home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / onschuld verliezen

Je onschuld verliezen

Je kunt je onschuld verliezen. Het is een uitdrukking die nogal eens gebezigd wordt. Maar wat betekent dat eigenlijk? Ik noem je onschuld verliezen een vorm van zelfverlies. Binnen coping en overlevingsmechanismen is het verlies van onschuld een ervaring waardoor leven opeens overleven kan worden. Het vanzelfsprekende vertrouwen dat jij veilig bent, dat volwassenen je beschermen en dat de wereld in de kern te vertrouwen is, valt weg. Om niet opnieuw zo geraakt te worden, kun je manieren ontwikkelen om jezelf te beschermen.

Je onschuld verliezen is dus niet zelf de copingstrategie. Het is wat eraan vooraf kan gaan. Nadat jouw vertrouwen is beschadigd, kun je gaan zwijgen, jezelf terugtrekken, gevoelens wegdrukken, voortdurend alert zijn, alles controleren of vooral in jouw hoofd gaan leven. Dat zijn manieren om met de pijn, dreiging en onzekerheid om te gaan. Daarom hoort deze pagina onder coping en overlevingsmechanismen.

Wat is onschuld?

Onschuld heb ik al geduid met woorden als onbevangenheid, argeloosheid en ongekunsteldheid. Maar ten diepste gaat het over vertrouwen en veiligheid. Je bent je van geen kwaad bewust, staat er niet voortdurend bij stil en meent, gelooft en ervaart dat de wereld veilig is. Je vertrouwt erop dat de mensen om je heen jou beschermen, dat jouw huis een veilige plek is en dat mensen die van je houden jou niet beschadigen.

Onschuld betekent niet dat een kind niets verkeerd kan doen of geen verantwoordelijkheid hoeft te leren. Het betekent dat het nog niet voortdurend rekening houdt met verraad, misbruik, geweld of afwijzing. Het hoeft niet steeds over zijn schouder te kijken. Het mag open zijn, spelen, vertrouwen en ontvangen.

Wat verlies je eigenlijk wanneer je jouw onschuld verliest?

Je verliest niet alleen vertrouwen in één persoon of in één situatie. Er kan iets verschuiven in de manier waarop je naar de hele wereld kijkt. De vanzelfsprekendheid dat je beschermd wordt, valt weg. De overtuiging dat thuis een veilige haven is, krijgt een scheur. Je zorgeloosheid, openheid en onbevangenheid maken plaats voor achterdocht, alertheid of voorzichtigheid.

De schellen vallen van je ogen. De betovering van veiligheid ruil je in voor de rauwe werkelijkheid. Je voelt je ontgoocheld. Iets wat vanzelfsprekend was, blijkt niet vanzelfsprekend te zijn. Mensen kunnen liegen, grenzen overschrijden, verdwijnen, verraden of beschadigen. Dat inzicht verandert jouw blik op het leven.

Wat betekent je onschuld verliezen?

Je onschuld verliezen is dat voor jou de wereld in elkaar stort. Soms gebeurt dat door één gebeurtenis. Soms is het een reeks ervaringen waardoor je langzaam gaat beseffen dat je niet veilig bent. Je begrijpt als kind niet altijd precies wat er gebeurt, maar je voelt wel dat er iets niet klopt. Het vertrouwen dat de wereld veilig is, dat jij beschermd wordt en dat je op de mensen om je heen kunt rekenen, valt weg.

En begrijp me goed: je onschuld verliezen is geen keuze. Het verlies ervan is onomkeerbaar. Onomkeerbaar betekent niet dat herstel onmogelijk is. De oude vanzelfsprekendheid komt niet terug, maar je kunt later wel nieuw vertrouwen ontwikkelen.

Waarom valt je onschuld verliezen onder coping?

Je onschuld verliezen is niet zelf een manier van coping. Het is een ervaring die ervoor kan zorgen dat je coping en overlevingsmechanismen nodig hebt. Tot dat moment vertrouwde je misschien op jouw ouders, jouw gezin, jouw omgeving of op de vanzelfsprekendheid dat iemand jou zou beschermen. Wanneer dat vertrouwen wegvalt, moet je als kind iets doen om de nieuwe werkelijkheid draaglijk te maken.

