home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / verdediging

In de verdediging schieten

Merk je dat je snel de neiging hebt om in de verdediging te schieten? Voel je je snel aangevallen? Weet je ook hoe dat komt? En wil je er wat aan doen? Wellicht is het goed om te starten met het lezen van dit artikel. Dit artikel is onderdeel van de serie over te direct communiceren. Nu mag het helder zijn dat verdedigen ook functioneel kan zijn. Bijvoorbeeld:

• Wanneer je beticht wordt van iets wat je niet hebt gedaan, dan heb je het volste recht om je te verdedigen.
• Wanneer jou onrecht aangedaan is of wanneer je onrechtmatig behandeld bent door anderen.

Daarover gaat dit artikel niet. Ik heb het uitsluitend over verdedigende communicatie die niet functioneel is.

Wat betekent in de verdediging schieten?

In de verdediging schieten betekent dat je je aangevallen voelt en automatisch gaat afweren. Je ontkent wat de ander zegt, legt uitgebreid uit waarom het anders zit, schuift de schuld terug, klapt dicht of slaat terug. De reactie ontstaat vaak voordat je rustig hebt onderzocht wat de ander werkelijk zegt. Je bent vooral bezig om jezelf te beschermen tegen kritiek, een beschuldiging, onrecht of een vervelend gevoel.

Hoe herken je dat je in de verdediging schiet?

Je kunt aan jouw woorden, houding en lichamelijke reactie merken dat jouw verdedigingsmechanisme op gang komt. Herkenbare signalen zijn:

• Je ontkent direct wat de ander zegt.
• Je begint uitgebreid uit te leggen en jezelf te verantwoorden.
• Je schuift de schuld naar een ander.
• Je onderbreekt de ander voordat die is uitgesproken.
• Je gaat terugkaatsen of terugslaan.
• Je wordt cynisch, kortaf of aanvallend.
• Je sluit je af en negeert de ander.
• Je klapt dicht en zegt niets meer.
• Jouw hartslag gaat omhoog.
• Jouw spieren spannen zich aan.
• Jouw stem wordt harder of hoger.

Hoe eerder je deze signalen herkent, hoe eerder je kunt voorkomen dat jouw automatische reactie het gesprek overneemt.

Verdedigingsmechanismen

Nu het triggerpoint geraakt is, komt jouw reactie. Ik noem hier wat voorbeelden van verdedigingsmechanismen:

• Je gaat defensief communiceren.
• Ontkenning: je doet alsof het er niet is.
• Projectie: je schrijft de gebeurtenis toe aan een situatie of aan iemand anders.
• Wegwuiven: je doet er heel laconiek over, alsof er niets aan de hand is.
• Je legt uitgebreid uit en verklaart hoe iets gekomen is.
• Je doet de deur dicht en negeert de persoon die het zegt.
• Je slaat terug en wordt aanvallend in jouw communicatie.
• Je gedraagt je kinderachtig.
• Je wordt cynisch en gaat mokken.
• Je klapt dicht.

Welke vormen van verdedigende communicatie zijn er?

In de verdediging schieten kan zich op verschillende manieren uiten. Drie herkenbare vormen zijn defensief communiceren, jij-bakken en bot of kortaf reageren.

Defensief communiceren

Bij defensief communiceren probeer je kritiek, beschuldigingen of ongemakkelijke gevoelens af te weren. Je gaat bijvoorbeeld ontkennen, uitgebreid uitleggen, pareren of dichtklappen.

Jij-bakken

Bij jij-bakken kaats je de beschuldiging terug. In plaats van in te gaan op wat de ander zegt, reageer je met: ‘Kijk jij maar eens naar jezelf’ of ‘Dat moet jij zeggen’.

Bot en kortaf reageren

Je kunt ook bot en kortaf reageren. Je slaat de ander van je af met een harde toon, weinig woorden of een onbehouwen reactie.

Gevolgen voor jouw communicatie

Ik zeg altijd: ‘Je zendt wie je bent’. Dat betekent dat je ook zendt hoe jij je voelt. En nu voel je je aangevallen. Iemand raakte jouw triggerpoint. Dat deed pijn. En toen ging jouw afweermechanisme aan de slag. Wellicht een patroon dat jij herkent. De ander ziet en hoort jouw afweer. Je stem verandert, jouw spieren spannen zich aan en jouw houding wordt gesloten. Daardoor gaat het gesprek steeds minder over de oorspronkelijke inhoud. Het gaat ineens over jouw verdediging, jouw tegenaanval of de spanning die tussen jullie ontstaat. Het gevolg kan zijn dat de ander harder gaat duwen, zich terugtrekt of zelf ook in de verdediging schiet. Zo ontstaat er een gesprek waarin niemand meer echt luistert.

Wat kun je eraan doen?

Wil je minder vanuit de verdediging reageren? Dat kun je leren. Hoe? Allereerst door je bewust te zijn van jouw patroon. En blijkbaar ben je al onderweg, want waarom zou je anders dit artikel lezen? Stap 2 noem ik: bewustwording op het moment dat het zich voordoet. Als je doorhebt dat iemand op jouw triggerpoint drukt, dan ben je al heel ver in jouw proces.

Hoe reageer je?

Dan stap 3: hoe reageer je? Ik heb een paar tips:

• Stel vragen voor verduidelijking.
• Blijf bij de feiten.
• Vertel hoe je je voelt. Bijvoorbeeld: ‘Dit overvalt me nu, kan ik er morgen op terugkomen?’ Neem een pauze en koop tijd.
• Beheers je en laat je niet leiden door emoties.

Je hoeft kritiek niet zomaar te accepteren. Je mag zeggen dat iets niet klopt, dat je de toon niet accepteert of dat jou onrecht wordt aangedaan. Maar probeer dat te doen zonder automatisch te ontkennen, terug te slaan of dicht te klappen.

Veelgestelde vragen over in de verdediging schieten

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over triggerpoints, afweer en regie houden in een gesprek.

Waarom schiet ik zo snel in de verdediging?

Waarschijnlijk raakt de ander een gevoelig punt. Je voelt je bijvoorbeeld onzeker, onrechtvaardig behandeld, persoonlijk aangevallen of gecorrigeerd. Jouw verdedigingsmechanisme reageert daarop.

Is jezelf verdedigen altijd verkeerd?

Nee. Je mag jezelf verdedigen wanneer je onterecht beschuldigd wordt of wanneer jou onrecht wordt aangedaan. Dit artikel gaat over verdediging die niet functioneel is.

Kan dichtklappen ook een verdedigingsreactie zijn?

Ja. Je hoeft niet hard of aanvallend te reageren om in de verdediging te schieten. Ook zwijgen, blokkeren en de ander negeren kunnen verdedigingsreacties zijn.

Waarom ga ik veel uitleggen wanneer ik kritiek krijg?

Uitgebreid uitleggen kan een manier zijn om jezelf vrij te pleiten. Je probeert de ander ervan te overtuigen dat jou niets te verwijten valt.

Hoe voorkom je dat je direct terugslaat?

Herken jouw triggerpoint, stel een verduidelijkende vraag en neem tijd voordat je reageert. Zo voorkom je dat jouw eerste emotie het gesprek overneemt.