home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / initiatief

Initiatief nemen: wat is zelfinitiërend vermogen?

Initiatief of zelfinitiërend vermogen is een kernkwaliteit. Ben jij een initiator? Dat betekent dat jij iets in gang zet, een aanzet geeft tot iets en beweging creëert. Ben jij initiatiefrijk? Dan zet je graag iets op touw, je hebt ondernemingszin of handelingsdrang. Het is echt een kwaliteit om zelf de eerste stap te zetten en daarmee beweging te creëren. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten hoort initiatief bij kwaliteiten waarmee je anderen en situaties in beweging kunt zetten.

Hoe herken je initiatief nemen in gedrag?

Ik noem enkele gedragsvoorbeelden:

• Je neemt ongevraagd actie zonder dat dit door een ander wordt ingegeven.
• Je stelt je vrijwillig beschikbaar voor een taak of een project.
• Je komt met ideeën en je maakt plannen.
• Wanneer je veranderingen als noodzakelijk ziet, kom je met een voorstel.
• Wanneer je kansen ziet, benut je deze.
• Je probeert nieuwe kansen te creëren.
• Je laat jouw actie niet afhangen van wat anderen vinden of wat je denkt dat anderen ervan vinden, maar je gaat voor jouw eigen idee, voorstel of mening.
• Wanneer bepaalde zaken niet lopen zoals je had gewenst, onderzoek je de mogelijkheden voor verbetering.
• Je neemt een actieve houding aan en je draagt bij aan verbetering binnen jouw bedrijf of organisatie.
• Je neemt verantwoordelijkheid voor de uitvoer van taken, ook als er niet om gevraagd wordt.
• Je probeert actief verbeteracties in gang te zetten en plannen te maken om verbeteringen door te voeren.
• Je maakt zaken uit jezelf bespreekbaar, ook al zijn ze moeilijk.
• Je stapt actief op anderen af en probeert contacten te leggen of jouw netwerk uit te breiden.
• Wanneer je weerstand opmerkt bij anderen, probeer je dit uit eigen beweging bespreekbaar te maken.
• Je bent proactief ingesteld en je anticipeert op bepaalde ontwikkelingen.
• Je voelt je senang in de rol van kartrekker of kwartiermaker.

Een initiatiefnemer zet de eerste stap. Een kartrekker gaat vaak nog een stap verder en trekt een plan, project of activiteit vervolgens mee op gang. Dat hoeft niet te betekenen dat jij alles alleen moet uitvoeren. Jouw kracht zit in het creëren van de eerste beweging.

Initiatief nemen betekent niet dat je toestemming nodig hebt voor iedere eerste stap

Wanneer initiatief bij je past, hoef je niet voortdurend te wachten tot iemand zegt wat je moet doen. Je ziet iets wat nodig is en durft binnen jouw verantwoordelijkheid een eerste stap te zetten. Natuurlijk zijn er situaties waarin je moet afstemmen of toestemming nodig hebt, maar dat is iets anders dan voor iedere gedachte of kleine actie eerst goedkeuring zoeken. Zelfinitiërend vermogen betekent juist dat je kunt beoordelen waar je zelf kunt handelen en waar overleg nodig is.

Wat is de valkuil van te veel initiatief nemen?

Is er ook een valkuil die bij initiatief hoort? Jazeker. De kracht is dat jij iets in gang zet en beweging creëert. Wanneer je daarin doorschiet, kan jouw behoefte om voortgang te maken zo groot worden dat anderen onvoldoende ruimte krijgen om zelf mee te denken of initiatief te nemen. Je zet dan een te groot stempel op het idee, plan of voorstel. Anderen kunnen jouw manier van initiëren ervaren als:

• Te sturend.
• Dictatoriaal.
• Dominant.
• Drammerig gedrag.

Het bijzondere is dat veel initiatief van jouw kant uiteindelijk zelfs minder initiatief bij anderen kan oproepen. Wanneer jij steeds als eerste begint, beslist, regelt en oplost, kunnen anderen achterover gaan leunen. Dan creëer je wel beweging, maar niet noodzakelijk eigenaarschap.

Goed initiatief maakt ook ruimte voor initiatief van anderen

In jouw kracht zet je iets in gang zonder het vervolgens volledig naar je toe te trekken. Je brengt een idee in, doet een voorstel of geeft een eerste aanzet en laat daarna ook ruimte voor de inbreng van anderen. Zo wordt jouw initiatief geen stempel dat jij op alles drukt, maar een startpunt waar anderen op kunnen voortbouwen. Dat vraagt soms dat je na die eerste stap bewust even wacht. Wie voortdurend zelf de volgende stap zet, kan onbedoeld voorkomen dat een ander die stap neemt.

Is initiatief nemen voor jou een uitdaging?

