home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / autonoom / egoisme

Egoïstisch: denk je alleen aan jezelf?

Ben jij egoïstisch? Of zeggen ze dat je egoïstisch bent? Dat is nogal een verschil, maar ik moet wel zeggen dat je ook snel als egoïstisch gelabeld kunt worden. Vooral wanneer je dingen doet of nalaat die een ander niet zo goed bevallen. Egoïsme kan een valkuil zijn wanneer autonoom zijn doorschiet. Voor jezelf zorgen en jouw eigen behoeften serieus nemen is iets anders dan de behoeften en belangen van een ander vergeten.

Wat betekent ego?

Het woord ego roept tal van beelden en negatieve associaties op. Maar ook misverstanden. Waarom dat zo is, weet ik niet. Want als je het woord nu eens herleidt naar de werkelijke betekenis, dan is er geen reden om er veel drukte over te maken. Ego betekent 'ik'. Als ik het wat verder uitleg, dan is het dat deel dat je van jezelf kent maar ook dat deel dat je graag wilt laten zien aan anderen. Oftewel: je wilt graag zo gezien worden. Er ligt dus een verbinding met jouw zelfbeeld, met jouw overtuigingen, normen en waarden. Het ego wil zich manifesteren. Dat is anders dan bij het schaduwdeel van onze persoonlijkheid. Dat willen we namelijk liever niet zien of we zijn er zelfs onbekend mee geworden. En dat laten we zeker niet aan de buitenwacht zien. Je moet de vuile was niet buiten hangen immers?

Wat is het verschil tussen een gezond en ongezond ego?

Ik maak wel onderscheid tussen een gezond en een ongezond ego. Een beetje raar uitgedrukt is het misschien wel. Alsof je een ego hebt met vitamine C en eentje zonder.

Wat is een gezond ego?

Een gezond ego duid ik als een ego waarbij jij jezelf kwaliteiten toedicht die bij je passen. Je hebt een realistisch zelfbeeld. Je overvraagt jezelf niet en je vraagt niet te weinig van jezelf. Willen, kunnen en zijn zijn op elkaar afgestemd. En dat draagt bij aan jouw zelfvertrouwen. Hoe groter jouw ego is, hoe meer kwaliteiten je aan jezelf toekent die je ook daadwerkelijk hebt, hoe meer je zult floreren en hoe zelfverzekerder je zult overkomen.

Wat is een ongezond ego?

Ja, dat is net andersom. Willen, kunnen en zijn passen niet bij elkaar en leven in disharmonie met elkaar. Je dicht jezelf kwaliteiten toe die niet bij je passen. Je kijkt naar jezelf zonder enig realisme. En dan kan het twee kanten opgaan immers. Of het leidt tot zelfoverschatting, roekeloos gedrag, uit de hoogte neerkijken op anderen, hautain gedrag of hoogmoed. Dat is de kant van het gezwollen ego. Je wilt iets laten zien wat er niet is.

Maar ik wil ook de andere kant noemen. Een ongezond ego vind ik ook wanneer je jezelf minderwaardig, lelijk, onaantrekkelijk of dom vindt. Ook zelfonderschatting hoort daarbij. Zowel zelfoverschatting als zelfonderschatting zijn vormen van zelfbedrog.

Wanneer is aan jezelf denken niet egoïstisch?

Aan jezelf denken is niet automatisch egoïstisch. Dat misverstand kom ik nogal eens tegen. Voor jezelf zorgen, rekening houden met jouw behoeften, jouw grenzen bewaken en keuzes maken die bij jou passen zijn niet hetzelfde als alleen maar aan jezelf denken. Juist wanneer iemand heel sterk op anderen gericht is, kan de opmerking ontstaan: 'Je moet eens wat egoïstischer worden.' Eigenlijk bedoelen we dan meestal helemaal niet dat iemand voortaan alleen nog maar aan zichzelf moet denken. We bedoelen dat diegene zichzelf niet voortdurend moet vergeten.

Daar zit een groot verschil. Je kunt rekening houden met jezelf zonder voorbij te gaan aan een ander. Je kunt voor jouw eigen belang opkomen en tegelijkertijd het belang van iemand anders respecteren. Dat is wat anders dan een houding van: eerst ik, vervolgens nog een keer ik en daarna zien we wel of er voor een ander nog iets overblijft.

Wanneer noem ik gedrag egoïstisch?

