Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Burnout, overwerkt of overspannen: kenmerken en oorzaken

Burnout en stress

Burnout: kenmerken, persoonlijkheid en oorzaken. Iemand die burnout is, is lichamelijk, mentaal en emotioneel opgebrand. Alle energie is op. Ook het reservevat is leeg. Veel mensen denken dat burnout hetzelfde is als overspannenheid.

Treffende beschrijving

Een burnout is in deze tijd een veel voorkomend item. Een ziekte? Onlangs maakten we de situatie mee bij een werkgever dat de bedrijfsarts aangaf dat de medewerker burnout was weliswaar maar derhalve niet ziek (zie ook: is burnout een ziekte).

Adrian Verbree beschrijft het zeer treffend in Eclips: ‘Toen knapte er iets in mijn hoofd. Pang! Een zingend strak getrokken snaar werd doorgeknipt….’ ‘Een pot zwarte inkt stroomde leeg in mijn hersens. Dus zo voelt een hersenbloeding, dacht ik. Maar het was geen hersenbloeding. Het was niks. Het ging over in iets anders, iets ergers. Van het ene op het andere moment was er niets meer: geen woorden, geen gedachten, niets. Een soort mentale dwarsleasie’  (zie Adrian Verbreek: Eclips).

Overspannen of overwerkt?

Overspannenheid of overwerkt zijn is een tijdelijke verstoring van het functioneren door een herkenbare stressfactor. U hebt bijvoorbeeld een langere periode te maken gehad met overbelasting en te drukke werkzaamheden. Dat kan zijn op uw werk, de thuissituatie of een combinatie van beide.

Burnout is een gevolg van jarenlange oftewel chronische overbelasting en overspannenheid. Iemand die burnout is, is lichamelijk, mentaal en emotioneel opgebrand. Alle energie is op. Ook het reservevat is leeg.

Veel mensen denken dat burnout hetzelfde is als overspannenheid en dat is goed te begrijpen omdat die termen te pas en te onpas door elkaar worden gehaald. Er is echter een duidelijk onderscheid tussen overspannenheid en burnout.

Begripsverwarring alom

Er is dus sprake van begripsverwarring. Iemand die burnout is kan zich depressief voelen maar iemand die zich depressief voelt, hoeft niet per definitie burnout te zijn. Iemand die burnout is, zal zich erg moe voelen maar iemand die erg moe is, hoeft niet per definitie burnout te zijn.

Zit u in een DIP of zit u niet lekker in uw vel?

Overspannen, overwerkt of burnout

U leest dit artikel vast niet omdat u moet afstuderen op de verschillen tussen burnout, overspannen, overbelast, depressief of overwerkt. Wellicht voelt u zich niet lekker of zit u niet lekker in uw vel? U hebt wellicht het gevoel dat u in een DIP zit. Hoe herkent u dat?

  • u betrekt kritiek meer dan normaal op uzelf en u kunt moeilijk incasseren of relativeren
  • u rust niet meer echt uit: u slaapt of heel veel of juist slecht en heel weinig
  • u ziet steeds meer tegen zaken op die u moet doen terwijl daar geen reden voor is
  • u maakt zich onterecht zorgen over zaken terwijl u dat normaal niet doet
  • u raakt het overzicht kwijt of u wordt overspoeld door uw werk
  • soms raakt u in paniek of voelt u zich ongelukkig, somber of beroerd
  • u bent erg passief of juist hyperactief
  • u bent snel geïrriteerd of geërgerd en u hebt een kort lontje

Wat moet u doen?

In alle gevallen is het zaak om aan de bel te trekken.

  • Vertel als eerste thuis wat er met u aan de hand is, hoe u zich voelt.
  • Ga direct naar uw huisarts en leg uw klachten voor.
  • Laat u niet leiden door verhaal van anderen of door internet-dokters. U kunt op basis van een onlinetestje niet vaststellen of u in een depressie zit of dat u burnout bent. Daar komen andere zaken bij kijken. U kunt op basis van een online test hooguit voor uzelf concluderen dat u de stap naar de professionele hulpverlening moet maken.

