home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / onvoldoende rouwen

Onvoldoende of uitgestelde rouw: wat zijn de gevolgen als je niet echt rouwt?

Onvoldoende of uitgestelde rouw betekent dat je een rouwproces niet hebt kunnen doormaken. Onvoldoende of uitgestelde rouw ontstaat wanneer je verlies vermijdt, uitstelt of wegduwt in plaats van het bewust te doorleven. Je hebt het vermeden, uitgesteld of weggeduwd. En vroeg of laat betaal je daar een prijs voor. Misschien herken je dit wel: je verlies ligt al jaren achter je maar ergens vanbinnen is het nooit echt verwerkt. Je bent doorgegaan. Je moest wel. Maar tegen welke prijs?

Ik zie in mijn praktijk hoe vaak mensen hun verlies wegstoppen. Niet omdat ze ongevoelig zijn, maar omdat ze dóór moesten. Voor hun gezin. Voor hun werk. Voor hun omgeving. En ondertussen dacht iedereen: "Het is toch al zo lang geleden?"

Dat wordt nooit letterlijk gezegd, maar je voelt het. Of je denkt het te voelen. En dus spreek je er minder over. Je slikt je verdriet in. Het leven gaat immers door? Dat is misschien wel de grootste dooddoener bij verlies.

Waarom schiet je soms in prestatiedrang na een verlies?

Soms zie ik het tegenovergestelde gebeuren. In plaats van verdriet volgt prestatiedrang. Zeker wanneer het verlies te maken heeft met falen.

• Je studie lukt niet.
• Je bedrijf gaat failliet.
• Een ongeluk maakt een einde aan je droom.
• Je sportcarrière stopt abrupt.
• Je zelfbeeld krijgt een knauw.

Dan kan er een stem in je opstaan: "Ik zal ze wel eens laten zien wat ik kan." En daar ga je. Vol gas vooruit. Je wilt bewijzen dat je nog meetelt. Dat je niet mislukt bent. Dat jij sterker bent dan dit verlies. Maar weet je wat ik vaak zie? Je geniet niet eens van je prestaties. Je staat voortdurend op je tenen. Er zit spanning onder. Angst voor een nieuwe mislukking. Faalangst kan zelfs de kop opsteken.

Wanneer jouw lat hoog ligt en je vooral bezig bent met verwachtingen van anderen, loop je opnieuw risico. Ook hier zie ik mensen terechtkomen in een burn-out of in een depressieve fase. Niet omdat ze zwak zijn, maar omdat ze nooit echt hebben gerouwd.

Hoe ziet gezonde rouw- en verliesverwerking eruit?

Rouw- en verliesverwerking vraagt moed. Het vraagt dat je niet om het verlies heen loopt, maar er doorheen gaat. Dat je erkent wat er is gebeurd. Dat je voelt wat het met je heeft gedaan. Dat kan met hulp. Coaching. Therapie. Of in een traject rondom rouw en verlies. Ook in mijn praktijk bied ik ruimte om stil te staan bij wat er is weggevallen. Niet om in het verleden te blijven hangen, maar om weer vrij te kunnen bewegen in het heden. Loslaten is een belangrijk onderdeel van rouw. Niet vergeten. Niet goedpraten. Maar erkennen en loslaten wat niet meer is. Loslaten betekent niet dat het je niets meer doet. Het betekent dat het je niet langer beheerst.

Hoe stel je rouw onbewust uit?

Misschien denk je: maar hoe stel je rouw nu eigenlijk uit? Dat gaat meestal niet bewust. Je neemt je niet voor om niet te rouwen. Het gebeurt sluipenderwijs. Ik zie verschillende manieren waarop mensen hun rouw uitstellen.

• Je gaat door in de doe-stand. Je agenda zit vol. Je regelt alles rondom het verlies, maar staat niet stil bij wat het met jou doet.
• Je wordt de sterke. Voor je partner. Voor je kinderen. Voor je ouders. Jij houdt iedereen overeind. En ondertussen parkeer je jouw eigen verdriet.
• Je relativeert het verlies. Je zegt tegen jezelf dat het wel meevalt. Dat anderen het zwaarder hebben. Dat je niet moet zeuren.
• Je vlucht in werk of prestaties. Je stort je op een nieuw doel. Een nieuwe uitdaging. Alles om maar niet te hoeven voelen wat eronder zit.
• Je verdooft jezelf. Met drukte. Met sociale media. Met eten. Met alcohol. Met eindeloos piekeren in je hoofd zodat je niet in je hart hoeft te zijn.

Rouw uitstellen betekent eigenlijk dat je het contact met jouw gevoel tijdelijk verbreekt. Dat kan soms functioneel zijn. In de eerste periode na een schokkende gebeurtenis is het zelfs normaal. Je overleeft als het ware.

