home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / beslissingen

Beslissingen nemen kun je leren

Een beslissing nemen is soms gemakkelijk, maar heel vaak ook moeilijk. Beslissingen nemen doen we de hele dag, iedere week en het hele jaar door. Sommige keuzes hebben nauwelijks gevolgen, terwijl andere beslissingen grote invloed hebben op ons werk, onze relaties of ons verdere leven. In dit artikel ga ik in op diverse beslistypes, ofwel typen beslissers, en wat daarmee verbonden is. Beslissingen nemen kun je leren wanneer je het moeilijk vindt om een knoop door te hakken. Goed beslissen betekent niet dat je altijd snel moet kiezen. Het betekent dat je voldoende informatie verzamelt, gevolgen afweegt en verantwoordelijkheid neemt voor jouw keuze.

Binnen persoonlijke effectiviteit gaat beslissen over doelmatig handelen: weten waar je invloed op hebt, een keuze maken en aanvaarden dat niet iedere onzekerheid vooraf kan worden weggenomen.

Niet iedere beslissing vraagt dezelfde hoeveelheid tijd, informatie en overleg. Bij een dagelijkse keuze zijn de gevolgen meestal beperkt. Bij een strategische of ingrijpende beslissing wil je meer informatie verzamelen, verschillende mogelijkheden onderzoeken en de gevolgen beter overzien. De zwaarte van een beslissing hangt niet alleen af van het onderwerp. Ook onzekerheid, verantwoordelijkheid en persoonlijke betrokkenheid spelen mee. Een keuze kan rationeel eenvoudig lijken, terwijl zij emotioneel toch moeilijk is.

Wat voor type beslisser ben jij?

Ieder mens beslist op een andere manier. Aan de hand van de vier elementen wil ik je laten zien wat de invloed van jouw aard en karakter kan zijn bij het nemen van beslissingen. De vier typen zijn geen vaste hokjes. Je kunt kenmerken van meerdere typen herkennen. De indeling helpt vooral om jouw natuurlijke voorkeur en mogelijke valkuil bij het beslissen te onderzoeken. Op de pagina over eigenschappen en de vier typen lees je meer over aarde, vuur, lucht en water.

• Een aardetype maakt graag grondige afwegingen en neemt alle informatie secuur door. Op basis van rationele afwegingen komt hij of zij graag tot beslissingen. Kenmerkend voor een aardetype is dat hij of zij de consequenties van een beslissing wil overzien. De valkuil is blijven wikken en wegen.
• Een vuurtype beslist vooral op basis van gevoel en intuïtie. Kenmerkend voor een vuurtype is dat hij of zij snel knopen kan doorhakken. De valkuil is dat een vuurtype vooraf te weinig geïnformeerd is en impulsief of te snel de knoop doorhakt zonder de gevolgen te overzien.
• Een luchttype beslist graag op basis van feiten, argumenten en onderbouwingen. ‘Begrijpen’ is het sleutelwoord. De valkuil is dat een luchttype in de beschouwingen blijft hangen en daardoor niet tot een beslissing komt.
• Een watertype is gericht op de relatie en beslist het liefst in harmonie en overeenstemming met anderen. Een beslissing forceren zal een watertype niet snel doen. Een valkuil is dat het watertype in zijn of haar beslissingen te veel rekening houdt met anderen en daardoor geen knoop kan doorhakken.

Ieder type heeft een kwaliteit die bij beslissingen van waarde is. Aarde zorgt voor zorgvuldigheid, vuur voor beweging, lucht voor analyse en water voor aandacht voor de gevolgen voor mensen. De uitdaging is om jouw natuurlijke manier van beslissen te benutten zonder erin door te schieten.

Toch zul je zelden over alle informatie beschikken. De vraag is daarom niet alleen of de informatie compleet is, maar ook of je genoeg weet om verantwoord te kunnen kiezen.

Bij een beslissing heb je onder meer nodig:

• Een duidelijke vraag waarover je werkelijk moet beslissen.
• Informatie die relevant en voldoende betrouwbaar is.
• Inzicht in de beschikbare mogelijkheden.
• Duidelijkheid over jouw doel, waarden of prioriteiten.
• Zicht op de belangrijkste gevolgen en risico’s.
• Een realistische termijn waarbinnen je moet beslissen.
• Bereidheid om onzekerheid en nadelige gevolgen te aanvaarden.

