Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Leren van fouten: is dat moeilijk?

Leren van uw eigen fouten is een slogan die veel mensen met de mond beamen maar weinigen in de praktijk brengen.  Veel mensen zeggen: ‘je leert nog het meest van je eigen fouten’.  Maar de vraag is of we onszelf toestaan om van fouten te leren? Hoe dat komt? Dat leest u in dit artikel.

Leren van foutenWat is fout en wat zijn fouten?

De vraag is:  Wat is fout? Wat zijn fouten? Een vraag die eerst beantwoord dient te worden voor we verder kunnen inzoomen op het onderwerp ‘leren van fouten’.  Fout is in de meeste gevallen:

  • Het gaat anders dan ik dacht
  • Het gaat anders dan verwacht
  • Het gaat niet zoals begroot of geprognosticeerd
  • Het loopt niet volgens plan (het gaat niet snel genoeg)
  • Anderen hadden verwachtingen die niet uitgekomen zijn
  • Er zijn overschrijdingen (budget, kosten, tijd)

In dit artikel gaan we het niet hebben over situaties waarbij mensen met een ingrijpend schuldgevoel of gevoel van falen rondlopen omdat ze vinden dat ze fout gehandeld hebben of omdat ze het gevoel hebben dat ze gefaald hebben. De reikwijdte daarvan is zo groot en bijna onmogelijk te beschrijven.

Foutangst en faalangst

Angst voor fouten en falen zit diep geworteld in ons menselijk brein. Dat is ook logisch want het zit verankerd in onze systemen. Ieder kind werd immers geleerd dat fouten maken een rode streep opleverde in het schriftje op school? Wie iets fout deed werd er (negatief, corrigerend, soms belerend) op aangesproken en wie iets goed deed werd beloond! Of nog erger: wie iets fout deed werd erop afgerekend of uitgelachen door anderen. Is het zo gek dat het product faalangst ontstaan en ontworpen is? Wat kan een kind anders dan fouten vermijden, zich indekken, verontschuldigen en excuseren?

  • Fouten maken roep tal van negatieve gevoelens op

    Fouten en negatieve gevoelens en emoties

    Fouten maken roept tal van negatieve gevoelens op gebaseerd op onze emotie angst. We noemen er een paar:

    • falen en mislukking
    • frustratie
    • ontevredenheid en onvrede
    • onzeker en onzekerheid
    • paniek, overstuur, radeloos
    • schaamte
    • schuldgevoelens of gevoel van falen
    • spijt en berouw
    • teleurstelling
    • twijfel en vertwijfeld
    • uitgeput, opgebrand of uitgeblust
    • verwarring of verward
  • Angstcultuur of afrekencultuur

    Een reden waarom vaak weinig van fouten wordt geleerd is naast de persoonlijke angst voor falen en fouten ook een cultuur van afrekening. Dat gebeurt in bedrijven maar ook in de politiek zijn tal van voorbeelden van fouten of misrekeningen die gemaakt zijn, waarna een schuldige  wordt gezocht die moet aftreden of verdwijnen als zijnde de oplossing voor het kwaad dat geschied is. Daarna gaat het systeem weer op dezelfde voet verder.  Toch draagt dit niet bij aan vertrouwen en zelfvertrouwen of een sfeer om van fouten te leren. Belijden met de mond is nog wat anders dan in de praktijk toepassen.

  • Veiligheid en vertrouwen

    Een voorwaarde voor een omgeving waarin van fouten wordt geleerd is veiligheid. Een cultuur waarbij tijdens het functioneringsgesprek alleen maar fouten worden opgesomd draagt daar niet aan bij.

Waarom zo moeilijk?

Fouten maken is voor ons moeilijk in een zogenaamd maakbare wereld. We leven in de cultuur van maakbaarheid en blijkbaar menen we in alles te kunnen voorzien en menen we alles vooraf te kunnen inschatten. Risico’s moeten we van tevoren inventariseren met risicoanalyses e.d. Echter wanneer we alle risico’s zouden kunnen inschatten zijn er geen risico’s meer.  Het kenmerk van risico’s is doorgaans dat ze niet bekend zijn.

Fouten durven maken

Fouten maken heeft dus veel eerder te maken met:

  • Onjuiste verwachtingen creëren

    Onjuiste verwachtingen zorgen er vaak voor dat we iets in een later stadium fout noemen. We onderschatten de klus, we onderschatten het budget wat nodig is om de klus te klaren, we onderschatten de tijd die nodig is om een klus uit te voeren. Of we overschatten onszelf en onze eigen mogelijkheden.

    Daarom ontstaat later wat we dan maar fouten noemen.

