home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / onbevangen

Onbevangenheid: is dat een kernkwaliteit?

Ben jij onbevangen? Of ken je iemand die onbevangen nieuwe dingen tegemoet treedt? Onbevangenheid is een kwaliteit die jammer genoeg bij veel mensen verloren gaat in de loop van het leven. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat onbevangenheid over openstaan voor wat zich aandient zonder dat eerdere ervaringen, verwachtingen of vooropgezette ideeën al helemaal bepalen wat er zal gebeuren. Wat wil dat dan eigenlijk zeggen, onbevangen zijn? En hoe komt het dat we het kwijtraken? In dit artikel ga ik daar dieper op in.

Dit is het niet!

Als ik onbevangenheid wil duiden, dan lijkt het haast makkelijker om te beginnen met op te sommen wat het NIET is dan wat het WEL is. Herken je de volgende kenmerken?

• Je bent niet terughoudend of gereserveerd.
• Je hebt niet alles van tevoren uitgestippeld.
• Je hebt niet voor iedere stap al een plan en strategie klaarliggen.
• Je legt niet vooraf vast wat je verwacht.
• Je rekent er niet vanzelfsprekend op dat iets op een bepaalde manier zal verlopen.
• Je probeert niet vooraf met iedere mogelijkheid rekening te houden.
• Je ziet niet bij voorbaat overal tegenop.

Dat betekent natuurlijk niet dat een onbevangen mens nooit plant, nadenkt of rekening houdt met risico's. Het gaat erom dat jouw plannen en eerdere ervaringen niet zo bepalend worden dat er nauwelijks nog ruimte overblijft om iets nieuws werkelijk als iets nieuws tegemoet te treden.

Dit typeert onbevangenheid!

Wat is het dan wel? Ik duid het met de volgende kenmerken:

• Je bent helemaal aanwezig in het hier en nu.
• Je staat open voor alle indrukken.
• Je bent bereid om alles te ervaren.
• Je bent vrij van vooropgezette ideeën.
• Je neemt het zoals het komt.
• Je houding is neutraal, maar je bent bereid om je te verheugen.
• Je bent ontspannen.
• Je hebt vertrouwen in jezelf, in de ander en in de wereld.
• Je kijkt vooruit, maar niet verder dan een stap.
• Je gaat de ervaring aan alsof het helemaal nieuw is.

Je staat erin alsof er geen verleden is met alle negatieve en positieve ervaringen die je al hebt opgedaan en alsof de toekomst buiten beeld blijft zodat je er ook geen rekening mee hoeft te houden. Je weet nog niet of je een prettige ervaring voor de boeg hebt of juist niet, en je hebt daar geen gedachten over.

Wat is het verschil tussen onbevangen en onbevooroordeeld?

Onbevangen en onbevooroordeeld zijn liggen dicht bij elkaar, maar ik bedoel er niet precies hetzelfde mee. Onbevangenheid gaat vooral over de manier waarop je een nieuwe ervaring, ontmoeting of situatie tegemoet treedt. Je legt niet van tevoren vast hoe iets zal verlopen. Onbevooroordeeld gaat sterker over jouw oordeel over mensen: je plakt niet al vooraf een etiket op iemand en probeert iemand niet meteen vanuit jouw vooroordelen te bekijken.

Je kunt dus onbevooroordeeld naar iemand kijken en toch behoorlijk gespannen aan een nieuwe situatie beginnen omdat eerdere ervaringen je hebben geleerd op je hoede te zijn. Andersom kun je heel onbevangen ergens instappen en vervolgens alsnog snel tot een oordeel over iemand komen. Er is verwantschap, maar het accent ligt anders.

Ervaring: van kind naar volwassene

Kinderen kunnen nog echt onbevangen zijn. Alles is nieuw immers. Een kind is nieuwsgierig, wil de wereld ontdekken en uitproberen. Een kind is niet van tevoren bezig met de vraag of het wel of niet een leuke ervaring zal worden. Het stapt erin en ondergaat het allemaal: dat wat goed uitpakt, dat wat fout gaat, dat wat pijn doet, dat wat vreugde brengt. En zo doet een kind ervaring op.