Het helpt om hoofd- en bijzaken van elkaar te scheiden. Meer informatie verzamelen is niet altijd hetzelfde als beter beslissen. Soms levert nieuw onderzoek nauwelijks meer inzicht op, maar wordt het wel gebruikt om het moment van kiezen uit te stellen.

Iedere beslissing heeft consequenties

Iedere beslissing heeft een consequentie. Of je nu kiest voor optie A, B of C. Zelfs al neem je geen beslissing, dan beslis je om de huidige situatie in stand te houden. En ook dat heeft consequenties. Beslissen is meer dan een rationele afweging. Jouw gevoel en intuïtie spelen in de meeste gevallen ook een belangrijke rol. Rationele afwegingen kun je maken door de voordelen en nadelen goed op een rij te zetten. Of door de risico’s van iedere beslissing goed in kaart te brengen. Emotionele afwegingen zijn er ook: wat is jouw gevoel bij optie A, B of C? Een beslissing zonder nadelen bestaat vaak niet. Kiezen voor de ene mogelijkheid betekent meestal dat je een andere mogelijkheid loslaat. Juist de bereidheid om dat verlies of nadeel te aanvaarden maakt het mogelijk om werkelijk te kiezen. Een keuze kan rationeel goed verdedigbaar zijn en toch niet goed voelen. Andersom kan een keuze aantrekkelijk voelen terwijl de risico’s onvoldoende zijn onderzocht. Goed beslissen vraagt daarom dat je zowel jouw argumenten als jouw gevoel serieus onderzoekt.

Hoe neem je een beslissing wanneer niet alles zeker is?

Bij veel belangrijke beslissingen ontbreekt volledige zekerheid. Je weet niet precies hoe een nieuwe functie zal bevallen, hoe een investering uitpakt of hoe mensen op jouw besluit reageren. Wachten tot alle twijfel verdwenen is, betekent dan dat je mogelijk nooit beslist. Een praktisch beslisproces kan helpen:

1. Formuleer de beslissing. Bepaal waar je precies ja of nee tegen moet zeggen.
2. Benoem jouw doel. Wat wil je met de beslissing bereiken of beschermen?
3. Verzamel relevante informatie. Maak vooraf duidelijk welke informatie werkelijk nodig is.
4. Werk de mogelijkheden uit. Beperk je niet direct tot de eerste twee opties die in je opkomen.
5. Onderzoek gevolgen en risico’s. Kijk naar de korte én langere termijn.
6. Neem gevoel en intuïtie mee. Onderzoek waar een goed of ongemakkelijk gevoel vandaan komt.
7. Kies een beslismoment. Voorkom dat je zonder duidelijke reden informatie blijft verzamelen.
8. Neem verantwoordelijkheid voor de keuze. Een goede beslissing kan nog steeds een ongunstige uitkomst hebben.

Het verschil tussen een beslissing en een garantie is belangrijk. Je kunt een zorgvuldig besluit nemen op basis van de informatie die op dat moment beschikbaar is. Dat betekent niet dat je de uitkomst volledig kunt beheersen. Beoordeel een beslissing daarom niet uitsluitend achteraf op het resultaat. Onderzoek ook of het proces zorgvuldig was: had je voldoende informatie, waren jouw uitgangspunten helder en heb je de belangrijkste gevolgen serieus afgewogen?

Wat belemmert je om te beslissen?

Welke belemmeringen zijn er om beslissingen te nemen?

• Je voelt je onzeker of je hebt onvoldoende zelfvertrouwen.
• Je wilt te veel controle over de toekomst en over het moment na jouw beslissing.
• Je houdt te veel rekening met wat anderen van jouw beslissing zullen vinden.
• Je kunt de impact van jouw beslissing onvoldoende overzien.
• Je hebt te weinig informatie en je wilt eerst beter geïnformeerd zijn.
• Je hebt de opties voor jezelf onvoldoende uitgewerkt.
• Je blijft besluiteloos en blijft daardoor wikken en wegen.