Uitgeput, opgebrand of uitgeblust?

Kenmerken burnout

Kenmerken van burnout kunnen zijn:

  • negatieve gevoelens zoals: futloosheid, uitputting, moeheid of oververmoeidheid, een leeg gevoel, angst of paniekaanvallen, schaamte of schuld, depressie, suïcidale gedachten, lusteloos, opgejaagd, gevoel van falen, angst, machteloosheid, ongedurigheid
  • fysieke klachten: controle kwijt over eigen lichaam, concentratieproblemen, vergeetachtig, weinig weerstand, achteruitgang in conditie, snel grieperig, slaapstoornissen
  • relationeel: snel overprikkeld, onredelijk, confronterend, conflicterend, intolerant, geen hulp vragen,  cynisme, agressief, snel geërgerd, te direct in de communicatie, je terugtrekken
  • mentaal: gebrek aan zelfvertrouwen, weifelen en twijfelen, besluiteloosheid, onzeker

Het reservevat is leeg: vallen in een diep gat

Oorzaak burnout

Normaliter gebruiken wij overdag onze energie en tanken wij 's nachts weer bij. In bijzondere omstandigheden doen we een beroep op ons reservevat met energie. Dat kan bijvoorbeeld bij ernstige familieomstandigheden of andere gebeurtenissen. Iemand die burnout is, heeft jarenlang een beroep gedaan op zijn reserves. En als het reservevat leeg is, is er niks meer! Niets anders dan een zwart gat. Kenmerken die erbij horen:

  • het gevoel in een gapend gat te vallen terwijl niemand je helpt
  • niet meer kunnen incasseren
  • niet meer kunnen relativeren
  • geen weerstand meer kunnen bieden aan je eigen gevoelens
  • overstelpt worden met negatieve emoties, gevoelens en gedachten 

 

Oorzaken

Vaak is de oorzaak een complexe combinatie van factoren zoals

  • persoonlijkheidsfactoren: hoog verantwoordelijkheidsgevoel, perfectionisme, groot empathisch vermogen, hoog normbesef
  • werkomgeving: te weinig sociale steun van collega’s en leiding
  • privé-omgeving: relatieproblemen, verlies van naasten, ingrijpende gebeurtenissen 

Herstel van een burnout

Maar goed: oorzaken benoemen is mooi. De vraag is voor de persoon die burnout is: hoe kom ik er vanaf? Wat kan ik eraan doen om er vanaf te komen? Helpt coaching eventueel? Zie ook: is coaching bij burnout zinvol?

GezondheidsmanagementHeeft uw organisatie veel met burnout te maken?

Heeft uw organisatie veel ziekteverzuim door burnout en/of stress? Wellicht is het dan zaak om de mogelijkheden van ons programma gericht op gezondheidsmanagement eens te bekijken.

Gezondheidsmanagement

Is burnout een ziekte? Reden tot ziekteverzuim?

Onlangs maakte we een situatie mee waarbij een bedrijfsarts vaststelde dat de medewerker burnout was en derhalve dus niet ziek. Dat deed de gemoederen aardig oplopen. De medewerker had het gevoel dat hij niet serieus werd genomen (zo van: ik stel me toch niet aan).

Weet u waar het om gaat? Niet eens zozeer om de vaststelling ziek of niet ziek. Eerder om de vaststelling: zijn er arbeidsmogelijkheden op dit moment voor de medewerker om moeten we ziekteverlof toekennen?

  • De praktijk

    Een organisatie meldde zich bij ons met de bedoeling om een medewerker aan te melden voor een coachingstraject. Het verhaal was helder: de medewerker zou weinig zelfvertrouwen hebben, wellicht een soort angststoornis en er moest nu maar eens wat gebeuren want anders moest men een dossier opbouwen en afscheid nemen van de persoon die reeds zo'n 17 jaar in dienst was bij het bedrijf.

