niet iedereen hoeft dezelfde ambitie te hebben en dat hoeft ook niet. Een organisatie heeft mensen nodig die willen doorgroeien, maar ook mensen die tevreden zijn met hun vak, hun werk goed uitvoeren en continuïteit brengen.

Wanneer is ambitie dus gezond?

Gezonde ambitie betekent voor mij dat je jezelf uitdaagt zonder jezelf te overvragen. Je wilt iets bereiken wat bij je past en waarvoor je mogelijkheden hebt of kunt ontwikkelen. Je hoeft daarvoor niet altijd hogerop, de beste te worden of meer te verdienen. Soms zit ambitie juist in verdieping, vakmanschap, persoonlijke groei of het realiseren van iets wat voor jou werkelijk betekenis heeft.

Daarom is jouw eigen ambitieniveau uiteindelijk belangrijker dan de norm van iemand anders. Wat wil jij? Wat kun jij? En past datgene waar je naar streeft bij wie je bent? Wanneer die zaken voldoende op elkaar aansluiten, wordt ambitie een bron van beweging in plaats van een bron van voortdurende druk.

Veelgestelde vragen over ambitie

Onderstaande vragen helpen om ambitie te onderscheiden van alleen hogerop willen komen, presteren of jezelf bewijzen.

Is ambitie een kwaliteit?

Ambitie kan een positieve kwaliteit zijn wanneer je graag wilt leren, groeien en resultaten wilt bereiken. Zoals bij iedere kwaliteit kan ook ambitie doorslaan wanneer je structureel te veel van jezelf vraagt.

Kun je ambitie ontwikkelen?

Je kunt jezelf leren uitdagen, doelen stellen en actiever richting geven aan jouw ontwikkeling. Maar ambitie ontstaat gemakkelijker wanneer een doel werkelijk bij jou past en je er zelf waarde aan hecht.

Kun je succesvol zijn zonder veel ambitie?

Ja. Niet iedereen wil steeds hogerop of verder doorgroeien. Iemand kan uitstekend functioneren, veel vakmanschap hebben en tevreden zijn met zijn huidige positie zonder voortdurend een volgende carrièrestap te willen maken.

Waarom verdwijnt ambitie soms?

Dat kan verschillende oorzaken hebben. Misschien zit je niet op de juiste plek, word je onvoldoende uitgedaagd, past het werk niet meer bij je of is de motivatie verdwenen. Daarom is alleen zeggen dat iemand 'te weinig ambitie' heeft meestal te gemakkelijk.

Wat is het verschil tussen ambitie en bewijsdrang?

Bij gezonde ambitie wil je iets bereiken omdat het doel je aanspreekt en bij je past. Bij bewijsdrang heb je het resultaat sterker nodig om jouw waarde tegenover jezelf of anderen te bevestigen.