home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / oordelen / labelen

Iemand labelen: pas ermee op!

Iemand labelen, doen we denk ik allemaal weleens. Het is eigenlijk iemand etiketteren of van een label voorzien. Je plakt als het ware een etiket op iemand. Maar er staat wel tekst op het etiketje. En dat is de typering die jij aan deze persoon geeft. Dit artikel is geschreven in de serie over oordelen en veroordelen.

Wanneer is labeling positief?

Natuurlijk is er veel positieve labeling. En wanneer is het positief? Mijn definitie is heel eenvoudig: ‘Als het klopt.’ Ik noem wat voorbeeldjes:

• ‘Ja, dat is typisch iets voor jou om zo de strijd aan te binden’.
• ‘Jij laat je de kaas echt niet van het brood eten, hè?’.

Wanneer is labeling negatief?

Wat is dan negatief labelen? In ieder geval: ‘Als het niet klopt.’ En dat gevaar ligt snel op de loer. Je zou ook kunnen zeggen: iemand negatief labelen is iemand een typering meegeven die onwaar is, onterecht is en die dus geen correcte weergave van de persoon in kwestie is.

• ‘Ja, zo gemakzuchtig als jij ook bent, jij maakt je nergens druk om’.
• ‘Jij bent iemand die met alle winden meewaait’.

Welke labels kun je beter niet gebruiken?

Ik praat ook graag over verboden labels. Dat geldt ook voor de werkvloer, of het nu om leidinggevenden gaat of om anderen. Wil je wat voorbeelden van verboden labels?

• ‘Ik heb een medewerker, hij heeft nogal autistische trekken’.
• ‘Mijn collega is nogal labiel, of hoe noemen jullie dat ook alweer, hoogsensitief?’.

Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met dit soort labels. Wie ben jij wel om vast te mogen stellen of iemand autistische trekken heeft of niet? Weet je hoe lang je daarvoor moet studeren om dat te mogen duiden? Wie ben jij om vast te mogen stellen of iemand labiel is of niet?

Dat geldt met zoveel dingen. Ook uitspraken als: mijn partner is een narcist of mijn leidinggevende heeft narcistische trekken. Tja, het kan! Ik weet dat het kan. En toch roep ik op tot voorzichtigheid en terughoudendheid met het uitdelen van psychische stoornissen. Je kunt er iemand ook heel veel pijn mee doen of zelfs enorm beschadigen.

Waarom zijn verkeerde labels schadelijk?

Eigenlijk kun je nooit helemaal zeker en precies zeggen hoe iemand is. De labels die we uitdelen zijn gebaseerd op wat we de ander zien doen en wat we de ander horen zeggen. Het gedrag van de ander is dus de basis en daar wordt een conclusie aan gehangen, die je vervolgens op een etiketje schrijft. Klaar, zou je zeggen.

Maar misschien klopt de conclusie niet, misschien heb je het gedrag niet goed gezien of verkeerd geïnterpreteerd. En er zit nog een ander gevaar in: als iemand lange tijd op een bepaalde manier is gelabeld, of het nou klopt of niet, kan hij of zij dat uiteindelijk ook gaan geloven. Dat kan leiden tot verwarring en een jarenlange worsteling om zelfkennis.

Wanneer wordt gedrag beschrijven een label?

Gedrag beschrijven is iets anders dan iemand labelen. Je zegt bijvoorbeeld: ‘Je onderbrak mij drie keer tijdens het overleg.’ Dat is concreet gedrag. Zeg je: ‘Jij bent respectloos’, dan maak je van gedrag een vaststaand oordeel over de persoon.

Een label zegt niet meer wat iemand deed, maar wie iemand volgens jou is. Daarmee verdwijnt de ruimte voor context, verandering en een ander perspectief.

Wat is het verschil tussen iemand labelen, framen en een karikatuur maken?

Bij iemand labelen geef je een persoon een vaste typering. Je zegt bijvoorbeeld niet alleen dat iemand in een bepaalde situatie dominant gedrag vertoont, maar trekt de conclusie: ‘Hij is dominant.’ Daarmee maak je van gedrag een eigenschap die volgens jou bij de hele persoon hoort.

Bij framen ga je een stap verder. Je plaatst bepaalde eigenschappen, uitspraken of gebeurtenissen in een verhaal dat bepaalt hoe anderen naar die persoon gaan kijken. Je benadrukt vooral de informatie die binnen dat beeld past en laat andere kanten buiten beschouwing. Zo kan iemand steeds worden neergezet als lastig, zwak, onbetrouwbaar of dominant.