    Toen we het verhaal van de betreffende medewerker zelf hoorden was de analyse eenvoudig: of we zijn net op tijd, op we zijn net te laat. Twee dagen later meldde de medewerker zich ziek. 's Nachts een paniekaanval gehad. Derhalve kwam hij bij de bedrijfsarts en die was ook duidelijk. Burnout is geen ziekte. Wanneer de medewerker problemen heeft thuis of op zijn werk dan moeten deze opgelost worden en anders moeten er maar andere keuzes gemaakt worden. Eigenlijk een beetje jammer want het was allemaal niet nodig geweest. Deze discussie gaat namelijk over: wat is ziek en wat is gezond? En iemand die burn-out is hoeft daarmee niet belast te worden. Duidelijk is in ieder geval dat er iets niet in orde is.

  • Arbeidsongeschikt en dus ziekteverzuim?

    In principe wordt ziekteverlof toegekend als een medewerker ziek, en ten gevolge van die ziekte arbeidsongeschikt is. Indien burnout volgens de bedrijfsarts geen ziekte is dan zegt dat nog niets over eventuele arbeidsgeschiktheid (lees ook: arbeidsmogelijkheden en ziekte). De impact van een burn-out kan zodanig groot zijn dat werk niet verstandig is en zelf schade kan opleveren voor de medewerker en soms zelfs voor de werkgever of voor klanten van de werkgever. Weet u: er is geen pasklaar antwoord te geven op dit soort situaties. Maatwerk is geboden. Soms is het goed de medewerker voor kortere of langere tijd wat ruimte te geven (middels arbeidsverzuim) en soms is het goed om dat juist niet te doen. Afstemming met de medewerker zelf is van groot belang. Zet samen een traject op gericht op herstel van burnout, blijf n gesprek en evalueer voortdurend.

  • Hoe ga je er als organisatie mee om?

    Allereerst dit: is coaching bij burnout zinvol? Het antwoord is: ja, coaching helpt. Onder bepaalde condities en voorwaarden. Een aantal tips:

    • ga als leidinggevende niet de psycholoog uithangen. Heel vaak zit er een vraag achter de coachingsvraag die bij de werkgever niet op tafel komt om tal van redenen. Het kan zijn dat de omgeving niet voldoende veilig is (de werkgever heeft een ander belang dan een coach), wellicht voelt de medewerker zich onzeker en de vraag is of iemand intern bij de organisatie die technieken beheerst om dergelijke vraagstukken op tafel te krijgen.
    • Geef de coach de ruimte om zijn/haar werk te doen en zet er vooral in eerste instantie niet teveel druk op. Druk is het laatste wat uw medewerker kan gebruiken. Medewerkers die burnout zijn hebben doorgaans een te hoog verantwoordelijkheidsgevoel, zijn overbetrokken etc. Het zal dus alleen een schuldgevoel bij hen oproepen.
    • Ondersteun de medewerker, faciliteer en de grootste kans is er dat binnen afzienbare tijd een oplossing komt.

Opgebrand door uw werk: overwerkt?

Uitputtingsverschijnselen bij burnout

Bent u opgebrand door uw werk? Hebt u jarenlang roofbouw op uzelf gepleegd? Hebt u het gevoel dat u daardoor nu opgebrand of uitgeblust bent? Wat voor invloed heeft werk eventueel op een burnout? We noemen een aantal factoren:

  • u hebt het altijd te druk: binnen de gestelde uren kunt u uw werk niet uitvoeren
  • u neemt derhalve regelmatig werk mee naar huis
  • u werkt dusdanig veel dat het spanningen geeft in uw relatie of gezin
  • de combinatie werk en mantelzorg zorgt voor overbelasting
  • u kunt het werk maar moeilijk loslaten en u slaapt er soms onrustig door of u hebt moeite om in slaap te vallen
  • u zit op uw werk regelmatig in een conflictsituatie of in een sfeer waar onderlinge spanningen zijn

Hard werken: kun je daar ziek van worden?