Andere belemmeringen kunnen zijn dat je bang bent voor spijt, niemand wilt teleurstellen of de verantwoordelijkheid voor een ongunstige uitkomst niet wilt dragen. Ook perfectionisme kan een rol spelen: je wilt niet een goede, maar de enige juiste beslissing nemen. Het kan ook zijn dat je wel weet welke beslissing de juiste zou zijn, maar dat je niet bereid bent om ook de negatieve consequenties te aanvaarden. Je zou bijvoorbeeld als ondernemer de helft van je personeel moeten ontslaan om niet failliet te gaan, maar je kunt het niet over je hart verkrijgen en je kunt de mensen ook niet missen om het werk gedaan te krijgen. Dan zit je zogezegd in een spagaat. Je stelt de beslissing uit totdat de situatie onhoudbaar is geworden en je tot besluiten gedwongen bent. De consequenties zullen waarschijnlijk slechter uitpakken dan wanneer je eerder een knoop had doorgehakt. In zo’n situatie ontbreekt niet altijd informatie. Soms is de keuze inhoudelijk al duidelijk, maar is het moeilijk om verantwoordelijkheid te nemen voor de pijnlijke gevolgen.

Bewust wachten of een beslissing uitstellen?

Niet direct beslissen is niet altijd verkeerd. Soms is wachten verstandig omdat belangrijke informatie nog beschikbaar komt, overleg nodig is of emoties eerst moeten zakken. Bewust wachten is dan onderdeel van een zorgvuldig beslisproces. Er is een verschil tussen bewust wachten en uitstellen:

• Bij bewust wachten weet je welke informatie of ontwikkeling je nog nodig hebt.
• Bij bewust wachten spreek je een nieuw beslismoment af.
• Bij uitstellen blijf je dezelfde argumenten herhalen zonder nieuwe informatie te verzamelen.
• Bij uitstellen hoop je vaak dat het probleem vanzelf verdwijnt of dat iemand anders de keuze maakt.
• Bij uitstellen neemt de druk meestal toe en worden de mogelijkheden vaak kleiner.

Een bruikbare vraag is: wat verwacht ik dat verder wachten mij oplevert? Kun je daar geen concreet antwoord op geven, dan is de kans groot dat wachten vooral een manier is om de keuze en de gevolgen nog niet onder ogen te hoeven zien. Een andere vraag is: wat gebeurt er wanneer ik vandaag niet beslis? Ook het in stand houden van de huidige situatie is een keuze met gevolgen.

Veelgestelde vragen over beslissingen nemen

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over keuzes maken, besluiteloosheid en besluitvaardigheid.

Waarom vind ik beslissingen nemen moeilijk?

Beslissen kan moeilijk zijn doordat je onvoldoende informatie hebt, bang bent voor de gevolgen, niemand wilt teleurstellen of volledige zekerheid probeert te krijgen. Ook jouw natuurlijke beslisstijl speelt een rol.

Kun je beslissingen nemen leren?

Ja. Je kunt leren om de beslisvraag duidelijker te formuleren, relevante informatie te selecteren, mogelijkheden te vergelijken en een beslismoment vast te leggen. Ook kun je jouw persoonlijke valkuilen bij het beslissen leren herkennen.

Moet je altijd snel een beslissing nemen?

Nee. Een goede beslissing is niet automatisch een snelle beslissing. De beschikbare tijd moet passen bij het belang en de gevolgen van de keuze. Onnodig uitstellen is iets anders dan zorgvuldig afwegen.

Hoeveel informatie heb je nodig om te beslissen?

Je hebt voldoende informatie nodig om de belangrijkste mogelijkheden, gevolgen en risico’s te kunnen beoordelen. Volledige informatie is meestal niet beschikbaar. Spreek daarom vooraf af welke informatie noodzakelijk is.

Welke rol speelt gevoel bij een beslissing?

Gevoel en intuïtie kunnen signaleren dat iets wel of niet bij je past. Ze zijn waardevol, maar moeten bij belangrijke beslissingen samen met feiten, argumenten en mogelijke gevolgen worden onderzocht.

Is niet beslissen ook een beslissing?

Ja. Wanneer je niet kiest, houd je meestal de huidige situatie in stand. Ook dat heeft gevolgen. Soms worden de mogelijkheden door uitstel zelfs kleiner.

Wat is het verschil tussen wachten en uitstellen?

Bij bewust wachten weet je waarom je nog niet beslist, welke informatie je nodig hebt en wanneer je opnieuw beslist. Bij uitstellen ontbreekt vaak zo’n duidelijke reden of termijn.

Hoe word je besluitvaardiger?

Word duidelijk over de beslisvraag, jouw doel en de uiterste beslisdatum. Onderzoek welke informatie werkelijk nodig is en aanvaard dat iedere keuze onzekerheid en nadelige gevolgen kan bevatten.