En juist door die ervaring raken we onze onbevangenheid kwijt. We hebben geleerd dat als we zus doen, dat dan zo het resultaat zal zijn. We geven betekenis aan de ervaringen die we opdoen om de wereld te kunnen begrijpen. Wat we geleerd hebben, zorgt ervoor dat we verwachtingen ontwikkelen. We bereiden ons voor op eventuele tegenslagen. We beschermen onszelf door niet zomaar alles te laten binnenkomen. We ontwikkelen een zelfbeeld op basis van de dingen die we meemaken. We zetten ons van tevoren al schrap. Of we hebben juist torenhoge verwachtingen omdat we het glorieuze eindpunt al voor ons zien en we maken plannen om daar te komen. Zo raakt dat oorspronkelijke, authentieke hier-en-nu beleven in de loop der jaren bedolven onder een dikke laag ervaring, als eelt op de ziel.

Is dat erg?

Nee, dat is niet erg. Integendeel. Het is niet alleen menselijk, het is ook wenselijk in het proces van volwassen worden. Ervaringen leren ons waar gevaar zit, hoe mensen kunnen reageren en hoe we onszelf kunnen beschermen. Maar soms is het jammer, want al je ervaringen, verwachtingen en strategieën kunnen je ook in de weg zitten. Als er iets nieuws op je pad komt, kan dat een belemmering zijn voor diepgaand ervaren en aangaan. Het kan zo'n enorme verrijking zijn wanneer een nieuw project of een nieuwe ontmoeting je brengt tot een nieuw gevoel, een nieuw inzicht of een nieuwe wending in je leven. Maar ja, het kan ook een grote tegenvaller worden of pijn doen. En zo kwetsbaar willen we niet meer zijn.

Onbevangenheid vraagt ook om vertrouwen

In onbevangenheid zit voor mij daarom ook vertrouwen. Niet het vertrouwen dat alles goed zal aflopen, want dat weet je helemaal niet. Het is eerder vertrouwen dat je kunt omgaan met wat zich aandient. Je hoeft de hele toekomst niet vooraf dicht te timmeren wanneer je erop vertrouwt dat je kunt reageren op wat er werkelijk gebeurt. Dat zie je ook terug in de kenmerken van onbevangenheid: vertrouwen in jezelf, in de ander en in de wereld.

Zonder enig vertrouwen wordt het logisch dat je jezelf vooraf probeert te beschermen. Je maakt scenario's, zet je schrap, probeert verrassingen uit te sluiten of houdt afstand totdat je zeker weet dat het veilig is. Dat kan soms heel verstandig zijn. Maar wanneer je voortdurend vanuit bescherming leeft, wordt het ook moeilijk om werkelijk open te staan voor iets wat anders kan verlopen dan je had gedacht.

Kun je als volwassene nog onbevangen zijn?

Ja, dat denk ik wel, tot op zekere hoogte. Kijk, zo onbevangen als een kind worden we nooit weer. Je kunt je ervaring, je vreugde en je pijn uit het verleden niet uitschakelen immers. Maar je kunt wel leren om je verwachtingen, je zelfbeeld en je strategieën bewust te worden en vervolgens naast je neer te leggen en je open te stellen voor dat wat komt. Loslaten en kwetsbaar durven zijn. Dat is niet makkelijk, maar het is wel mogelijk.

Het gaat er dus niet om dat je alles moet vergeten wat je geleerd hebt. Het gaat erom dat jouw verleden niet bij voorbaat dicteert wat een nieuwe ervaring gaat betekenen. Iets wat vroeger verkeerd ging, hoeft nu niet opnieuw verkeerd te gaan. En iets wat vroeger geweldig was, hoeft nu niet precies hetzelfde te worden.

Onbevangen zijn is niet hetzelfde als naïef zijn

De valkuil van onbevangenheid is naïviteit. Je bent dan te open en te kwetsbaar en je laat over jouw grenzen gaan. Dat is iets anders dan onbevangen zijn. Je kunt openstaan voor een nieuwe ervaring zonder jouw verstand uit te schakelen en je kunt iemand met vertrouwen tegemoet treden zonder ieder waarschuwingssignaal te negeren.

Een leerdoel bij onbevangenheid is dan ook om alert te blijven. Je hebt niets helemaal van tevoren uitgedacht, dus je moet in staat zijn om op het moment zelf te handelen als jouw grenzen in het geding komen. Alert en waakzaam blijven hoeft jouw onbevangenheid niet kapot te maken. Juist de combinatie is sterk: openstaan voor wat komt en tegelijkertijd reageren wanneer de werkelijkheid daar aanleiding toe geeft.

Waar erger je je aan als je onbevangen bent?