Plat gezegd zeggen mensen wel eens: van hard werken ga je toch niet dood? Wellicht gaat het ook niet om hard werken. Stel u zou 10 uur per dag hard moeten werken en het zou daarmee klaar zijn. Waarschijnlijk wordt u daar niet burnout van. Vaak zijn er andere zaken die een rol spelen zoals:

  • onderlinge conflicten, gespannen verhoudingen op uw werk, disfunctioneren
  • rolvermenging en rolstress
  • veeleisend en de lat te hoog
  • persoonlijkheidsfactoren: zoals overbetrokken, te zorgzaam, over-verantwoordelijkheidsgevoel, perfectionisme, conflictvermijdend etc.

Persoonlijkheidsfactoren bij burnout

Helpt coaching wanneer je burnout bent?

Helpt coaching bij een burnout? Dat is een hele goeie vraag die om zorgvuldige beantwoording vraagt. Hierboven omschreven we dat iemand die burnout is, een beroep heeft gedaan op zijn reserves. Nu is er een groot verschil of de persoon in kwestie net de grens overschreden heeft of finaal opgebrand is. Indien iemand totaal is opgebrand, is een coachingstraject van een aantal sessies niet toereikend. Wellicht hebt u dan langdurige hulpverlening nodig van een professional. Overleg met uw huisarts is belangrijk.

In andere situaties kan coaching helpen onder bepaalde condities en voorwaarden. Coaching van de medewerker helpt wanneer er een optimale samenwerking is tussen werkgever, werknemer en de coach.

  • Wat zijn de voorwaarden?

    Allereerst is er enige ruimte nodig en dient het bedrijf te faciliteren. Zie ook: volgens sommige bedrijfsartsen is burnout geen ziekte.

    • het klinkt logisch maar de medewerker moet het zelf doen (en niet de coach of de werkgever) en dus moet de medewerker openstaan voor begeleiding wil het traject slagen.
    • de werkgever faciliteert door het geven van sociale steun maar ook door de medewerker even de zeilen uit de wind te houden (hark de druk bij de medewerker weg)
    • af en toe gezamenlijk evalueren is van belang: contact met de organisatie is voor medewerkers essentieel voor een versnelde terugkeer
    • heel vaak zit er een vraag achter de coachingsvraag die bij de werkgever niet op tafel komt om tal van redenen. Het kan zijn dat de omgeving niet voldoende veilig is (de werkgever heeft een ander belang dan een coach), wellicht voelt de medewerker zich onzeker en de vraag is of iemand intern bij de organisatie die technieken beheerst om dergelijke vraagstukken op tafel te krijgen.
  • Terugkeer op de werkvloer

    Na enige tijd zal blijken dat de medewerker behoefte heeft om weer aan 't werk te gaan. Dat proces begeleiden we en bouwen we voorzichtig op. Het bedrijf of de organisatie kan daar prima bij helpen. Overigens: wanneer we kunnen voorkomen dat de medewerker ziek thuis komt te zitten, heeft dat onze voorkeur. Ritme (werkritme), orde en structuur, draagt bij aan herstel van een burnout. Dit is echter geheel afhankelijk van de situatie.

  • Duur van het traject

    De duur van het traject hangt af van de situatie.

  • Hoe meet je vooruitgang tijdens herstel van een burnout?

    De ervaring is: de diepte van de burnout zal in een lagere frequentie terugkomen en als minder heftig ervaren worden.

    Plan van aanpak

    Een plan van aanpak is altijd gericht op een paar elementaire zaken:

    • bewustwording van persoonlijkheidsaspecten bij de medewerker: overbetrokkenheid, overgevoeligheid, over-verantwoordelijkheid.
    • plan van aanpak indien er persoonlijke vraagstukken zijn: relatieproblemen, financiële problemen etc. etc.
    • bioritme opbouwen: op tijd naar bed, op tijd uit bed, leren slapen, gezond eten en bewegen (oeroude basisprincipes om de burnout aan te pakken).

Coaching bij burn-out en bore-out

Bekijk de mogelijkheden voor coaching bij burn-out of bore-out.

Coaching burn-out en bore-out

Leerdoelen gericht op stressreductie

Bekijk de leerdoelen gericht op stressreductie en stressmanagement.

Leerdoelen gericht op stressreductie

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Voor andere publicaties kunt u ook terecht in onze webshop!

Coach Jan Stevens