Het kan natuurlijk ook precies andersom zijn. Misschien neem je juist te weinig initiatief en wacht je gemakkelijk tot een ander iets in gang zet. Dan herken je mogelijk een aantal van deze gedragingen:

• Je laat het gemakkelijk aan een ander over.
• Je bent passief en afwachtend: ‘we kijken wel hoe het gaat, afwachten maar’.
• Je berust in een bepaalde situatie: ‘je kunt er toch niets meer aan doen’.
• Je gaat vooral op verzoek van een ander tot actie over in plaats van uit jezelf.
• Je stelt je afhankelijk op.
• Je komt niet met verbetervoorstellen terwijl je wel mogelijkheden voor verbetering ziet.
• Je zet vooral geen stap te veel.
• Je stelt uit en vermijdt.
• Je houdt vast aan bekende en vertrouwde situaties, soms tegen beter weten in.
• Je vermijdt verantwoordelijkheid.
• Je reageert vooral op wat er gebeurt in plaats van zelf iets in gang te zetten.

Dan kan initiatief juist jouw ontwikkelrichting zijn. Het hoeft niet meteen om grote beslissingen of spectaculaire acties te gaan. Initiatief begint vaak klein: iets bespreekbaar maken, zelf een voorstel doen, iemand benaderen of een eerste stap zetten zonder te wachten tot een ander jou ertoe uitnodigt.

Waarom kom je soms niet in actie?

Wanneer je te weinig initiatief neemt, kan dat tal van oorzaken hebben. Misschien is geduld jouw kwaliteit en schiet je door naar afwachten en passiviteit. Misschien stel je geen uitdagende doelen voor jezelf, ben je reactief ingesteld of ben je opgegroeid in een omgeving waar alles voor je beslist werd. Je kunt verslaafd zijn geraakt aan de gazonmaaier waardoor het gras voortdurend voor jouw voeten werd weggemaaid. Misschien had je een broer of zus die je altijd een slag voor was. Of je had dominante ouders waarbij je afgeleerd hebt om initiatief te nemen. Iemand zei eens: ‘Als ze mij wat vroegen, gaf mijn moeder al antwoord voor ik er erg in had.’ Ook onzekerheid, angst om fouten te maken, blijven beschouwen in jouw hoofd of denken dat anderen het beter weten, kunnen ervoor zorgen dat je niet tot doen komt.

Ik merk dat veel mensen niet zozeer geen initiatief willen nemen, maar dat ze ergens vastlopen. Je blijft denken, twijfelen of afwegen, maar je komt niet tot doen. Dan speelt er vaak iets diepers. Het heeft te maken met jouw willen, kunnen en zijn. Als die niet met elkaar in lijn zijn, blijf je hangen. Je wilt misschien wel, maar je durft niet. Of je kunt het, maar je voelt het niet. Of je bent vooral bezig met wat anderen verwachten. In mijn artikel over waarom je niet in actie komt ga ik daar uitgebreider op in. Initiatief begint niet alleen bij doen, maar soms eerst bij begrijpen waarom je nog niet beweegt.

Vijf redenen waarom Karel geen initiatief nam

Laat ik je kort meenemen in Karel. Karel is iemand die alles goed op orde heeft in zijn hoofd. Slim, analytisch en vol ideeën. Als ik hem vraag wat hij wil, kan hij dat haarfijn uitleggen. Zijn plannen kloppen. Zijn richting is helder. En toch gebeurt er weinig. Misschien herken je dat wel. Bij mensen zoals Karel lijkt het alsof er niets gebeurt, maar onder de oppervlakte speelt er van alles:

• Hij bleef hangen in zijn hoofd en bleef analyseren in plaats van doen.
• Hij wilde het goed doen en daardoor stelde hij het uit.
• Hij maakte het te groot voor zichzelf, waardoor beginnen lastig werd.
• Hij had geen echte druk van buitenaf, waardoor het vrijblijvend bleef.
• Hij voelde wel dat hij iets wilde, maar zijn willen, kunnen en zijn lagen niet met elkaar in lijn.

Misschien herken je jezelf in een van deze punten. En dat is precies waar jouw ontwikkeling begint.

Van denken naar doen: gedaan geeft voldaan

Ik zie het vaak gebeuren: mensen blijven hangen in denken, analyseren en afwegen. Maar voldoening ontstaat niet in je hoofd. Voldoening ontstaat in het doen. Misschien herken je dit wel. Je hebt iets afgerond, een gesprek gevoerd, een taak opgepakt of een knoop doorgehakt en daarna voel je rust. Opluchting. Soms zelfs trots. Dat is geen toeval. Doen brengt beweging en beweging brengt energie. Wanneer je blijft hangen in niet-doen, blijf je vaak ook hangen in twijfel. Maar op het moment dat je in actie komt, doorbreek je de cirkel. Gedaan geeft voldaan. Niet omdat alles perfect ging, maar omdat je in beweging bent gekomen. Ik zeg het vaak zo: je hoeft het niet zeker te weten om te beginnen. Maar door te beginnen, ga je het wel weten. En misschien is dat wel precies waar jouw initiatief begint.