  • Onrealistisch

    We zijn vaak niet eerlijk in de zin van: niet realistisch. We zien de werkelijkheid niet onder ogen bij de uitvoer van onze werkzaamheden.

  • Feilbaar

    We vinden het moeilijk dat wij feilbaar zijn. Ook wij :

    • hebben soms verkeerde of onjuiste inzichten
    • hebben soms verkeerde of onjuiste prognoses
    • zien zaken over het hoofd: onderschatten soms dingen of overschatten andere zaken
    • vergeten wel eens iets
    • zien het soms rooskleuriger dan het is
  • Teveel en altijd meer

    Te veel willen, altijd meer en nooit genoeg zijn thema’s  die ervoor zorgen dat de lat hoog ligt, dat we erg hoge eisen aan onszelf en aan anderen stellen en dat we  snel iets fout vinden.  

Fouten voorkomen: kan dat?

Fouten toegeven en erkennen

Leren van eigen fouten: dat kan! Wanneer er iets is gebeurd in uw leven kunt u zorgen dat het niet weer zal gebeuren. Uw ervaring zorgt ervoor dat u sneller situaties doorziet of dat u alerter en kritischer bent. Het zijn vaak wel dure lessen en meestal achteraf.  Daarom is het wellicht beter om eens te bekijken wat er vooraf geleerd kan worden om fouten te voorkomen.

  • Stoppen met anderen de schuld geven: fouten toegeven!

    Fouten toegeven betekent stoppen om anderen te beschuldigen. Wie zijn fouten toegeeft, neemt verantwoordelijkheid. Wie een ander voortdurend de schuld geeft, schuift de verantwoordelijkheid af maar sluit zichzelf daardoor ook af voor ‘het leren van fouten’.  Leren van fouten heeft dus ook te maken met mindset. Wanneer u zich er niet voor open stelt, leert u ook niets.

  • Aloude wijsheid: bezint eer u begint

    De aloude wijsheid ‘bezint eer je begint’ is nog zo gek niet. Dat betekent: denk eens goed na voor je in actie komt. Kies een moment om alle keuzes en strategieën nog eens te heroverwegen en kom daarna pas in actie. Het voorkomt roekeloosheid, impulsiviteit en ondoordachtheid.

  • Zoek tegenspraak

    Hebt u een goed plan gemaakt? Tenminste een plan waar u zelf een goed gevoel bij heeft? Zoek eens tegenspraak bij andere mensen. Dus niet bij de mensen die u naar de mond praten maar vooral bij mensen waarvan u weet  dat ze ook wel eens dingen kunnen zeggen die u liever niet wil horen.

Aanspreekbaar zijn

Wie zich verantwoordelijk weet voor eigen gedrag en keuzes, is ook aanspreekbaar wanneer er iets fout gaat. Wie zijn verantwoordelijkheid niet pakt, dekt zich in, vermijdt, excuseert en zal niet toegeven dat hij/zij een fout heeft gemaakt. Verantwoordelijkheid nemen heeft dus ook te maken met aanspreekbaar zijn.

Aanspreekbaar

Fouten en verantwoordelijkheden horen bij elkaar

Wie geen fout durft te maken, neemt ook geen verantwoordelijkheid. We kunnen het ook omdraaien: wanneer u verantwoordelijkheid durft te nemen, durft u ook onder ogen te zien dat u fouten maakt en durft u uw fouten ook toe te geven. Hoe meer verantwoordelijkheid u aankunt, des te meer u ook aanspreekbaar wilt zijn op uw verantwoordelijkheden en des te gemakkelijker u ook durft te aanvaarden dat u fouten maakt. Natuurlijk heeft dat met bepaalde persoonlijke zaken te maken:

  • wie zelfvertrouwen heeft durft fouten onder ogen te zien, toe te geven en wie er gebrek aan heeft probeert fouten steeds te vermijden en zich in te dekken wanneer er iets fout gaat
  • het vraagt moed om voortdurend open te staan voor nieuwe lessen en verandering, maar ook om verantwoordelijkheid te nemen voor keuzes en consequenties van bepaalde keuzes
  • het vraagt moed om te zien dat ook u eenzijdig bent of ook last hebt van blinde vlekken, bepaalde bedrijfsblindheid etc.
  • wie zelfverzekerd is, betrekt fouten niet teveel op zichzelf: u leert niet zozeer van uw fouten, echter de manier waarop u met fouten omgaat geeft de mogelijkheid om veel over uzelf te leren (veranderingsbereid, grenzen, zelfcompassie)

Leerdoelen

Dit artikel is geschreven in de serie over leerdoelen voor de training autonomie.

Leerdoelen training Autonomie

Training en coaching

Bekijk onze trainingen gericht op:

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens