home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / initiatief

Initiatief nemen: wat is zelfinitiërend vermogen?

Initiatief of zelfinitiërend vermogen is een kernkwaliteit. Ben jij een initiator? Dat betekent dat jij iets in gang zet, een aanzet geeft tot… en beweging creëert. Ben jij initiatiefrijk? Dan zet je graag iets op touw, je hebt ondernemingszin of handelingsdrang.

Hoe herken je initiatief nemen in gedrag?

Ik noem enkele gedragsvoorbeelden:

• Je neemt ongevraagd actie zonder dat dit door een ander wordt ingegeven.
• Je stelt je vrijwillig beschikbaar voor een taak of een project.
• Je komt met ideeën en je maakt plannen.
• Wanneer je veranderingen als noodzakelijk ziet dan kom je met een voorstel.
• Wanneer je kansen ziet benut je deze.
• Je probeert nieuwe kansen te creëren.
• Je laat jouw actie niet afhangen van wat anderen vinden of wat je denkt dat anderen ervan vinden maar je gaat voor jouw eigen idee, voorstel of mening.
• Wanneer bepaalde zaken niet lopen zoals je had gewenst, onderzoek je de mogelijkheden voor verbetering.
• Je neemt een actieve houding aan en je draagt bij aan verbetering binnen jouw bedrijf of organisatie.
• Je neemt verantwoordelijkheid voor de uitvoer van taken ook als er niet om gevraagd wordt.
• Je probeert actief verbeteracties in gang te zetten, plannen te maken om verbeteringen door te voeren.
• Je maakt zaken uit jezelf bespreekbaar ook al zijn ze moeilijk.
• Je stapt actief op anderen af en probeert contacten te leggen of jouw netwerk uit te breiden.
• Wanneer je weerstand opmerkt bij anderen probeer je dit uit eigen beweging bespreekbaar te maken.
• Je bent proactief ingesteld en je anticipeert op bepaalde ontwikkelingen.
• Je voelt je senang in de rol van kartrekker of kwartiermaker.

Wat is de valkuil van teveel initiatief nemen?

Is er ook een valkuil die bij initiatief hoort? Jazeker! Wanneer je teveel initieert kunnen anderen dat ervaren als:

• Te sturend.
• Dictatoriaal.
• Dominant.
• Drammerig.

Gevolg kan zijn dat men te weinig ruimte voor eigen inbreng ervaart. Je zet dan een te groot stempel op het idee, het plan of het voorstel.

Wanneer neem je te weinig initiatief?

Wanneer heb je te weinig initiatief? Ik noem wat gedragsvoorbeelden:

• Het overlaten aan een ander.
• Passief en afwachtend zijn: ‘we kijken wel hoe ’t gaat, afwachten maar’.
• Berusten in een bepaalde situatie: ‘je kunt er toch niets meer aan doen’.
• Op verzoek van een ander tot actie overgaan (in plaats van dat dit uit jezelf).
• Afhankelijk opstellen.
• Niet met verbetervoorstellen komen terwijl je wel mogelijkheden voor verbetering ziet.
• Vooral geen stap te veel zetten.
• Uitstellen en vermijden.
• Vasthouden aan bekende en vertrouwde situaties (soms tegen beter weten in).
• Verantwoordelijkheid vermijden.
• Reactief zijn.

Waarom neem je soms geen initiatief?

Wanneer je te weinig initiatief neemt, kan dat tal van oorzaken hebben:

• Geduld is jouw kwaliteit, maar de valkuil is afwachtend en passief.
• Je stelt geen uitdagende doelen voor jezelf.
• Je bent reactief ingesteld en je kijkt te weinig vooruit.
• Je bent opgegroeid in een omgeving waar alles voor je beslist werd.
• Je bent verslaafd aan de gazonmaaier en daardoor wordt het gras voortdurend voor je voeten weggemaaid.
• Je had een broer of zus en die was je altijd een slag voor.
• Je hebt dominante ouders (of je had dominante ouders) waarbij je afgeleerd hebt om initiatief te nemen (iemand zei: 'als ze mij wat vroegen gaf mijn moeder al antwoord voor ik er erg in had').
• Je woonde in de comfortzone van passiviteit en je vindt het knap moeilijk om die te verlaten.
• Je bent bang dat je het niet goed doet of dat je het verkeerd doet.
• Je blijft maar beschouwen in je hoofd en je komt niet tot doen.
• Je trekt je graag in een hoekje terug omdat je te weinig zelfverzekerd bent.
• Je meent dat anderen het beter weten.

Wat kun je leren als je initiatief wilt ontwikkelen?

Wat is het leerdoel dat bij initiatief hoort? Dat ligt aan de situatie. Wanneer je valkuil is dat je te veel initiatief neemt, dan is geduld het leerdoel. Of: de dingen maar eens laten gaan zoals ze gaan. Wil je juist leren om initiatief te ontwikkelen? Dan pluizen we eerst uit waar de vraag vandaan komt. Komt dat omdat je je belemmerd voelt om initiatief te nemen? Of komt het omdat je in de valkuil zit van geduld (valkuil is passief)? Vervolgens kijken we samen wanneer je te weinig initiatief neemt en hoe je dat toch zou kunnen doen.

Waarom kom je niet in actie?