Onbevangenheid laat zich niet gemakkelijk rijmen met alles dichttimmeren, voortdurend binnen de lijntjes kleuren en gebrek aan spontaniteit. Wanneer iemand ieder risico vooraf wil uitsluiten, voor iedere stap een uitgebreid scenario nodig heeft of een nieuwe ervaring onmiddellijk langs alle eerdere mislukkingen legt, kan dat jou benauwen. Jij wilt ruimte laten voor het onverwachte en ervaren wat er werkelijk gebeurt voordat alles al van tevoren wordt ingevuld.

Is onbevangen zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Wanneer er iets nieuws aankomt, ben je in gedachten al bezig met alles wat fout kan gaan. Je gebruikt eerdere ervaringen om te voorspellen hoe de volgende ontmoeting, baan, relatie of verandering waarschijnlijk zal verlopen en je zet jezelf soms al schrap voordat er werkelijk iets is gebeurd. Dan kan onbevangenheid voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je jouw ervaring moet weggooien of ineens zorgeloos door het leven moet gaan. De ontwikkeling zit erin dat je leert zien wanneer ervaring behulpzaam is en wanneer zij jouw blik op het nieuwe al volledig heeft ingevuld. Soms kun je jezelf toestaan om nog even niet te weten hoe iets zal aflopen en eerst te ervaren wat zich werkelijk aandient.

Welke ontwikkeldoelen passen bij onbevangenheid?

Wanneer onbevangenheid sterk bij jou past, hoef je jouw open houding niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in open blijven zonder jouw waakzaamheid en grenzen uit het oog te verliezen.

• Openstaan voor nieuwe ervaringen zonder waarschuwingssignalen of persoonlijke grenzen te negeren.
• Bewust worden van verwachtingen en eerdere ervaringen zonder die automatisch op iedere nieuwe situatie te projecteren.
• Vertrouwen combineren met alertheid zodat onbevangenheid niet doorschiet naar naïviteit.

Veelgestelde vragen over onbevangenheid

Onbevangenheid roept interessante vragen op, juist omdat ervaring en voorzichtigheid bij het volwassen worden vanzelf een grotere rol gaan spelen. Het gaat daarom niet om terugkeren naar kinderlijke onwetendheid, maar om ruimte houden voor wat nog niet vaststaat.

Kun je onbevangen zijn als je al veel hebt meegemaakt?

Ja, maar waarschijnlijk niet meer op dezelfde manier als een kind. Je ervaringen verdwijnen niet. Wel kun je proberen om niet iedere nieuwe situatie automatisch te bekijken door de bril van wat vroeger is gebeurd. Ervaring mag je informeren zonder dat zij vooraf de hele uitkomst bepaalt.

Is onbevangenheid hetzelfde als spontaniteit?

Nee. Spontaniteit gaat sterker over direct en natuurlijk reageren zonder alles vooraf te plannen. Onbevangenheid gaat over de open houding waarmee je een situatie of ervaring tegemoet treedt. Beide kunnen samen voorkomen, maar je kunt spontaan reageren en ondertussen toch allerlei verwachtingen of vooroordelen hebben.

Waarom raak je onbevangenheid kwijt naarmate je ouder wordt?

Omdat je ervaring opdoet. Je leert wat pijn doet, wat gevaarlijk kan zijn, hoe mensen kunnen reageren en welke verwachtingen eerder zijn teleurgesteld. Dat leerproces helpt je om jezelf te beschermen en is dus niet verkeerd. De keerzijde is dat je soms al denkt te weten hoe iets zal gaan voordat het überhaupt begonnen is.

Kun je te veel vertrouwen hebben als je onbevangen bent?

Ja. Vertrouwen wordt kwetsbaar wanneer je signalen negeert die laten zien dat voorzichtigheid nodig is. Onbevangenheid vraagt niet dat je ieder mens blind vertrouwt of ieder risico accepteert. Je mag open beginnen en jouw houding aanpassen zodra de werkelijkheid daar aanleiding toe geeft.

Hoe merk je dat eerdere ervaringen jouw onbevangenheid blokkeren?

Dat merk je bijvoorbeeld wanneer je bij iets nieuws onmiddellijk denkt: dat gaat toch weer mis, zo zijn mensen nu eenmaal of dit heb ik eerder meegemaakt. Soms klopt zo'n waarschuwing natuurlijk. Maar wanneer jouw conclusie al vaststaat voordat de nieuwe ervaring begonnen is, kan het goed zijn om te onderzoeken hoeveel van het verleden je op het heden legt.