Je kunt de situatie niet verlaten, je kunt haar vaak niet begrijpen en je kunt haar meestal niet veranderen. Je hebt als kind nog weinig mogelijkheden. Daarom ga je jezelf beschermen met wat wel beschikbaar is. Je wordt stil, waakzaam, verstandig, hard, behulpzaam, onzichtbaar of zelfstandig. Je trekt je terug in een cocon, kruipt in jouw schulp of stopt jouw gevoelens in de smoorpot. Dat is coping: je ontwikkelt een manier om met pijn, onveiligheid en beschadigd vertrouwen om te gaan.

Die bescherming kan later een vast patroon worden. Je blijft zwijgen wanneer iets je raakt, vertrouwt mensen niet volledig, houdt voortdurend de omgeving in de gaten of probeert met controle te voorkomen dat je opnieuw wordt verrast. Misschien ga je vooral in jouw hoofd leven, omdat denken veiliger voelt dan voelen. Wat begon als bescherming na het verlies van jouw onschuld, kan zo uitgroeien tot een overlevingsmechanisme dat ook in jouw volwassen leven actief blijft.

Je onschuld verliezen is de verwonding. Coping is de manier waarop je probeert te voorkomen dat dezelfde verwonding jou opnieuw volledig raakt.

Welke overlevingsstrategieën kunnen daarna ontstaan?

Wanneer jouw vertrouwen ernstig beschadigd raakt, kun je allerlei manieren ontwikkelen om opnieuw grip, bescherming of veiligheid te vinden. Die reacties zijn niet vreemd. Ze zijn begrijpelijke pogingen om met een werkelijkheid om te gaan die opeens minder veilig is geworden.

• Je trekt je terug en laat weinig van jezelf zien.
• Je leert zwijgen over wat je voelt en meemaakt.
• Je blijft voortdurend alert op mogelijk gevaar.
• Je probeert alles te controleren.
• Je past je aan om geen nieuwe afwijzing of spanning op te roepen.
• Je sluit gevoelens af en doet alsof het je niet raakt.
• Je wordt heel zelfstandig en vraagt geen hulp meer.
• Je gaat vooral denken, analyseren en verklaren.
• Je houdt mensen emotioneel op afstand.
• Je probeert liefde en aandacht te verdienen.

Misschien ga je gevoelens vooral verklaren en analyseren. Dan kan rationaliseren als overlevingsstrategie een rol gaan spelen. Misschien trek je jezelf terug, ga je pleasen of ontwikkel je andere patronen om nieuwe pijn te voorkomen.

Wanneer verlies je jouw onschuld?

Die ene dag gebeurt er iets in jouw leven. Ergens in jouw jeugd. En dat heeft impact. Ik denk aan Karina. Ze vertelde mij hoe ze op haar negende in een stadspark werd betast door een man die op een bankje zat. Karina verloor op dat moment haar onschuld. Wat er precies gebeurde, kon ze niet bevatten. Maar ze wist wel dat er iets niet klopte. Iemand schaadde haar intimiteit. En dat intimideert. Karina durfde er niet over te praten. Ze kroop weg in haar eigen cocon en verstopte zich in de schulp.

Denk ook aan kinderen die opgroeien in oorlog. Van het ene op het andere moment blijkt hun huis geen veilige plek meer te zijn. De mensen van wie zij bescherming verwachten, kunnen die bescherming niet altijd meer bieden. De vanzelfsprekendheid dat morgen ongeveer hetzelfde zal zijn als vandaag, valt weg.

Wat zijn de gevolgen van je onschuld verliezen?

Wanneer je jouw onschuld verliest, kan dat jouw blik op jezelf, anderen en de wereld ingrijpend veranderen.