Ik merk dat veel mensen niet zozeer geen initiatief willen nemen, maar dat ze ergens vastlopen. Je blijft denken, twijfelen of afwegen maar je komt niet tot doen. Herken je dat? Dan speelt er vaak iets diepers. Het heeft te maken met jouw willen, kunnen en zijn. Als die drie niet op één lijn liggen, blijf je hangen. Je wilt misschien wel, maar je durft niet. Of je kunt het, maar je voelt het niet. Of je bent vooral bezig met wat anderen verwachten.

Ik heb daar een uitgebreid artikel over geschreven waarin ik dit verder uitdiep: waarom kom je niet in actie? Misschien ligt jouw antwoord daar wel verscholen. Want initiatief begint niet bij doen – het begint bij begrijpen waarom je (nog) niet beweegt.

5 redenen waarom Karel geen initiatief nam

Laat ik je eerst even kort meenemen in Karel. Karel is iemand die alles goed op orde heeft in zijn hoofd. Slim, analytisch en vol ideeën. Als ik hem vraag wat hij wil, kan hij dat haarfijn uitleggen. Zijn plannen kloppen. Zijn richting is helder. En toch… gebeurt er weinig. Misschien herken je dat wel. Ik zie het vaak terug bij mensen zoals Karel. Het lijkt alsof er niets gebeurt, maar onder de oppervlakte speelt er van alles.

• Hij bleef hangen in zijn hoofd en bleef analyseren in plaats van doen.
• Hij wilde het goed doen en daardoor stelde hij het uit.
• Hij maakte het te groot voor zichzelf, waardoor beginnen lastig werd.
• Hij had geen echte druk van buitenaf, waardoor het vrijblijvend bleef.
• Hij voelde wel dat hij iets wilde, maar zijn willen, kunnen en zijn lagen niet op één lijn.

Misschien herken je jezelf wel in één van deze punten. En dat is precies waar jouw ontwikkeling begint.

Waarom doen leidt tot voldoening en gedaan tot voldaan

Ik zie het vaak gebeuren: mensen blijven hangen in denken, analyseren en afwegen. Maar voldoening ontstaat niet in je hoofd. Voldoening ontstaat in het doen. Misschien herken je dit wel. Je hebt iets afgerond, een gesprek gevoerd, een taak opgepakt, een knoop doorgehakt  en daarna voel je rust. Opluchting. Soms zelfs trots. Dat is geen toeval.

Doen brengt beweging. En beweging brengt energie. Wanneer je blijft hangen in niet-doen, blijf je vaak ook hangen in twijfel. Je hoofd blijft maar draaien. Maar op het moment dat je in actie komt, verandert er iets. Je doorbreekt de cirkel.

Gedaan geeft voldaan. Niet omdat alles perfect ging, maar omdat je in beweging bent gekomen. Ik zeg het vaak zo: je hoeft het niet zeker te weten om te beginnen. Maar door te beginnen, ga je het wel weten. En misschien is dat wel precies waar jouw initiatief begint.

Wat zegt jouw allergie over initiatief?

Het tegenovergestelde van initiatief is dus: passief, afwachten, laat maar gaan, op zijn beloop laten. Heb je daar een hekel aan? Dan past deze kwaliteit bij jou.

Waarom is initiatief belangrijk in leidinggevende functies?

In leidinggevende functies is initiatief nemen vaak wel een sleutelwoord. Dat maakt juist het verschil. Je kunt je doorgaans geen passiviteit permitteren wanneer je leidinggevende of manager bent. Dat geldt in veel meer functies overigens. Ook als adviseur wordt initiatief van je gevraagd. Of als calculator, werkvoorbereider etc.

Hoe werkt initiatief binnen teams?

Ook binnen teams wordt vaak initiatief verwacht. Dit is van belang wanneer je meer zelfsturing wilt ontwikkelen in jouw team. Wil je er meer over weten? Lees dan mijn artikel over: inbreng initiatief ontwikkelen team.

Veelgestelde vragen - FAQ 

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Hoe ontwikkel ik meer initiatief?

Ik begin altijd bij bewustwording. Waar neem je nu geen initiatief terwijl je dat eigenlijk wel zou willen? Als je dat scherp hebt, kun je kleine stappen zetten. Niet groots, maar concreet. Initiatief ontwikkel je door te doen.

Waarom stel ik dingen steeds uit?

Uitstelgedrag heeft vaak te maken met twijfel, onzekerheid of geen duidelijke richting voelen. Je blijft hangen in je hoofd en komt niet in actie. Wil je daar dieper in duiken? Lees dan ook dit artikel: 

Wat is het verschil tussen initiatief en proactiviteit?

Initiatief nemen is de eerste stap zetten. Proactiviteit gaat een stap verder: je denkt vooruit en anticipeert op wat komen gaat. Beide hebben te maken met in beweging komen, maar proactiviteit zit meer op de langere termijn.

Wat als ik bang ben om initiatief te nemen?

Die angst is vaak heel begrijpelijk. Misschien ben je bang om fouten te maken of om afgewezen te worden. Ik kijk dan met je naar waar die angst vandaan komt. Want pas als je dat begrijpt, kun je er anders mee omgaan.

Kan iedereen initiatief leren nemen?

Ja, maar wel op jouw manier. Het gaat niet om jezelf forceren, maar om ontdekken wat jou van binnenuit in beweging brengt. Als jouw willen, kunnen en zijn op één lijn komen, ontstaat initiatief vanzelf.