Een karikatuur maken betekent dat je één eigenschap sterk uitvergroot. Andere kenmerken van de persoon verdwijnen daardoor naar de achtergrond. Er ontstaat een overdreven en scheef beeld dat geen recht meer doet aan wie iemand werkelijk is.

Kort samengevat: bij labelen geef je iemand een etiket, bij framen bouw je rond dat etiket een bepaald verhaal en bij een karikatuur vergroot je één eigenschap zo sterk uit dat er een vertekend beeld ontstaat. Lees meer over iemand framen en een karikatuur maken.

Wat doet een label met iemands zelfbeeld?

Een label kan zich vastzetten in iemands zelfbeeld. Wanneer je vaak genoeg hoort dat je saai, lastig, zwak of ongezellig bent, kun je dat zelf gaan geloven. Je gaat jouw gedrag aanpassen aan het beeld dat anderen van jou hebben.

Zo kan een onjuist label jarenlang invloed houden, zelfs wanneer het oorspronkelijk nergens goed op gebaseerd was. Het label wordt dan niet alleen iets wat anderen over jou zeggen, maar ook iets wat jij over jezelf bent gaan denken.

Wat kun je doen als iemand jou verkeerd labelt?

Stel je wordt gelabeld, maar je herkent je er niet in. Dat kan pijn doen. Weet wel dat het doorgaans meer over de labelaar zegt dan over jou.

Pas vertelde me iemand: ‘Met vriendinnen naar de kroeg of uit eten vond ik niet gezellig. Ik kon de gesprekken niet goed volgen, hield me afzijdig, werd er doodmoe en kribbig van. Dus ik vermeed het. Ik was liever alleen. Ze noemden mij een einzelgänger. Ik geloofde zelf ook werkelijk dat ik dat was. Pas vele jaren later besefte ik dat ik hoogsensitief ben en snel overprikkeld. Ik ben graag samen met vriendinnen, maar dan één of twee tegelijk en in een rustige omgeving. Dan ben ik prima in staat om geanimeerde gesprekken te voeren en plezier te hebben met anderen. Dus nee, ik ben geen einzelgänger!’

Kortom: probeer de bedoeling te achterhalen. Meestal bedoelt de ander iets te duiden qua gedrag bij jou, wat men meent te zien.

Wanneer iemand jou labelt, kun je vragen waarop dat oordeel gebaseerd is. Vraag welk concreet gedrag de ander heeft waargenomen. Je kunt ook begrenzen: ‘Ik herken mij niet in dat label. Wil je benoemen wat je precies hebt gezien of gehoord?’ Daarmee haal je het gesprek weg bij wie jij zogenaamd bent en terug naar wat er werkelijk is gebeurd.

Waarom passen bescheidenheid en terughoudendheid bij labelen?

Wanneer je iemand labelt, past enige bescheidenheid en terughoudendheid, vind ik. Vragenderwijs is denk ik een betere route. ‘Klopt het dat jij eigenlijk heel spontaan en enthousiast bent, of zie ik dat verkeerd?’ Dan geef je meteen aan dat het ook iets over jou vertelt wanneer je wat zegt over een ander.

Labeling zegt alles immers over jouw perceptie van de ander. Het gaat niet eens over hoe de ander is, maar over hoe jij de ander ziet.

Veelgestelde vragen over iemand labelen

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over labels, etiketten en verkeerde typeringen.

Wat betekent iemand labelen?

Iemand labelen betekent dat je een typering of etiket op een persoon plakt. Je beschrijft dan niet alleen concreet gedrag, maar doet een uitspraak over hoe iemand volgens jou is.

Is iemand positief labelen altijd goed?

Nee. Ook een positief label kan iemand beperken wanneer het niet klopt of wanneer de persoon daardoor altijd aan een bepaald beeld moet voldoen. Denk aan labels als de sterke, de slimme of de rustige.

Waarom kunnen labels schadelijk zijn?

Een verkeerd label kan iemand pijn doen, kansen beperken en invloed krijgen op het zelfbeeld. Wanneer een label vaak wordt herhaald, kan iemand het uiteindelijk zelf gaan geloven.

Wat is het verschil tussen gedrag benoemen en labelen?

Bij gedrag benoemen beschrijf je concreet wat iemand deed of zei. Bij labelen trek je daaruit een conclusie over wie iemand is. Daardoor maak je een tijdelijke gedraging tot een vaststaande persoonlijke eigenschap.

Hoe reageer je wanneer iemand jou verkeerd labelt?

Vraag waarop het oordeel gebaseerd is en welk concreet gedrag de ander heeft waargenomen. Geef aan dat je jezelf niet in het label herkent en breng het gesprek terug naar feiten en zichtbaar gedrag.