Maar wanneer die overlevingsstand te lang duurt, raakt je systeem uitgeput. Dan vraagt je lichaam alsnog aandacht. Dan komen de emoties terug. Soms heftiger dan wanneer je ze eerder had toegelaten. Uitgestelde rouw is dus geen gebrek aan gevoel. Het is vaak een teken van kracht, verantwoordelijkheid of loyaliteit die te lang heeft geduurd.

Wat gebeurt er als je verlies niet serieus neemt?

Iedereen krijgt in zijn leven te maken met verlies. De een meer dan de ander. Het ene verlies ingrijpender dan het andere. Maar één ding weet ik zeker: verlies laat zich niet negeren. Soms komt het snel terug. Soms pas jaren later. Maar het klopt aan de deur. Je kunt er niet omheen. Je moet er doorheen.

Wanneer je rouw serieus neemt, voorkom je dat het zich later uit in lichamelijke klachten, burn-out of depressie. Het is geen gemakkelijke weg. Maar het is wel de weg die bevrijdt. Ik vraag je: waar heb jij nooit echt bij stilgestaan? Welk verlies heb jij misschien te snel afgesloten?

Misschien is het tijd om alsnog ruimte te maken voor jouw verhaal.

Hoe uitgestelde rouw zich lichamelijk kan uiten

Uitgestelde rouw zet zich niet alleen vast in je hoofd. Ik merk in mijn praktijk dat het lichaam vaak eerder spreekt dan jijzelf. Het lichaam liegt niet. Het houdt spanning vast, slaat emoties op en trekt uiteindelijk aan de bel.

Misschien herken je dit wel. Je bent al langere tijd moe. Niet een beetje moe, maar diep vermoeid. Slapen helpt niet meer. Een weekend weg geeft geen herstel. Je wordt wakker en voelt je al uitgeput. Of je merkt dat je sneller geïrriteerd bent. Korter lontje. Minder geduld. Dingen die je vroeger prima aankon, voelen nu zwaar. Je hoofd zit vol. Je lijf staat strak. Sommige mensen krijgen spanningsklachten, zoals:

• Nek- en schouderpijn.
• Hoofdpijn.
• Druk op de borst.
• Hartkloppingen.

Anderen krijgen paniekklachten of worden somber zonder precies te weten waarom.

Ik zie ook dat mensen hun energiebalans structureel overschrijden. Ze geven meer dan ze hebben. Ze blijven doorgaan. Totdat het lichaam op de rem trapt. Soms mondt dat uit in overspannenheid of burn-out. Uitgestelde rouw is dan niet de enige oorzaak, maar wel een onderliggende laag. Het verdriet dat geen ruimte kreeg, zoekt alsnog een uitweg. De vraag is dus niet alleen: wat is er gebeurd? Maar ook: wat heeft jouw lichaam al die tijd gedragen?

Veelgestelde vragen over uitgestelde rouw

Misschien zit je na het lezen nog met vragen. Dat begrijp ik. Hieronder beantwoord ik een aantal vragen die ik regelmatig hoor in mijn praktijk.

1. Hoe weet ik of ik mijn rouw heb uitgesteld?

Wanneer je merkt dat je nauwelijks hebt stilgestaan bij het verlies en vooral bent doorgegaan, kan dat een aanwijzing zijn. Ook wanneer emoties onverwacht heftig terugkomen bij ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen, kan dat duiden op uitgestelde rouw.

2. Is uitgestelde rouw normaal?

Ja. Zeker in de eerste periode na een schokkende gebeurtenis is het normaal dat je in een overlevingsstand komt. Het wordt pas problematisch wanneer die stand maanden of jaren blijft duren en je geen ruimte meer voelt om te rouwen.

3. Kan uitgestelde rouw leiden tot een burn-out of depressie?

Dat kan. Niet altijd, maar ik zie wel dat langdurig onderdrukte emoties bijdragen aan uitputting en somberheid. Het lichaam en de psyche houden spanning maar een bepaalde tijd vol.

4. Wat gebeurt er als ik alsnog begin met rouwen?

Veel mensen zijn bang dat ze overspoeld worden en er niet meer uitkomen. Mijn ervaring is dat wanneer je rouw begeleid en stap voor stap aangaat, er juist rust ontstaat. Verdriet dat erkend wordt, verzacht.

5. Moet ik professionele hulp zoeken bij uitgestelde rouw?

Dat hangt af van de intensiteit van je klachten. Wanneer je merkt dat je vastloopt, lichamelijke klachten ontwikkelt of emotioneel niet meer verder komt, kan begeleiding helpend zijn. Je hoeft het niet alleen te doen.