Ik wil het nog wat eenvoudiger voor je maken. En dan duid ik egoïsme als valkuil waarbij je:

• Alleen maar oog hebt voor eigen behoeften of te weinig oog hebt voor de behoeften van de medemens.
• Alleen maar aan jezelf denkt en niet aan anderen.
• Voorbijgaat aan de gevoelens en belangen van de ander.
• Nooit bereid bent iets voor een ander te doen.
• Alleen voor een ander klaarstaat wanneer je er zelf beter van wordt.
• Jouw eigen rol overschat en alle eer en roem naar je toetrekt terwijl dit onterecht is.
• Vervuld bent van jouw eigen voordeel, eigenbelang en overdadige eigenliefde.
• Vol zit van hebzucht, hebberigheid en ik-zucht.
• Zelfzuchtig bent.

Het draait dus niet om het simpele feit dat jij eigen behoeften hebt. Natuurlijk heb je die. De vraag is hoeveel plaats er naast jouw behoeften nog overblijft voor de behoeften, gevoelens en belangen van een ander.

Waarom raakt egoïsme vooral jouw omgang met andere mensen?

Omdat egoïsme pas echt zichtbaar wordt in de verhouding tussen jou en de ander. Je kunt uitstekend voor jezelf zorgen zonder iemand tekort te doen. Maar zodra jouw eigen wensen en belangen steeds voorgaan en de ander structureel uit beeld verdwijnt, ontstaat er een relationeel probleem. De ander merkt bijvoorbeeld dat jij alleen contact zoekt wanneer jij iets nodig hebt. Dat jij wel verwacht dat mensen rekening met jou houden maar dat andersom nauwelijks doet. Of dat jij jouw eigen vrijheid heel belangrijk vindt, terwijl je weinig aandacht hebt voor wat jouw keuzes voor een ander betekenen.

Daarom hoort egoïsme voor mij ook heel duidelijk bij hoe je met andere mensen omgaat. Autonomie is niet: ik doe waar ik zin in heb en de rest zoekt het maar uit. Autonomie betekent dat je voor jezelf kunt zorgen en verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen leven, terwijl je in relatie blijft met de mensen om je heen.

Wanneer ben je een egotripper?

Ook in egoïsme heb je gradaties. Zo wordt het woord egotripper nogal eens gebruikt. Eigenlijk is dat niet anders dan wat ik hiervoor beschreef. Maar ik zal er nog wat aan toevoegen. Een egotripper:

• Heeft een instelling van: eerst ik en dan de rest.
• Drukt zijn eigen zin door.
• Gaat voorbij aan andermans belang.
• Is een profiteur en doet alleen iets waar hij zelf beter van kan worden.
• Wordt gedreven door angst, ongelijkheid, dwang, veroordelen, overleven en macht.
• Is snel gekwetst als hij of zij te weinig wordt bewonderd door anderen.

Het ego regeert dan. De eigen positie, het eigen voordeel, de eigen erkenning en de eigen behoefte komen zo sterk op de voorgrond dat er steeds minder plaats is voor gelijkwaardigheid.

Welke kwaliteit kan achter egoïsme liggen?

Achter iedere valkuil zit een kwaliteit. Dat wist je wel toch? Dat is bij egoïsme ook zo. Ik denk dat de kwaliteit autonomie heet. Wat is dan het verschil met egoïsme?

• Een autonoom mens vervult allereerst eigen behoeften maar houdt terdege rekening met de behoeften van anderen.
• Een autonoom mens kan de gevoelens van anderen aanvaarden en respecteren.
• Een autonoom mens kan omgaan met hulp geven en hulp ontvangen.
• Een autonoom mens kan verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leven en de verantwoordelijkheid voor andermans leven loslaten.

Proef je het verschil? Een autonoom mens zorgt voor zichzelf, voorziet in eigen behoeften en heeft oog voor eigen wensen en behoeften, maar dan wel in relatie met anderen. Een egoïst is de doorgeslagen variant door de behoeften en belangen van de ander te vergeten of over het hoofd te zien.

Is egoïsme jouw valkuil of jouw allergie?

Ik zei dat egoïsme een valkuil is. Dat kan! Wanneer jouw kwaliteit autonomie is, is egoïsme een valkuil. Maar het kan ook een allergie zijn. En dan beschik je over andere kwaliteiten. Welke kwaliteit dan bij je past? Ik denk: altruïsme en onbaatzuchtigheid. Dan ben je juist behulpzaam, sociaal, betrokken op jouw medemens, gericht op de ander enzovoort.

Sterker nog: dan kan het jouw leerdoel zijn om af en toe eens wat egoïstischer te zijn. Dat klinkt misschien vreemd, maar daarmee wordt bedoeld dat je meer ruimte voor jezelf neemt. Je hoeft niet altijd de behoeften van anderen voor te laten gaan. Je mag ook onderzoeken wat jij nodig hebt en wat jij wilt.

Wat is jouw leerdoel bij egoïsme?

Wanneer egoïsme jouw valkuil is, dan is jouw leerdoel om contact te houden met jouw medemens. Misschien moet je je eens wat meer verplaatsen in de behoeften van anderen en leren om jezelf niet al te zeer op de voorgrond te zetten.

Wanneer egoïsme jouw allergie is, dan zou je zelfs wat egoïstischer mogen zijn. Dat betekent:

• Je zou wat meer aan jezelf kunnen denken.
• Je zou wat meer ruimte mogen pakken dan je gewend bent.
• Je zou meer jouw grenzen kunnen aangeven.
• Je hoeft niet altijd toegeeflijk, inschikkelijk of meegaand te zijn.
• Je mag best wat meer voor jezelf opkomen.
• Je zou kunnen leren meer jouw eigen koers te varen.

Kortom: jouw leerdoel is juist autonomie en alles wat de egoïst te veel doet, doe jij eigenlijk te weinig.

Hoe zorg je voor jezelf zonder de ander uit het oog te verliezen?

Door jezelf niet weg te cijferen maar jezelf ook niet tot middelpunt van alles te maken. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar daar zit precies de balans. Je mag jouw eigen behoeften serieus nemen. Je mag nee zeggen. Je mag kiezen wat bij jou past. Maar je kunt tegelijkertijd blijven zien dat jouw keuzes gevolgen hebben voor andere mensen.

Vraag jezelf daarom af: zorg ik nu goed voor mezelf of verwacht ik dat iedereen zich naar mij voegt? Kom ik voor mijn eigen belang op of ga ik daarbij voorbij aan wat redelijk is voor de ander? Houd ik rekening met een ander uit respect of lever ik mezelf voortdurend in om maar geen egoïst genoemd te worden?

Je hoeft dus niet te kiezen tussen egoïstisch zijn en jezelf wegcijferen. Een autonoom mens kan voor zichzelf zorgen en tegelijk in contact blijven met anderen. Daar zit voor mij de gezonde beweging.

Ontwikkeldoelen bij egoïsme

• Eigen behoeften serieus blijven nemen terwijl je ook oog houdt voor de behoeften, gevoelens en belangen van anderen.
• Leren herkennen wanneer autonomie doorschiet in zelfzucht, eigenbelang of te weinig rekening houden met jouw medemens.
• Een gezonde balans ontwikkelen tussen voor jezelf zorgen en in verbinding blijven met andere mensen.

Veelgestelde vragen over egoïsme

Het woord egoïsme wordt snel gebruikt wanneer iemand voor zichzelf kiest. Toch is voor jezelf zorgen niet hetzelfde als egoïstisch zijn. Het verschil zit vooral in de vraag of er naast jouw eigen behoeften nog voldoende ruimte is voor de ander.

Wat betekent egoïstisch zijn?

Egoïstisch zijn betekent dat jouw eigen behoeften, belangen en voordeel zo sterk vooropstaan dat je te weinig rekening houdt met de behoeften, gevoelens of belangen van anderen.

Is voor jezelf kiezen egoïstisch?

Nee. Voor jezelf kiezen, jouw behoeften serieus nemen en jouw eigen grenzen bewaken kunnen juist bij autonomie horen. Het wordt egoïstisch wanneer de belangen van anderen structureel nauwelijks meer meetellen.

Kan egoïsme voortkomen uit autonomie?

Ja. Autonomie kan een kwaliteit zijn die doorschiet. Je zorgt voor jezelf, maakt eigen keuzes en vaart jouw eigen koers. De valkuil ontstaat wanneer jouw eigen wensen en belangen zo centraal komen te staan dat je de ander vergeet.

Kan egoïsme ook jouw allergie zijn?

Ja. Wanneer jij juist sterk altruïstisch, behulpzaam en op anderen gericht bent, kun je je enorm ergeren aan egoïstisch gedrag. Dan kan jouw ontwikkeling juist liggen in meer ruimte voor jezelf nemen.

Wat is het verschil tussen een egoïst en een autonoom mens?

Een autonoom mens zorgt voor eigen behoeften maar blijft rekening houden met anderen. Een egoïst laat de eigen behoeften en belangen zo sterk voorgaan dat die van de ander worden vergeten of over het hoofd worden gezien.