Initiatief is iets anders dan overal meteen op inspringen

Initiatiefrijk zijn betekent niet dat je op iedere prikkel onmiddellijk moet reageren of overal een actie van moet maken. Dan kan handelingsdrang veranderen in onrust en ben je voortdurend nieuwe dingen aan het starten zonder voldoende richting. In jouw kracht kijk je waar jouw initiatief werkelijk iets toevoegt. Soms is de eerste stap handelen, maar soms is de beste eerste stap eerst kijken, nadenken of een ander de ruimte geven om zelf te bewegen.

Wat zegt jouw irritatie over initiatief?

Het tegenovergestelde van initiatief is passief zijn, afwachten, ‘laat maar gaan’ en zaken op hun beloop laten. Heb je daar een uitgesproken hekel aan? Dan past initiatief waarschijnlijk sterk bij jou. Je kunt je ergeren wanneer mensen problemen wel zien maar niets doen, steeds wachten tot iemand anders begint of verantwoordelijkheid voor een volgende stap van zich afschuiven. Tegelijk kan jouw irritatie je verleiden om het dan zelf maar weer te doen. Juist daar is het belangrijk om niet automatisch ieder gat op te vullen.

Waar is initiatief belangrijk?

Initiatief is in veel functies waardevol, maar in sommige rollen is het bijna onmisbaar. Het gaat niet alleen om leidinggeven. Ook in adviserende, voorbereidende en uitvoerende functies maakt het verschil wanneer iemand zelf kijkt wat nodig is, vooruitdenkt en iets in beweging durft te zetten.

Initiatief in leidinggevende functies

In leidinggevende functies is initiatief nemen vaak een sleutelwoord. Je kunt je doorgaans geen passiviteit permitteren wanneer je leidinggevende of manager bent. Je moet situaties bespreekbaar maken, beslissingen voorbereiden, kansen zien en soms als eerste een beweging inzetten. Dat geldt overigens ook voor veel andere functies, zoals adviseur, calculator of werkvoorbereider.

Initiatief binnen teams

Ook binnen teams wordt vaak initiatief verwacht. Dat is zeker van belang wanneer je meer zelfsturing wilt ontwikkelen. Wanneer iedereen blijft wachten op de leidinggevende, ontstaat weinig eigenaarschap. Tegelijk vraagt zelfsturing niet dat één initiatiefrijk teamlid alles naar zich toetrekt. Juist de verdeling van initiatief maakt een team sterker.

Welke ontwikkeldoelen passen bij initiatief nemen?

Wat jouw leerdoel is, hangt af van de situatie. Neem je te veel initiatief, dan kan geduld en ruimte laten belangrijk zijn. Neem je juist te weinig initiatief, dan gaat het om uit jezelf in beweging komen. De ontwikkeling zit dus niet in zoveel mogelijk initiatief, maar in initiatief nemen op het juiste moment en in de juiste mate.

• Bewust een eerste stap zetten wanneer je merkt dat je blijft afwachten.
• Ruimte laten voor initiatief van anderen wanneer je geneigd bent alles zelf in gang te zetten.
• Een idee of voornemen vertalen naar een concrete actie in plaats van te blijven denken en afwegen.

Veelgestelde vragen over initiatief nemen

Initiatief nemen gaat over uit jezelf in beweging komen, maar dat roept ook vragen op over proactiviteit, onzekerheid en te veel initiatief. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.

Hoe ontwikkel ik meer initiatief?

Begin bij een concrete situatie waarin je nu afwacht terwijl je eigenlijk zelf een stap zou willen zetten. Maak die stap klein en uitvoerbaar. Initiatief ontwikkel je niet alleen door erover na te denken, maar vooral door vaker zelf te beginnen.

Wat is het verschil tussen initiatief en proactiviteit?

Initiatief nemen betekent dat jij uit jezelf een eerste stap zet. Proactiviteit gaat verder in het vooruitkijken: je probeert ontwikkelingen te voorzien en handelt voordat een probleem of kans zich volledig aandient. De twee liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Wat als ik bang ben om initiatief te nemen?

Dan is het belangrijk om te onderzoeken waar die angst vandaan komt. Misschien ben je bang om fouten te maken, afgewezen te worden of buiten jouw bevoegdheid te handelen. Wanneer je weet wat je tegenhoudt, kun je veel gerichter oefenen met kleine eerste stappen.

Kan iedereen initiatief leren nemen?

Je kunt initiatief zeker ontwikkelen, al zal de natuurlijke neiging per persoon verschillen. Het gaat niet om jezelf forceren tot voortdurend actie ondernemen, maar om leren herkennen waar jij zelf invloed hebt en daar ook iets mee durven doen.

Kun je ook te veel initiatief nemen?

Ja. Wanneer jij steeds de eerste stap én alle vervolgstappen naar je toe trekt, kunnen anderen te weinig ruimte ervaren. Goed initiatief brengt iets op gang, maar laat ook ruimte voor eigenaarschap en initiatief van anderen.