• Een veilige haven wordt een plek waar je alert moet zijn.
• Je ruilt jouw onbevangenheid in voor waakzaamheid.
• Jouw blik op de wereld verandert ineens.
• Je ontdekt dat de wereld niet zo lief is als je dacht.
• Je meent misschien dat je liefde en aandacht moet verdienen.
• Je leert af om op jouw hart te vertrouwen en gaat wellicht in jouw hoofd leven.
• Je ontdekt met een schok dat de wereld onveilig kan zijn.
• Je loopt emotionele schade op en voelt dat er iets vanbinnen kapot is gegaan.
• Je verwacht sneller verraad of afwijzing.
• Je vindt kwetsbaarheid gevaarlijk.
• Je scant anderen voortdurend op mogelijke dreiging.
• Je probeert controle te houden.
• Je laat mensen niet gemakkelijk dichtbij komen.
• Je raakt vervreemd van jouw open en speelse kant.

Kun je als volwassene ook je onschuld verliezen?

In mijn werk hoor ik vaak de verhalen van volwassen mensen die als kind iets hebben meegemaakt. Maar ook als volwassene kun je jouw onschuld verliezen. Je gelooft ergens in en dat beeld spat als een luchtbel uiteen. Je hebt altijd iemand vertrouwd en ontdekt opeens dat jouw beeld van die persoon niet klopte. Dat vertrouwen wordt vermorzeld. Je dacht dat iemand het beste met je voorhad en het blijkt niet zo te zijn.

Bij volwassenen gaat het meestal niet meer om kinderlijke onschuld. Het gaat wel om een diep vertrouwen, een wereldbeeld of het geloof in een relatie, persoon of organisatie. Ook als volwassene kun je ontdekken dat iets waarop je jouw veiligheid bouwde, niet betrouwbaar was.

Waarom is onschuld verliezen een vorm van zelfverlies?

Je onschuld verliezen noem ik een vorm van zelfverlies. Je verliest iets wat bij je hoort. Je verliest vertrouwen, hoop, spontaniteit en de verwachting dat je beschermd wordt. Je verschuilt je in jouw cocon, stelt je niet meer kwetsbaar op en doet alsof je het allemaal onder controle hebt. Maar vanbinnen weet je wel beter. Vanbinnen huil je.

Je verliest niet letterlijk jezelf. Je sluit een deel van jezelf op om het te beschermen. Jouw open, speelse en kwetsbare kant krijgt minder ruimte, omdat openheid gevaarlijk is geworden. Wat je laat zien, wordt kleiner dan wat er werkelijk in jou leeft.

Waarom is dit verlies ook een vorm van rouw?

Je onschuld verliezen is ook een vorm van rouw. Je rouwt om verloren veiligheid, om een jeugd die niet meer onbezorgd was en om mensen die anders bleken te zijn dan jij dacht. Je rouwt om jouw onbevangenheid, jouw vertrouwen en het wereldbeeld dat niet meer terugkomt.

Je rouwt dus niet alleen om wat er is gebeurd. Je rouwt ook om wat daarna niet meer vanzelfsprekend was. Misschien kon je niet meer vrij spelen, niet meer volledig vertrouwen of niet meer geloven dat iemand vanzelf voor jou zou zorgen.

Kun je jouw onschuld terugkrijgen?

Kun je jouw onschuld herwinnen? Dat vind ik een lastige vraag, maar ik schroom niet om er antwoord op te geven. Ik denk niet dat het ooit weer wordt zoals het was toen je jouw onschuld nog niet had verloren. Je bent anders in het leven komen te staan. Je weet inmiddels dat mensen kunnen beschadigen en dat veiligheid niet altijd vanzelfsprekend is.

Herstel betekent niet dat je opnieuw argeloos wordt. Het betekent dat je niet langer alles en iedereen vanuit het oude gevaar hoeft te bekijken. De oude vanzelfsprekendheid komt niet terug, maar er kan wel een nieuw, bewuster vertrouwen ontstaan.

Kun je opnieuw vertrouwen zonder naïef te worden?

Jazeker! De vanzelfsprekendheid van onschuld is weg. Je maakt jouw ervaring niet ongedaan, maar je kunt er wel voor kiezen om je er niet volledig door te laten leiden. Vertrouwen kan opnieuw groeien, niet blind of argeloos, maar stap voor stap en gebaseerd op wat mensen werkelijk laten zien.

Erken wat er verloren is gegaan

Bagatelliseer niet wat er is gebeurd. Erken dat jouw gevoel van veiligheid en vertrouwen beschadigd is geraakt. Er mag verdriet en boosheid zijn om wat je hebt meegemaakt en om wat je daardoor hebt gemist.

Leer jouw eigen waarneming opnieuw vertrouwen

Neem serieus wanneer iets voor jou niet klopt. Misschien heb je geleerd om aan jezelf te twijfelen of signalen te negeren. Herstel betekent ook dat je jouw eigen gevoel, waarneming en grens opnieuw leert vertrouwen.

Bouw vertrouwen stap voor stap op

Vertrouwen hoeft niet blind te zijn. Kijk naar wat iemand doet, niet alleen naar wat iemand zegt. Je hoeft niet direct alles van jezelf te geven. Betrouwbare ervaringen kunnen ervoor zorgen dat vertrouwen langzaam weer groeit.

Laat gevoelens opnieuw toe

Verdriet, angst en boosheid hoeven niet langer in de smoorpot. Ook hoop, opluchting en verlangen mogen opnieuw ruimte krijgen. Op de pagina over gevoelens toestaan en ervaren lees je hoe je opnieuw contact kunt maken met wat er in jou leeft.

Kies bewust voor openheid

Openheid betekent niet dat je opnieuw argeloos wordt. Je kunt grenzen stellen en tegelijk bereid zijn om verbinding aan te gaan. Je kunt voorzichtig zijn zonder jouw hele leven door wantrouwen te laten besturen. Niet meer blind, maar wel open. Niet meer naïef, maar doorleefd.

Wat hebben onschuld verliezen en autonomie met elkaar te maken?

Autonomie betekent niet dat je nooit meer bang bent of dat beschadigd vertrouwen volledig verdwijnt. Het betekent dat de oude dreiging niet meer iedere keuze hoeft te bepalen. Je herkent jouw bescherming, vertrouwt jouw waarneming en kiest bewust wie je dichtbij laat.

Je kunt grenzen stellen zonder jezelf volledig af te sluiten. Je kunt openstaan zonder jezelf uit handen te geven. Je kunt opnieuw vertrouwen ontwikkelen zonder te ontkennen wat je hebt meegemaakt.

Je krijgt de vanzelfsprekendheid van jouw vroegere onschuld niet terug. Maar je kunt wel opnieuw leren vertrouwen, hopen en openstaan. Niet meer argeloos, maar bewust. Niet meer naïef, maar doorleefd.

Veelgestelde vragen over je onschuld verliezen

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over onschuld, beschadigd vertrouwen, overlevingsstrategieën en herstel.

Wat betekent het om je onschuld te verliezen?

Je onschuld verliezen betekent dat jouw vanzelfsprekende vertrouwen in veiligheid, bescherming en mensen ernstig wordt beschadigd. Je ontdekt dat de wereld of de mensen om je heen niet zo veilig zijn als je dacht.

Waarom valt je onschuld verliezen onder coping?

Je onschuld verliezen is niet zelf de copingstrategie. Het kan wel de aanleiding zijn waardoor je manieren ontwikkelt om jezelf te beschermen, zoals terugtrekken, gevoelens afsluiten, alert blijven, controleren of in jouw hoofd gaan leven.

Welke overlevingsstrategieën kunnen daarna ontstaan?

Je kunt gaan zwijgen, jezelf aanpassen, niemand volledig vertrouwen, voortdurend alert blijven, alles controleren, gevoelens wegdrukken of mensen op afstand houden.

Kun je als volwassene je onschuld verliezen?

Ja. Ook als volwassene kan een diep vertrouwen of wereldbeeld instorten, bijvoorbeeld wanneer iemand, een relatie of een organisatie niet betrouwbaar blijkt te zijn.

Kun je opnieuw leren vertrouwen?

Ja. De oude vanzelfsprekendheid komt niet terug, maar je kunt wel stap voor stap nieuw vertrouwen ontwikkelen door jouw waarneming serieus te nemen, grenzen te stellen en betrouwbare ervaringen toe te laten.